Biết ơn cần được trải nghiệm, không chỉ ghi nhớ
Giáo dục lòng biết ơn là quá trình giúp học sinh nhận ra, trân trọng và thể hiện sự tri ân với những người đã chăm sóc, dạy dỗ mình, đồng thời hiểu những hy sinh làm nên cuộc sống hôm nay. Vì vậy, hoạt động trải nghiệm có thể đưa đạo lý ra khỏi trang sách: các em được nghe, nhìn, tham gia và trò chuyện về điều mình học. Tại Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Nùng Nàng, hơn 600 học sinh tham gia chương trình “Uống nước nhớ nguồn, công cha, nghĩa mẹ, ơn thầy”. Các em ôn lại những truyền thống như đoàn kết, yêu nước, hiếu thảo, tương thân tương ái và cần cù lao động. Đại tá Bạch Thái Dũng, nguyên Hiệu trưởng Trường Quân sự tỉnh Lai Châu, chia sẻ về đạo lý uống nước nhớ nguồn, công cha nghĩa mẹ, ơn thầy với học sinh. Đó là cách nhắc về lòng biết ơn bằng câu chuyện và đối thoại, thay vì chỉ yêu cầu học sinh thuộc một lời răn.
Tri ân thầy cô nối với tình cảm gia đình
Điểm đáng chú ý ở chương trình Nùng Nàng là lòng biết ơn không bị thu hẹp thành lời chúc dành riêng cho thầy cô. Chủ đề “Công cha, nghĩa mẹ, ơn thầy” đặt sự dìu dắt của gia đình và nhà trường trong cùng một mạch, còn các nội dung về tình bạn, đoàn kết và giúp đỡ mọi người mở rộng bài học sang cách ứng xử hằng ngày. Chương trình có tiết mục văn nghệ tri ân thầy cô nhân kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11. Học sinh cũng trả lời câu hỏi về những ngày lễ lớn, từ đó kết nối các giá trị đạo đức với lịch sử và đời sống cộng đồng. Theo định hướng ấy, giáo dục truyền thống có ý nghĩa nhất khi dẫn đến hành động cụ thể: kính trọng ông bà, cha mẹ, lễ phép với thầy cô, biết yêu thương và sẻ chia. Tri ân không chỉ là cảm xúc trong buổi lễ; đó còn là cách các em đối xử với người thân và bạn bè sau khi chương trình khép lại.
Từ lịch sử dân tộc đến tình yêu quê hương
Nếu chương trình ở Nùng Nàng kết nối lòng biết ơn với gia đình, thầy cô và cộng đồng, hoạt động 30/4 tại Trường Mầm non Phú Gia đưa trẻ đến gần hơn với lịch sử đất nước. Chương trình “Việt Nam trong trái tim em” do Hiệu trưởng Lê Thị Quyên khai mạc, hướng tới giáo dục truyền thống lịch sử và bồi đắp tình yêu quê hương từ lứa tuổi mầm non. Trẻ hóa thân thành chiến sĩ, tái hiện hình ảnh xe tăng tiến vào Dinh Độc Lập ngày 30/4/1975, tham gia vận chuyển lương thực bằng xe đạp thồ và cảnh kéo pháo. Các em còn hát những ca khúc cách mạng, chào cờ và diễu hành theo lớp. Những hoạt động trực quan giúp lịch sử trở nên gần gũi, nhưng giá trị không nằm ở màn tái hiện đơn thuần: chúng gợi cho trẻ hiểu rằng độc lập gắn với sự hy sinh của các thế hệ đi trước. Khi trường học đặt quê hương bên cạnh gia đình và thầy cô, giáo dục lòng biết ơn có thêm một điểm tựa rộng lớn hơn.
Bài học chỉ trọn vẹn khi theo học sinh ra khỏi sân trường
Hai cách tổ chức cho thấy hoạt động trải nghiệm có thể phù hợp với nhiều lứa tuổi mà vẫn giữ chung một mục tiêu: biến giá trị truyền thống thành điều học sinh cảm nhận được. Ở Nùng Nàng, câu chuyện về công ơn cha mẹ, thầy cô đi cùng hỏi đáp và văn nghệ; tại Phú Gia, trẻ mầm non tiếp cận lịch sử qua hóa thân, âm nhạc, nghi lễ chào cờ và diễu hành. Cách làm này thuyết phục hơn việc chỉ nhắc các em phải biết ơn, bởi nó tạo cơ hội để các em hiểu ai đã chăm sóc, dạy dỗ mình và vì sao cần trân trọng quê hương. Tuy nhiên, một buổi ngoại khóa không thể thay thế sự nêu gương và thực hành thường xuyên trong gia đình, lớp học. Nhà trường có thể khơi mở cảm xúc; người lớn cần giúp cảm xúc ấy thành việc làm bền bỉ. Khi trẻ biết lễ phép, sẻ chia và quan tâm đến cộng đồng, tri ân mới thực sự đi từ sân khấu vào đời sống.
