Cơ hội miễn học phí cho ngành xã hội cần
Ngành nghề khó tuyển sinh nhưng xã hội có nhu cầu là ngành có triển vọng sử dụng nhân lực hiện tại hoặc trong tương lai, song chưa thu hút đủ người học để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về dự thảo thông tư quy định danh mục ngành, nghề đào tạo nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và danh mục ngành khó tuyển nhưng xã hội cần. Điểm đáng chú ý là dự thảo đề xuất 35 ngành, nghề thuộc nhóm khó tuyển sinh nhưng vẫn có nhu cầu nhân lực. Đây chưa phải là khẳng định rằng 35 ngành nặng nhọc, nguy hiểm đều được miễn học phí: cần phân biệt danh mục này với danh mục ngành khó tuyển sinh, xã hội có nhu cầu. Sự phân biệt đó giúp người học hiểu đúng phạm vi chính sách giáo dục mới và không chọn ngành chỉ dựa vào một tiêu đề hấp dẫn.
Miễn toàn bộ học phí, nhưng cần đúng ngành và trình độ
Theo Nghị định 238/2025/NĐ-CP, người học trình độ trung cấp và cao đẳng thuộc ngành, nghề khó tuyển sinh nhưng xã hội có nhu cầu trong danh mục do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định sẽ được miễn 100% học phí. Đây là lợi ích thiết thực: người học có thể cân nhắc một hướng nghề nghiệp đang thiếu nhân lực mà bớt lo về khoản học phí. Tuy vậy, chính sách không đồng nghĩa mọi chương trình đào tạo nghề đều được miễn, cũng không nên mặc định rằng mọi ngành nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm đều nằm trong nhóm hưởng quyền lợi này. Trước khi đăng ký, học sinh và phụ huynh nên kiểm tra ngành cụ thể, trình độ đào tạo và danh mục chính thức khi được ban hành. Hiểu đúng điều kiện sẽ giúp tận dụng cơ hội học tập học sinh mà không dựa vào suy đoán.
Ngành ít người học chưa chắc ít triển vọng
Danh mục dự kiến trải rộng từ nghệ thuật, kinh doanh và quản lý, khoa học sự sống đến công nghệ kỹ thuật, sản xuất, xây dựng, nông nghiệp, thủy sản, sức khỏe, dịch vụ xã hội và vận tải. Điểm chung không phải là các lĩnh vực này thiếu giá trị, mà là nhu cầu nhân lực có thể cao trong khi người học chưa mặn mà. Dự thảo dùng tỷ lệ tuyển sinh thấp so với chỉ tiêu phù hợp năng lực và nhu cầu nhân lực, hoặc quy mô tuyển sinh giảm liên tục khiến thị trường có nguy cơ thiếu người trong ba năm, làm căn cứ xem xét. Vì vậy, ngành nghề miễn học phí có thể mở ra lựa chọn đáng cân nhắc thay vì chỉ chạy theo ngành đông người đăng ký. Nhưng miễn học phí không thay thế việc tìm hiểu nội dung học, điều kiện làm việc và triển vọng nghề nghiệp cụ thể.
Danh mục sẽ được đánh giá và cập nhật
Dự thảo cho thấy danh mục ngành nặng nhọc và danh mục ngành khó tuyển nhưng xã hội cần sẽ không cố định; kế hoạch là rà soát, chỉnh sửa, bổ sung ít nhất một lần trong mỗi năm năm để theo kịp thị trường lao động. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng đánh giá ngành đào tạo hằng năm và có thể báo cáo, đề xuất điều chỉnh theo kết quả thực tế. Với ngành mới, ngành tạm dừng tuyển sinh hoặc lĩnh vực chiến lược chưa có đủ dữ liệu ba năm, dự thảo cho phép xem xét dựa trên dự báo nhu cầu nhân lực và tuyển dụng. Điều đó khiến chính sách có khả năng thích ứng, nhưng cũng đồng nghĩa học sinh cần theo dõi danh mục chính thức thay vì dựa vào bản dự thảo. Kết luận đáng lưu ý: đây là cơ hội học tập có giá trị, miễn là người học xác minh đúng ngành và điều kiện được hưởng.
