Thị trường gỗ nội địa: từ “sân phụ” thành trụ cột tăng trưởng
Thị trường gỗ nội địa là toàn bộ hoạt động sản xuất, phân phối và tiêu dùng sản phẩm nội thất gỗ, đồ gỗ công trình và vật liệu từ gỗ phục vụ người dân, doanh nghiệp và khu vực công trong nước, với mục tiêu không chỉ đáp ứng nhu cầu sử dụng mà còn tạo giá trị gia tăng, phát triển thương hiệu và hình thành động lực tăng trưởng bền vững cho ngành gỗ. Trong bối cảnh xuất khẩu vẫn tăng nhưng thương mại toàn cầu biến động, thị trường gỗ nội địa Việt Nam với hơn 100 triệu dân đang nổi lên như một “sân chơi” chiến lược, chứ không còn là kênh tiêu thụ bổ sung. Sau nhiều năm lệ thuộc vào đơn hàng nước ngoài, việc tái định vị thị trường trong nước thành trụ cột tăng trưởng song hành với xuất khẩu là bước đi bắt buộc nếu ngành gỗ muốn giảm rủi ro và nâng sức chống chịu trước biến động quốc tế.
Dư địa tiêu dùng lớn: hơn 100 triệu dân và nhu cầu nâng cấp không gian sống
Nếu chỉ nhìn thị trường gỗ nội địa qua vài cửa hàng nội thất, chúng ta đang đánh giá thấp một “mỏ vàng” tiêu dùng. Với quy mô dân số hơn 100 triệu người, mức chi tiêu bình quân cho sản phẩm gỗ và nội thất khoảng 50 USD/người/năm, quy mô thị trường hiện vào khoảng 5 tỷ USD và có thể tiến tới gần 8 tỷ USD vào năm 2030 nếu duy trì tăng trưởng 7-9% mỗi năm. Dư địa không chỉ nằm ở sản phẩm nội thất gỗ gia đình mà còn trải rộng sang đồ gỗ công trình, trường học, bệnh viện, công sở, giấy, bao bì, vật liệu từ gỗ và nhiên liệu sinh khối. Người dân ngày càng quan tâm đến thiết kế, công năng, độ bền, tính an toàn và nguồn gốc vật liệu, tạo cơ hội cho các dòng sản phẩm có chất lượng và giá trị gia tăng cao. Nếu doanh nghiệp gỗ Việt không nhanh chóng bước vào “cuộc chơi” này, khoảng trống sẽ tiếp tục bị lấp đầy bởi hàng nhập khẩu hoặc sản phẩm giá rẻ, thiếu chuẩn mực.
Đa dạng hóa đầu ra: từ gia công xuất khẩu đến tạo giá trị trên sân nhà
Phát triển thị trường gỗ nội địa không chỉ là câu chuyện bán thêm hàng, mà là tái cấu trúc mô hình tăng trưởng của toàn ngành. Khai thác hiệu quả sức mua của hơn 100 triệu dân sẽ giúp doanh nghiệp đa dạng hóa đầu ra, nâng cao giá trị sản phẩm, phát triển thương hiệu và củng cố nền tảng tăng trưởng bền vững. Với ngành gỗ Việt Nam, khai thác thị trường nội địa không chỉ là câu chuyện gia tăng quy mô tiêu thụ mà còn là quá trình nâng cao chất lượng thị trường và giá trị sản phẩm. Trường hợp một số doanh nghiệp chuyển trọng tâm sang thị trường trong nước cho thấy, khi thoát khỏi vai trò gia công, họ có cơ hội phát huy lợi thế về thiết kế, văn hóa và khả năng thấu hiểu nhu cầu tiêu dùng bản địa. Đây là hướng đi giúp ngành gỗ hình thành động lực tăng trưởng bền vững bên cạnh xuất khẩu, thay vì bị cuốn theo chu kỳ lên xuống của đơn hàng quốc tế và hàng rào kỹ thuật ngày càng dày.
Chuẩn hóa chất lượng và thương hiệu địa phương: chìa khóa chinh phục người tiêu dùng
Điểm nghẽn lớn của thị trường gỗ nội địa hiện nay không phải thiếu sản phẩm, mà thiếu chuẩn mực và niềm tin. Chuỗi cung ứng còn phân mảnh, thông tin về nguồn gốc gỗ, chất lượng vật liệu và độ an toàn chưa minh bạch, khiến quyền lợi người tiêu dùng bị ảnh hưởng và doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào nguyên liệu hợp pháp chịu bất lợi. Muốn chinh phục “sân nhà”, ngành gỗ phải chuẩn hóa chất lượng, lấy gỗ hợp pháp, có khả năng truy xuất và bảo đảm an toàn sức khỏe làm nền tảng. Về phía doanh nghiệp, lợi thế cạnh tranh cần chuyển dần từ giá thấp sang thiết kế, chất lượng, thương hiệu và dịch vụ. Theo các nhà quản lý và hiệp hội, phát triển thương hiệu địa phương dựa trên bản sắc, trí tuệ và chất lượng sản phẩm là chiến lược quan trọng để khai thác thị trường nội địa một cách bền vững. Khi người tiêu dùng có thể nhận diện và tin tưởng thương hiệu gỗ Việt, tiêu dùng gỗ Việt Nam sẽ không còn là lựa chọn “cho có”, mà trở thành ưu tiên.
Tương lai ngành gỗ: mua sắm công xanh và nền sản xuất có trách nhiệm
Để thị trường gỗ nội địa thực sự trở thành động lực tăng trưởng, cần một tầm nhìn dài hạn vượt khỏi phạm vi từng doanh nghiệp. Ở cấp chính sách, mua sắm công xanh được xem là lực kéo quan trọng, khi hoạt động mua sắm phải chuyển từ lựa chọn chủ yếu dựa trên giá sang đánh giá chất lượng, độ an toàn, khả năng sử dụng lâu dài và hiệu quả trong toàn bộ vòng đời sản phẩm. Thực tế nhiều bộ bàn ghế trường học đã dùng khoảng 20 năm, không còn phù hợp với thể trạng học sinh; 90% phụ huynh khảo sát cho rằng bàn ghế thấp khiến con em phải khom lưng, ngồi không thoải mái. Về dài hạn, các hiệp hội đề xuất giai đoạn 2028-2029 có thể áp dụng chuẩn mua sắm công xanh, nhãn sản phẩm gỗ bền vững và hệ thống tiêu chuẩn cho các nhóm sản phẩm chủ yếu. Song song, mục tiêu nâng diện tích rừng có chứng chỉ FSC và VFCS lên 1,25 triệu ha vào năm 2030 cùng kế hoạch phát triển rừng trồng sản xuất gỗ lớn giai đoạn 2024-2030 sẽ tạo nền tảng cho nguồn cung gỗ có chứng nhận và sản xuất có trách nhiệm. Khi chính sách, doanh nghiệp và người tiêu dùng cùng dịch chuyển, thị trường gỗ nội địa sẽ không chỉ “thức giấc” mà còn trở thành điểm tựa tăng trưởng dài hạn cho ngành gỗ.
