Giải thưởng ghi nhận cả một cách tiếp cận
Giải thưởng Lãnh đạo Chính phủ của GSMA là danh hiệu thường niên vinh danh một quốc gia có tầm nhìn chính sách, năng lực thực thi và môi trường thuận lợi cho phát triển di động, kỹ thuật số. Năm 2026, Việt Nam là nước duy nhất được chọn trong số các ứng cử viên. Giải được công bố tại Hội nghị Di động Thế giới ở Barcelona vào tháng 3 và trao ngày 28/10, trong lễ khai mạc Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam. Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tính đại diện Chính phủ nhận giải từ Julian Gorman, Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương của GSMA. Điểm đáng chú ý không chỉ là danh hiệu hiếm hoi: GSMA cho biết hội đồng giám khảo lần đầu đồng thuận tuyệt đối. Sự ghi nhận này phản ánh một lựa chọn chiến lược — xem kết nối là nền tảng kinh tế, thay vì một dịch vụ kỹ thuật đứng riêng lẻ.
Theo GSMA, Việt Nam không được vinh danh nhờ một dự án hay công nghệ đơn lẻ, mà nhờ sự gắn kết giữa khát vọng quốc gia, định hướng chính sách, năng lực triển khai và hợp tác với ngành. Cách đánh giá ấy có sức nặng hơn một bảng thành tích thiết bị: nó đặt câu hỏi liệu chính sách có tạo ra điều kiện để mạng lưới được xây dựng, doanh nghiệp có thể đầu tư lâu dài và người dân thực sự hưởng lợi hay không.
Hạ tầng kết nối được đặt ở vị trí nền tảng
Lý do đầu tiên là định hướng coi kết nối viễn thông như hạ tầng kinh tế, thể hiện ở việc mở rộng băng rộng và thúc đẩy mạng 5G. Đến năm 2026, Việt Nam đã lắp đặt hơn 40.000 trạm 5G, phủ sóng xấp xỉ 92% dân số. Đây là quy mô đáng kể, nhưng con số chỉ có ý nghĩa khi mạng nhanh và rộng giúp doanh nghiệp nâng năng suất, người dân tiếp cận dịch vụ công thuận lợi hơn và nền kinh tế tăng sức cạnh tranh — những lợi ích GSMA kỳ vọng từ các nền tảng kết nối.
Kết quả đo tốc độ cũng cho thấy đà mở rộng: theo Speedtest Global Index của Ookla, băng rộng di động Việt Nam đứng thứ 8 thế giới vào tháng 9/2026, với tốc độ tải xuống trung vị 230,31 Mbps; Hà Nội lọt vào nhóm năm thành phố có mạng di động nhanh nhất thế giới. Nhưng việc tiếp tục xóa vùng lõm sóng mới là phép thử về tính bao trùm. Chiến dịch năm 2026 triển khai phủ sóng 1.856 điểm tại 788 thôn, bản và 1.068 cụm dân cư vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, đồng thời thử nghiệm Internet vệ tinh tầm thấp để mở rộng khả năng tiếp cận tiện ích số.
Chính sách phải mở đường cho đầu tư dài hạn
Hạ tầng không tự hình thành chỉ bằng mục tiêu phủ sóng. GSMA đánh giá cao chính sách về tần số vô tuyến và hỗ trợ đầu tư mạng lưới, bởi doanh nghiệp cần điều kiện đủ rõ để cam kết vốn và triển khai dài hạn. Đây là điểm cốt lõi trong chính sách viễn thông: nhà nước đặt hướng đi, nhưng quy tắc và cơ chế thực thi phải khiến việc đầu tư có thể dự đoán được. Việt Nam có nền tảng pháp lý gồm Luật Viễn thông năm 2023 và Nghị quyết 57-NQ/TW, văn bản xác định hạ tầng số là nền tảng của kinh tế số và xã hội số.
Tuy vậy, một giải thưởng không thay thế được bài toán duy trì chất lượng và thu hẹp chênh lệch tiếp cận. GSMA khuyến nghị Việt Nam giữ các chính sách khuyến khích đầu tư lâu dài, biến hạ tầng tiên tiến thành năng lực công nghiệp mới, đồng thời tăng cường an ninh và niềm tin số. Hướng đi này đòi hỏi chính sách phải theo kịp thay đổi công nghệ mà không làm suy yếu động lực đầu tư. Thành công tiếp theo sẽ không chỉ được đo bằng số trạm hay thứ hạng tốc độ, mà bằng khả năng biến kết nối thành dịch vụ và năng suất hữu ích.
Thước đo cuối cùng là người dân có dùng được công nghệ
Yếu tố thứ ba trong đánh giá của GSMA là định hướng lấy con người làm trung tâm. Mạng lưới rộng chưa đủ nếu người dân thiếu kỹ năng để tiếp cận và tận dụng công nghệ; vì thế, các sáng kiến phát triển kỹ năng số cộng đồng cũng là một phần của tiến bộ. Đây là góc nhìn đúng: kết nối chỉ tạo giá trị khi mở rộng cơ hội học tập, sử dụng dịch vụ và tham gia kinh tế số, kể cả ở nơi hạ tầng thường đến sau.
GSMA cũng nhìn nhận cơ hội để Việt Nam đóng góp sâu hơn vào định hình ngành viễn thông toàn cầu, thông qua chia sẻ kinh nghiệm hoạch định chính sách, đưa kỹ sư, doanh nghiệp và nhà đổi mới tham gia xây dựng công nghệ, tiêu chuẩn và giải pháp có thể ứng dụng ở nhiều nước. Cùng với đó là yêu cầu trang bị kỹ năng để người dân hưởng lợi từ trí tuệ nhân tạo, thay vì chỉ mở rộng khả năng truy cập. Vì vậy, Giải thưởng GSMA là sự ghi nhận cho hướng đi hiện tại, nhưng cũng đặt ra một chuẩn mực cho chặng kế tiếp: tiếp tục mở rộng hạ tầng, duy trì môi trường đầu tư và chứng minh bằng lợi ích cụ thể rằng kết nối phục vụ được mọi người.
