Từ “chị Bảy dân ca” đến người kể chuyện di sản bằng pop
MV “Thử Lòng Quân Tử” là sản phẩm pop hiện đại của ca sĩ Phương Mỹ Chi, lấy cảm hứng từ chặng Giao duyên trong hát Xoan Phú Thọ – di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại được UNESCO ghi danh, để tạo nên một không gian âm nhạc vừa giải trí vừa góp phần lan tỏa giá trị di sản văn hóa Việt đến khán giả trẻ. Phương Mỹ Chi, vốn được gọi là “chị Bảy dân ca”, không chọn cách đứng yên trong vùng an toàn Nam Bộ mà chủ động “ngược dòng” ra Bắc, đưa hát Xoan vào âm nhạc đương đại. MV “Thử Lòng Quân Tử” được cô trình làng như bước đi tiếp theo trong hành trình mở rộng không gian văn hóa truyền thống của mình. Sau ba ngày ra mắt, MV đạt hơn 8 trăm ngàn lượt xem, cho thấy công chúng không hề quay lưng với những thử nghiệm pop kết hợp truyền thống nếu chúng được làm nghiêm túc và có chiều sâu.
Hát Xoan Phú Thọ bước vào không gian pop như thế nào?
Thay vì dùng hát Xoan như “phông nền” trang trí, ê-kíp đặt toàn bộ MV trên cấu trúc văn hóa rõ ràng: kiến trúc đình làng, điệu múa, phục trang và hình thức diễn xướng đều gợi lại không gian vùng Đất Tổ. “Thử Lòng Quân Tử” lấy cảm hứng trực tiếp từ chặng Giao duyên – phần hát đối đáp nam nữ với những trao gửi tình cảm đầy ước lệ, thông qua các làn điệu “Xin Huê, Đố Huê” và “Bỏ Bộ”. Hát Xoan Phú Thọ vốn gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và đời sống cộng đồng, nên việc đưa nó vào một sản phẩm pop-electronic buộc nghệ sĩ phải đối diện câu hỏi khó: làm sao giữ được sự linh thiêng mà vẫn hấp dẫn thị giác. Câu trả lời của Phương Mỹ Chi là đặt truyền thống và hiện đại trong cùng một không gian nghệ thuật, để chúng đối thoại thay vì triệt tiêu nhau.
Pop-electronic và giao duyên hát Xoan: không chỉ là pha trộn âm thanh
Trên nền pop-electronic kết hợp rap cùng Rhyder, Phương Mỹ Chi lần đầu đảm nhận vai trò “main dancer”, tự đưa mình vào một hình ảnh đương đại, khác xa khuôn mẫu ca sĩ dân ca “đứng một chỗ, hát một màu”. Nhưng lớp pop đó không che lấp hát Xoan; những động tác múa được tái hiện dựa trên hình thức diễn xướng truyền thống, tạo cầu nối giữa chặng Giao duyên và ngôn ngữ trình diễn hiện đại. Ở đây, pop kết hợp truyền thống không chỉ là thêm vài nhịp điện tử vào làn điệu cổ, mà là xây dựng một không gian văn hóa thống nhất – hội họa, kiến trúc, diễn xướng và thời trang cùng giao thoa trong mỗi khung hình. Một phân cảnh lấy cảm hứng từ tác phẩm “Hát Xoan” của họa sĩ Xuân Diệu được chuyển thành bố cục điện ảnh, nơi các nghệ nhân như những nhân vật tĩnh trong tranh, còn Phương Mỹ Chi trở thành điểm chuyển động, biểu tượng cho di sản đang được tiếp sức bởi thế hệ mới.
Từ Khmer Nam Bộ đến Đất Tổ: hành trình mở rộng không gian di sản
Trước “Thử Lòng Quân Tử”, Phương Mỹ Chi từng đưa khán giả đến với văn hóa Khmer Nam Bộ qua MV “Thiên Đường Với Người Thương”. Lần này, cô đi ngược ra Bắc, đến với hát Xoan – loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian gắn với tín ngưỡng Hùng Vương. Chính nữ ca sĩ thừa nhận hành trình về đất Tổ mang theo nhiều thử thách, nhưng cũng trao cho cô những bài học để hiểu sâu hơn di sản qua câu hát, điệu múa và nhạc cụ đã được trao truyền qua nhiều thế hệ. Càng tìm hiểu, cô “càng thêm yêu và trân trọng những nét đẹp văn hóa của nước mình”, xem đó như chất liệu để con thuyền âm nhạc tiếp tục đi qua những vùng đất mới. Nhìn dưới góc độ không gian diễn xướng, Phương Mỹ Chi đã mở rộng bản thân từ sân khấu pop thông thường sang địa hạt bảo tồn và phát triển di sản văn hóa Việt, trong tổng thể dự án “Dân Chơi Dân Ca” hướng đến việc đưa giá trị truyền thống đến gần khán giả trẻ yêu văn hóa.
Tác động với cộng đồng: khi MV pop trở thành kênh lan tỏa di sản
Điểm đáng chú ý không nằm ở con số lượt xem mà ở phản ứng của cộng đồng làm nghề. Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Lịch – trùm phường Xoan An Thái, người hơn 60 năm gắn bó với hát Xoan – đã trực tiếp làm cố vấn chuyên môn, tư vấn động tác múa, hình ảnh và phục trang cho chặng Giao duyên trong MV. Từ những người dành nhiều năm gắn bó với di sản, sự quan tâm của nghệ sĩ trẻ được nhìn nhận như cơ hội để hát Xoan đến với những nhóm khán giả mới. Việc lan tỏa hát Xoan trong cộng đồng được nhấn mạnh là rất quan trọng để loại hình nghệ thuật này tiếp tục được gìn giữ và “sống” trong lòng người dân. Phương Mỹ Chi chia sẻ rằng khi biết dự án nhỏ bé của mình có thể tạo ra sức lan tỏa, đóng góp thiết thực vào quảng bá du lịch văn hóa địa phương, cô thấy biết ơn. Nếu nhiều nghệ sĩ pop Việt chọn con đường tương tự, di sản văn hóa Việt có thêm kênh tồn tại: trong playlist của khán giả trẻ, chứ không chỉ trong lễ hội và bảo tàng.
