Đường sắt tốc độ cao như dự án biểu tượng của hợp tác Pháp – Việt
Hợp tác phát triển đường sắt tốc độ cao Việt Nam với Pháp là một sáng kiến chiến lược kết hợp mục tiêu hiện đại hóa hạ tầng giao thông với chuyển giao công nghệ, trong đó tuyến Bắc – Nam được định vị như dự án biểu tượng gắn với khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa hai nước, phản ánh cả lợi ích kinh tế lẫn tính toán địa chính trị dài hạn.
Điểm đáng chú ý không phải là việc hai bên nói về hợp tác, mà là cách Hà Nội đặt đường sắt tốc độ cao ở vị trí “dự án chiến lược, mang tính biểu tượng” trong tổng thể quan hệ với Paris. Khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến Paris và dự Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ theo lời mời của Tổng thống Emmanuel Macron, ông đồng thời dùng chuyến công du này để nhấn mạnh yêu cầu mở rộng hợp tác khoa học – công nghệ, hạ tầng và đường sắt tốc độ cao. Đây là thông điệp chính trị rất rõ: đường sắt không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là phép thử mức độ tin cậy và cam kết của Đối tác Chiến lược Toàn diện.
Từ hội kiến cấp cao đến khuôn khổ chiến lược cho đường sắt tốc độ cao
Ngày 11/9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội kiến Chủ tịch Thượng viện Pháp Gérard Larcher tại Paris, ngay sau khi chuyên cơ chở đoàn cấp cao Việt Nam hạ cánh rạng sáng 10/9 theo giờ địa phương. Cuộc gặp này không chỉ là nghi thức ngoại giao mà là điểm neo chính trị cho những dự án như đường sắt tốc độ cao Việt Nam – Pháp. Ông Gérard Larcher khẳng định Thượng viện Pháp coi trọng quan hệ với Việt Nam và ủng hộ triển khai hiệu quả khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện trên các lĩnh vực từ chính trị đến khoa học – công nghệ.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị hai bên thúc đẩy các dự án chiến lược mang tính biểu tượng và nhấn mạnh cần mở rộng hợp tác trong hạ tầng và đường sắt tốc độ cao. Ông cũng đề nghị triển khai hiệu quả Kế hoạch hành động giai đoạn 2026–2028 thực thi Tuyên bố chung nâng cấp quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Pháp – Việt. Ở chiều ngược lại, phía Pháp tỏ ra chủ động: Thượng viện cam kết tích cực xem xét phê chuẩn EVIPA, đồng thời ủng hộ thúc đẩy quan hệ Việt – EU, tạo nền tảng pháp lý thuận lợi hơn cho các dự án hạ tầng giao thông lớn.
Artelia và bài toán quản lý dự án: Cơ hội hay rủi ro phụ thuộc?
Việc Tập đoàn Artelia của Pháp ký hợp đồng quản lý dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam đầu năm 2026 cho thấy Paris không chỉ nói về tầm nhìn mà đã bước vào giai đoạn thực thi. Đây là ví dụ hiếm hoi một tập đoàn Pháp nhận vai trò gắn bó dài hạn với công trình chiến lược của Việt Nam, đúng như đánh giá rằng nguồn vốn và doanh nghiệp Pháp có thế mạnh trong hạ tầng, năng lượng và dịch vụ kỹ thuật cao.
Câu hỏi quan trọng là: Artelia Việt Nam sẽ được nhìn nhận như đối tác quản lý dự án, hay “nhà thầu ngoại” nắm quyền sinh sát? Nếu Việt Nam xem đây là cơ hội để chuẩn hóa quy trình, nâng chuẩn quản trị và đào tạo đội ngũ trong nước, thì hợp tác này có thể giảm đáng kể rủi ro đội vốn, chậm tiến độ – vốn là “căn bệnh kinh niên” của các dự án hạ tầng giao thông lớn. Ngược lại, nếu phụ thuộc hoàn toàn vào tư vấn nước ngoài, Việt Nam sẽ đánh mất cơ hội tự xây năng lực cho thế hệ dự án tiếp theo.
Khung thể chế mới và không gian rộng cho hợp tác hạ tầng giao thông
Trong bức tranh rộng hơn, hợp tác Pháp – Việt về đường sắt tốc độ cao chỉ là một phần của làn sóng liên kết kinh tế – công nghệ đang tăng tốc. Hai nước đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, với thương mại song phương nửa đầu năm 2026 tăng 26,4%. Một chuyên gia RMIT nhận định điểm đáng giá là nhập khẩu từ Pháp tăng mạnh, cho thấy doanh nghiệp Việt đang tích cực nhập máy móc và công nghệ cao cho chu kỳ đầu tư mới.
Về thể chế, Luật 57/2024/QH15 sửa đổi Luật PPP tạo cơ chế chia sẻ doanh thu và giải quyết tranh chấp rõ ràng hơn, giúp các dự án hạ tầng lớn như đường sắt tốc độ cao dễ thu xếp tài chính hơn. Song song, Nghị định 57/2025 về mua bán điện trực tiếp mở thêm cánh cửa cho hợp tác năng lượng – lĩnh vực mà doanh nghiệp Pháp có thế mạnh. Việc Chính phủ Pháp trình dự luật phê chuẩn EVIPA lên Hội đồng Bộ trưởng ngày 27/7/2026 rồi chuyển sang Quốc hội được đánh giá là tín hiệu “đến đúng lúc”, khi quan hệ hai bên đang ở mức cao nhất trong số các quan hệ Việt – EU.
Từ biểu tượng sang năng lực thực thi: Bài học cho phía Việt Nam
Nếu chỉ dừng ở các tuyên bố về dự án biểu tượng, đường sắt tốc độ cao Việt Nam – Pháp sẽ mãi là câu chuyện trên giấy. Điểm mấu chốt nằm ở cách Việt Nam biến hợp tác Pháp – Việt thành cơ hội nâng cấp năng lực nội tại. Mục tiêu chi 2% GDP cho nghiên cứu phát triển và nâng tỷ trọng kinh tế tư nhân lên 55–58% GDP được kỳ vọng tạo ra thế hệ doanh nghiệp đủ sức hấp thụ công nghệ – điều kiện then chốt để lan tỏa công nghệ từ các dự án như tuyến Bắc – Nam.
Từ góc nhìn chiến lược, tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam do Artelia quản lý sẽ là nơi kiểm chứng liệu Việt Nam có dám giao nhiều hơn cho khu vực tư nhân, áp kỷ luật tiến độ – chất lượng theo chuẩn quốc tế và đặt mục tiêu chuyển giao công nghệ rõ ràng. Nếu làm được, đây sẽ là hình mẫu cho những dự án hạ tầng giao thông tiếp theo, biến hợp tác Pháp – Việt từ biểu tượng ngoại giao thành động lực nâng cấp nền kinh tế. Nếu không, cơ hội vàng này có thể trôi qua như nhiều cuộc chơi hạ tầng từng dang dở trước đó.
