Chuẩn mới hướng đào tạo sát hơn với nghề
Chuẩn đào tạo giáo viên trình độ đại học là bộ yêu cầu tối thiểu về khối lượng học tập, năng lực đầu ra và tổ chức thực hành mà chương trình đào tạo phải đáp ứng trước khi sinh viên tốt nghiệp. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành chuẩn này nhằm nâng chất lượng đội ngũ nhà giáo và gắn đào tạo với yêu cầu chuyển đổi số.
Đây là thay đổi đáng chú ý vì chuẩn không chỉ quy định sinh viên phải học bao nhiêu, mà còn đòi hỏi chương trình chứng minh người học làm được gì. Các trường phải cụ thể hóa phẩm chất, năng lực chung, năng lực sư phạm và năng lực chuyên môn thành chỉ báo có thể quan sát, đo lường và đánh giá. Theo định hướng của Bộ, việc nâng chuẩn gắn với Nghị quyết 71-NQ/TW về chất lượng đội ngũ nhà giáo và Nghị quyết 57-NQ/TW về chuyển đổi số.
125 tín chỉ, nhưng thực hành mới là điểm nhấn
Chương trình chuẩn kéo dài 4 năm và phải có ít nhất 125 tín chỉ; các học phần giáo dục thể chất và giáo dục quốc phòng - an ninh không tính vào tổng này. Riêng khối nghiệp vụ sư phạm phải đạt ít nhất 30 tín chỉ, trong đó tối thiểu 12 tín chỉ dành cho rèn luyện nghiệp vụ, thực hành và thực tập. Phần thực hành, thực tập trực tiếp tại cơ sở giáo dục chiếm ít nhất 8 tín chỉ.
Con số 125 là ngưỡng nền, không nên bị hiểu thành mục tiêu duy nhất. Điểm có ý nghĩa với sinh viên sư phạm là trải nghiệm nghề phải diễn ra thường xuyên, theo lộ trình từ làm quen môi trường giáo dục, tập dạy trong lớp học và môi trường số đến thực tập từng phần rồi thực tập toàn diện. Muốn đáp ứng yêu cầu này, trường cần có cơ sở thực hành hoặc thỏa thuận với trường phổ thông, đồng thời phối hợp giảng viên với giáo viên hướng dẫn. Điều đó khiến việc xếp lịch, bố trí nơi thực tập và đánh giá năng lực thực tế trở thành phần cốt lõi của chương trình, thay vì hoạt động dồn vào cuối khóa.
Ngoại ngữ và năng lực số trở thành chuẩn đầu ra
Khi tốt nghiệp, sinh viên sư phạm phải đạt tối thiểu bậc 3 theo Khung năng lực ngoại ngữ dùng cho Việt Nam, trừ chương trình quy định mức cao hơn. Với ngành sư phạm tiếng nước ngoài, chuẩn tối thiểu là bậc 5 ở ngoại ngữ chính và bậc 3 ở ngoại ngữ phụ. Đây là yêu cầu đầu ra, vì vậy các trường cần tính đường đi để người học đạt chuẩn trong quá trình đào tạo, không thể chỉ trông chờ vào một kỳ kiểm tra cuối khóa.
Chuẩn mới còn buộc cơ sở đào tạo xác định, đánh giá và công khai yêu cầu về năng lực số trong từng chương trình. Nội dung AI, kể cả AI tạo sinh, cần được tích hợp với thực hành sư phạm số: sinh viên phải biết lựa chọn, sử dụng và kiểm chứng kết quả AI khi làm học liệu, dạy học hay đánh giá người học; đồng thời giữ đạo đức, an toàn và quyền riêng tư. Như vậy, năng lực ngoại ngữ không đứng riêng lẻ: chuẩn đầu ra ngày càng đòi hỏi giáo viên mới vừa giao tiếp được, vừa biết sử dụng công nghệ có trách nhiệm.
Thách thức chuyển từ quy định sang chất lượng thật
Tác động lớn nhất của chuẩn mới nằm ở cách các trường thiết kế chương trình. Tăng tín chỉ sư phạm và thực tập chỉ tạo giá trị khi sinh viên được đứng lớp, nhận phản hồi và sửa cách dạy; còn năng lực ngoại ngữ, năng lực số cần được đánh giá bằng tiêu chí rõ ràng thay vì ghi nhận hình thức. Chuẩn đầu ra phải đo được khả năng làm việc độc lập, sáng tạo, xử lý vấn đề nghề nghiệp và tiếp tục học tập sau khi ra trường.
Các chương trình ban hành sau khi quyết định có hiệu lực phải tuân thủ chuẩn; chương trình đã ban hành trước đó phải được rà soát, cập nhật trong vòng 24 tháng kể từ ngày quyết định có hiệu lực. Áp lực triển khai vì thế không chỉ thuộc về sinh viên mà còn ở năng lực tổ chức thực tập và nguồn lực giảng dạy của nhà trường. Kết luận, chuẩn mới đặt ra một thước đo hợp lý: tốt nghiệp không chỉ là hoàn tất đủ tín chỉ, mà phải chứng minh được năng lực đứng lớp, ngoại ngữ và sử dụng công nghệ an toàn.
