Thi THPT trên máy tính: bước ngoặt không thể xem là một cuộc thử nghiệm đơn giản
Thi THPT trên máy tính là hình thức thi tốt nghiệp trung học phổ thông trong đó toàn bộ bài làm của thí sinh được thực hiện trên hệ thống máy tính, sử dụng phần mềm thi riêng, hạ tầng mạng nội bộ và ngân hàng câu hỏi số, thay cho đề in trên giấy và bài làm bằng bút như lâu nay; điều này làm thay đổi từ khâu chuẩn bị kỹ thuật, xây dựng đề thi, tổ chức phòng thi đến cả chiến lược làm bài và cách học của học sinh. Điểm cốt lõi của đợt thí điểm thi THPT trên máy tính không phải là “cho vui” với công nghệ, mà là một phép thử quy mô lớn cho toàn hệ thống thi cử. Thành phố có số lượng thí sinh tốt nghiệp cao nhất cả nước đang được giao nhiệm vụ chuẩn bị toàn diện hạ tầng và quy trình để tham gia thử nghiệm, làm nền cho việc thí điểm thi tốt nghiệp 2027 và những năm sau. Nếu coi đây chỉ là bài kiểm tra kỹ thuật, cả nhà trường lẫn học sinh sẽ bị động trước một thay đổi rất căn bản.
Vì sao thi tốt nghiệp 2027 phải chuyển sang hình thức số?
Áp lực quy mô thi tốt nghiệp đang buộc các địa phương phải suy nghĩ khác đi về tổ chức kỳ thi. Năm 2026, gần 140.000 học sinh tại một đô thị lớn tham dự kỳ thi tốt nghiệp, tăng gần 60% so với năm 2024 do mở rộng địa giới hành chính sau sáp nhập. Đó là con số cho thấy nếu giữ mô hình thi giấy, chi phí tổ chức và rủi ro vận hành sẽ ngày càng khó kiểm soát. Trong bối cảnh đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành hướng dẫn nhiệm vụ quản lý chất lượng năm học 2026-2027, đồng thời đề nghị các đơn vị tham gia thử nghiệm thi THPT trên máy tính và chuẩn bị điều kiện cần thiết để từng bước thí điểm từ kỳ thi tốt nghiệp 2027. Một tuyên bố dễ trích dẫn là: “Các đơn vị cần tiếp tục tập huấn đội ngũ giáo viên để xây dựng câu hỏi thi và đóng góp cho thư viện câu hỏi thi theo hướng mở từ năm 2027”. Việc chuyển sang thi số vì thế là bước đi có tính hệ thống, không phải quyết định nhất thời.
Nhà trường cần chuẩn bị gì cho thí điểm thi THPT?
Nếu thi THPT trên máy tính là bước ngoặt, thì trường học chính là nơi quyết định kỳ thi có vận hành trơn tru hay không. Không chỉ là chuyện mua thêm máy, mà là cả một hệ sinh thái “phòng thi số”. Hạ tầng máy tính, hệ thống mạng và máy chủ phải đủ sức chịu tải khi thí sinh đồng loạt đăng nhập lúc bắt đầu làm bài; mạng thi phải là mạng nội bộ với địa chỉ IP dẫn thẳng tới máy chủ chứa đề, không phụ thuộc Internet. Kinh nghiệm từ một trường phổ thông đã triển khai thi thử cho thấy phòng thi phải có thêm khoảng 10% máy dự phòng để xử lý sự cố, cùng phương án phòng ngừa mất điện và lỗi phần mềm. Ngân hàng đề thi cũng là điểm yếu dễ lộ nếu kỳ thi tổ chức nhiều đợt: câu hỏi phải đủ lớn, phong phú và tương đương độ khó để bảo đảm công bằng khi hệ thống chọn đề ngẫu nhiên. Quan trọng hơn, nhà trường phải xây dựng thói quen đánh giá bằng các bài kiểm tra số thường xuyên, để cả giáo viên và học sinh không bỡ ngỡ khi bước vào kỳ thi chính thức.
Chuẩn bị thi số: từ tinh thần tự nguyện đến kỹ năng phòng sự cố
Một điểm đáng chú ý của thí điểm thi THPT là không ép học sinh lao ngay vào hình thức mới. Cơ quan quản lý giáo dục tại một địa phương lớn đã kiến nghị Bộ cho phép thí sinh đăng ký tham gia thi trên máy tính theo tinh thần tự nguyện. Cách làm này hợp lý: vừa tạo cơ hội cho những em muốn trải nghiệm mô hình thi số, vừa tránh biến đợt thí điểm trở thành rủi ro bắt buộc cho toàn bộ học sinh. Tuy vậy, “tự nguyện” không có nghĩa là nhà trường và học sinh có thể chuẩn bị một cách hời hợt. Bộ yêu cầu làm tốt công tác lựa chọn nhân sự tham gia tổ chức thi, tập huấn nghiệp vụ kiểm tra, giám sát và phòng chống gian lận công nghệ cao tại địa phương. Với học sinh, chuẩn bị thi số không chỉ là luyện đề trên máy, mà còn là nắm quy trình đăng nhập, lưu bài, xử lý khi máy treo hoặc mất kết nối. Nếu không được tập dượt với các bài kiểm tra trên máy tính ngay từ lớp 10 như kế hoạch của một trường đã triển khai, thí sinh rất dễ mất bình tĩnh chỉ vì một lỗi kỹ thuật nhỏ.
Kỳ thi số sẽ thành công hay trở thành gánh nặng mới?
Bộ Giáo dục và Đào tạo đang yêu cầu các tỉnh, thành phố tăng cường chức năng quản lý, gắn trách nhiệm chỉ đạo tổ chức thi với Ủy ban nhân dân và Sở Giáo dục tại địa phương. Đồng thời, một địa phương có quy mô thi lớn đã xác định phải chuẩn bị toàn diện hạ tầng kỹ thuật và quy trình tổ chức, coi đây là nội dung trọng tâm trong nhiệm vụ quản lý chất lượng năm học tới. Câu hỏi đặt ra là: những chuẩn bị ấy có đủ để thi số trở thành bước tiến hay lại tạo thêm áp lực? Ở phía tích cực, nếu các “phòng thi số” được đầu tư bài bản, ngân hàng đề mở được xây dựng tốt và đội ngũ giáo viên, cán bộ thi được tập huấn nghiêm túc, thi tốt nghiệp THPT trên máy tính có thể giúp giảm tải khâu in sao, vận chuyển đề, chấm thi, đồng thời tăng độ minh bạch. Ngược lại, nếu hạ tầng yếu, tập huấn qua loa, kỳ thi sẽ bị bão sự cố kỹ thuật phủ bóng. Thi số vì thế là bài kiểm tra năng lực quản lý giáo dục chứ không chỉ là câu chuyện phần mềm. Và để vượt qua bài kiểm tra này, cả hệ thống phải coi thí điểm thi THPT là cơ hội để học trước khi áp dụng rộng rãi, chứ không phải “trận đánh” một sớm một chiều.
