Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính là gì và vì sao đây là bước ngoặt không thể đảo ngược?
Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính là hình thức thí sinh làm bài trực tiếp trên hệ thống máy tính được kết nối hạ tầng kỹ thuật an toàn, sử dụng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa và phần mềm khảo thí thay cho đề giấy và phiếu tô trắc nghiệm truyền thống, đồng thời cho phép tổ chức nhiều ca thi với đề tương đương về nội dung và độ khó nhằm bảo đảm công bằng đánh giá cho tất cả thí sinh tham gia kỳ thi.Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính không còn là ý tưởng xa vời, mà đã bước vào giai đoạn chuẩn bị chính thức trong năm học 2026 - 2027 theo hướng dẫn nhiệm vụ quản lý chất lượng giáo dục mới được Bộ GD-ĐT ban hành. Cốt lõi của thay đổi này là chuyển kỳ thi từ mô hình giấy truyền thống sang mô hình số hóa từng phần, nơi công nghệ không chỉ là công cụ tổ chức mà còn là công cụ giám sát và phòng chống gian lận thi cử. Nếu học sinh và nhà trường vẫn giữ tâm thế “thi như mọi năm”, họ sẽ bị động trong cuộc chuyển đổi thi cử lớn nhất nhiều năm qua.
Vì sao chuyển sang thi trên máy tính lại được thúc đẩy ngay lúc này?
Điểm đáng nói là quyết định chuẩn bị thí điểm thi tốt nghiệp THPT trên máy tính không diễn ra trong khoảng thời gian bình lặng, mà sau một mùa thi xuất hiện sai phạm tại một số địa phương như Tuyên Quang, Quảng Trị. Những sự cố này phơi bày hạn chế của mô hình thi trên giấy trong giám sát và phòng chống gian lận thi cử, nhất là khi công nghệ cao đang bị lợi dụng để qua mặt quy chế. Theo đề án mà Bộ GD-ĐT đã trình Thủ tướng về tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính giai đoạn 2026 - 2036, từ năm 2027 sẽ bắt đầu giai đoạn chuyển tiếp, nơi một số nơi đủ điều kiện tổ chức thi trên máy tính, các địa phương còn lại vẫn thi trên giấy nhưng phải bảo đảm hai phương thức tương đương về yêu cầu đánh giá và giá trị sử dụng kết quả. Đây không phải là lựa chọn mang tính “thử chơi công nghệ”, mà là bước buộc phải đi để hệ thống thi cử theo kịp thực tế gian lận ngày càng tinh vi.
Nhà trường và địa phương phải chuẩn bị gì cho chuẩn bị thi THPT 2027?
Trong bức tranh chuẩn bị thi THPT 2027, trọng trách đang được đẩy mạnh về phía các địa phương và nhà trường. Bộ GD-ĐT yêu cầu tăng cường trách nhiệm của UBND cấp tỉnh và sở GD-ĐT trong chỉ đạo, quản lý, tổ chức kỳ thi tại địa phương; thực hiện nghiêm các quy định, hướng dẫn tổ chức thi. Không có chuyện chờ đến sát kỳ thi mới “chạy” máy tính: các địa phương được yêu cầu tham gia thử nghiệm việc tổ chức thi trên máy tính do Bộ tổ chức, đồng thời chuẩn bị các điều kiện cần thiết để từng bước tham gia thí điểm từ năm 2027. Điều này bao gồm hạ tầng kỹ thuật, cơ sở vật chất, và đội ngũ nhân lực đủ năng lực vận hành, bởi thi trên máy tính chỉ áp dụng tại những điểm thi đáp ứng yêu cầu này. Nhà trường nếu chỉ lo ôn đề mà không xây dựng kế hoạch tập huấn quy định, nghiệp vụ cho học sinh, giáo viên và cán bộ tham gia tổ chức thi, cũng như tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số để nâng cao hiệu quả các khâu tổ chức, sẽ trở thành “điểm yếu” trong toàn hệ thống chuẩn bị thi tốt nghiệp THPT trên máy tính.
Công nghệ sẽ chống gian lận thi cử như thế nào trong kỳ thi số hóa?
Điểm đáng chú ý trong hướng dẫn của Bộ không chỉ là chuyện thi trên máy tính, mà là cách công nghệ được sử dụng để siết chặt kiểm tra, giám sát và phòng chống gian lận thi cử. Bộ yêu cầu chú trọng tập huấn cán bộ làm nhiệm vụ kiểm tra, giám sát, cũng như phòng chống việc sử dụng công nghệ cao để gian lận. Nghĩa là, thay vì coi thiết bị công nghệ là “kẻ thù” chỉ xuất hiện trong các vụ gian lận, kỳ thi mới phải biến công nghệ thành “người gác cổng” cho sự công bằng: hệ thống thi nhiều ca với đề không nhất thiết giống nhau nhưng tương đương về nội dung, độ khó và khả năng đo lường, được bảo đảm thông qua ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, thử nghiệm thực tế và các phương pháp khoa học khảo thí. Thí sinh thi trên máy tính và trên giấy sử dụng chung nội dung đề thi, khác nhau chủ yếu ở phương thức làm bài và ghi nhận kết quả, nên mọi sự ưu ái cho hình thức nào gần như bị triệt tiêu. Nếu quy trình giám sát được số hóa đúng cách, việc “học công nghệ để gian lận” sẽ trở nên khó hơn rất nhiều so với việc “học công nghệ để làm bài thi một cách minh bạch”.
Lộ trình phía trước: từ thí điểm đến phổ biến và yêu cầu thay đổi tư duy ôn thi
Theo khung kế hoạch thời gian năm học, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2027 dự kiến diễn ra ngày 11 và 12.6. Khoảng thời gian từ nay đến đó không chỉ để chuẩn bị phòng thi, máy tính hay tập huấn cán bộ, mà còn để xây dựng thư viện câu hỏi thi theo hướng mở, phục vụ tổ chức kỳ thi từ năm 2027. Bộ GD-ĐT sẽ tiếp tục tập huấn giáo viên xây dựng, đóng góp câu hỏi, đề thi; đồng thời, cơ sở dữ liệu kết quả thi tốt nghiệp THPT sẽ được phân tích, khai thác để phục vụ quản lý chuyên môn và xây dựng chính sách. Quan trọng hơn, sau giai đoạn thí điểm, Bộ sẽ đánh giá, hoàn thiện trước khi xem xét mở rộng thi trên máy tính. Kỳ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính vì thế không phải “cơn sóng thoáng qua”, mà là lộ trình lâu dài. Học sinh và nhà trường nếu không sớm thay đổi tư duy ôn thi, coi việc hiểu biết công nghệ và quy trình số hóa là một phần chuẩn bị thi, sẽ tự đặt mình ra ngoài cuộc chơi mới của giáo dục phổ thông.
