Từ “chị Bảy dân ca” đến chiến lược hiện đại hóa di sản
Phương Mỹ Chi với hình ảnh “chị Bảy dân ca” đang dùng MV âm nhạc truyền thống như Thử Lòng Quân Tử để kết nối hát Xoan Phú Thọ, cảnh sắc Ninh Bình và không gian văn hóa Bắc Bộ, qua đó biến âm nhạc văn hóa Việt thành nội dung thị giác giàu tính kể chuyện, dễ tiếp cận với khán giả trẻ trong thời kỷ nguyên số. Quan điểm nổi bật ở dự án này là: di sản không bị phủ bụi mà được đưa thẳng vào trung tâm sản phẩm giải trí. Thay vì tách dân ca thành “chuyên mục hoài cổ”, Phương Mỹ Chi biến nó thành chất liệu chính của một MV được xây dựng như phim ngắn, có bối cảnh, phục trang, mỹ thuật được chăm chút. Chính sự tự tin đặt nhãn “dân ca” cạnh thẩm mỹ hiện đại đã khiến Phương Mỹ Chi dân ca không còn là biệt danh, mà trở thành định hướng nghệ thuật nhất quán của cô.
Hát Xoan Phú Thọ: di sản bước ra khỏi đình làng
Việc chọn hát Xoan Phú Thọ làm trung tâm cho Thử Lòng Quân Tử cho thấy một lựa chọn văn hóa đầy chủ ý: đưa loại hình gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, từng được UNESCO ghi danh là di sản cần bảo vệ khẩn cấp rồi chuyển sang danh sách đại diện của nhân loại, bước ra khỏi không gian đình làng để hiện diện trong ngôn ngữ MV. Phương Mỹ Chi và ê-kíp không dùng đình làng, nghi lễ, lối giao duyên như lớp trang trí mà gắn chặt hình ảnh với thực hành sống, có mặt các nghệ nhân hát Xoan, trong đó nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Lịch tham gia tư vấn động tác, phục trang. Cách khai thác chặng Giao duyên – với Xin Huê, Đố Huê, Bỏ Bộ – cho thấy rõ tinh thần “tái định nghĩa”: giữ sự ý nhị, ước lệ của đối đáp nam nữ nhưng đặt nó vào khung hình điện ảnh, khiến khán giả trẻ nhìn thấy di sản như một câu chuyện tình tinh tế, không phải bài giảng lịch sử.
Tam Cốc – Bích Động và Đình Hùng Lô: khi danh thắng hóa phim trường văn hóa
Ê-kíp Phương Mỹ Chi chọn quần thể Tam Cốc – Bích Động của Ninh Bình làm bối cảnh chủ đạo cho dự án âm nhạc dân gian đương đại, đặt cảnh sắc sông núi hùng vĩ vào đối thoại trực tiếp với giá trị truyền thống của hát Xoan và văn hóa Bắc Bộ. Ở Phú Thọ, MV đưa người xem vào Đình Hùng Lô – không gian gắn với thực hành hát Xoan, nơi kiến trúc, sinh hoạt cộng đồng, tính linh thiêng cùng tồn tại, qua đó khẳng định hát Xoan là thực hành sống chứ không chỉ là tiết mục sân khấu. Theo mô tả, Ninh Bình từ lâu được xem là “phim trường tự nhiên” của nhiều đoàn làm phim trong nước và quốc tế; việc xuất hiện trong MV của nghệ sĩ tên tuổi trở thành một kênh quảng bá trực quan, hiệu quả cho du lịch khi các địa danh lập tức thu hút sự chú ý trên mạng xã hội, kích thích nhu cầu check-in của người trẻ. Đây là mối quan hệ đôi bên cùng có lợi giữa công nghiệp văn hóa và điểm đến di sản.
Tầng thẩm mỹ công nghệ và cách Phương Mỹ Chi nói ngôn ngữ của Gen Z
Thử Lòng Quân Tử không dừng ở việc ghi hình di sản; dự án chủ động chuyển hóa văn hóa thành ngôn ngữ hình ảnh nhiều lớp, từ làn điệu, diễn xướng đến kiến trúc, mỹ thuật, trang phục. Những phân cảnh lấy cảm hứng từ tranh Hát Xoan của họa sĩ Xuân Diệu được dựng như khung hội họa, nơi nghệ nhân trở thành nền văn hóa, còn nhân vật đương đại – Phương Mỹ Chi – là điểm chuyển động trong một không gian gần như tĩnh. Phục trang được phát triển từ trang phục nghệ nhân hát Xoan rồi cách tân theo định hướng thị giác, cột kèo, mái đình được nghiên cứu và tái tạo trong trường quay để vừa gợi nhớ kiến trúc truyền thống vừa mang chất sân khấu. Chính lớp mỹ thuật và công nghệ hình ảnh này khiến MV âm nhạc truyền thống không còn “khó xem” mà trở thành sản phẩm có khả năng lan truyền, đủ hấp dẫn với người trẻ vốn quen thẩm mỹ blockbuster.
Xu hướng các nghệ sĩ trẻ tái định nghĩa âm nhạc văn hóa Việt
Nhìn từ Thử Lòng Quân Tử, có thể thấy một xu hướng rõ ràng: các nghệ sĩ Việt, trong đó có Phương Mỹ Chi dân ca, đang tái định nghĩa âm nhạc văn hóa Việt bằng góc nhìn hiện đại, thay vì cất di sản vào kho lưu trữ. Họ dùng MV như một dạng phim trường văn hóa, kết nối di sản phi vật thể với danh thắng hữu hình, cộng đồng thực hành với công nghệ hình ảnh, để tạo nên những sản phẩm vừa tôn trọng truyền thống vừa cạnh tranh được trên nền tảng số. Sự thành công của dự án tại Ninh Bình được đánh giá là khẳng định hướng đi phát huy giá trị di sản gắn với công nghiệp văn hóa; địa phương cũng tuyên bố tiếp tục là điểm đến an toàn, thân thiện, giàu bản sắc và sẵn sàng chào đón các dự án nghệ thuật tầm cỡ trong tương lai. Nếu các nghệ sĩ tiếp tục dấn sâu theo hướng này, khái niệm “MV âm nhạc truyền thống” sẽ không còn là một dòng nhỏ, mà trở thành một trục chính trong bản đồ giải trí đại chúng.
