Cơ hội miễn học phí gắn với danh mục còn dự thảo
Ngành khó tuyển sinh nhưng xã hội có nhu cầu là ngành đào tạo có nhu cầu nhân lực hiện tại hoặc tương lai, song chưa thu hút đủ người học để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Đây là trọng tâm trong dự thảo thông tư Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến, cùng danh mục các ngành, nghề đào tạo nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm. Dự thảo đề xuất 35 ngành, nghề mà nhu cầu nhân lực vẫn hiện hữu, trải rộng từ nghệ thuật, kỹ thuật, sản xuất, xây dựng đến nông nghiệp, y tế, dịch vụ xã hội và vận tải. Điểm đáng chú ý với người học là quy định tại Nghị định 238/2025/NĐ-CP nêu người học trung cấp và cao đẳng thuộc ngành trong danh mục do Bộ ban hành sẽ được miễn 100% học phí. Tuy nhiên, con số miễn toàn phần không đồng nghĩa danh mục 35 ngành đã được chốt: phần này vẫn đang được lấy ý kiến.
Vì sao ngành ít người chọn vẫn được ưu tiên?
Chính sách nhắm vào khoảng cách giữa lựa chọn của người học và nhu cầu của thị trường lao động. Một ngành có ít thí sinh không nhất thiết là ngành ít triển vọng; đôi khi, số tuyển sinh thấp trong khi doanh nghiệp và xã hội vẫn cần nhân lực cho thấy tín hiệu cần can thiệp. Theo tiêu chí trong dự thảo, cơ quan quản lý sẽ xem xét tỷ lệ tuyển sinh thực tế so với chỉ tiêu phù hợp với năng lực đào tạo và nhu cầu nhân lực, cũng như tình trạng quy mô tuyển sinh giảm liên tục dẫn đến nguy cơ không đáp ứng nhu cầu trong ba năm liên tiếp. Một số ngành mới hoặc phục vụ công nghệ mới, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, lĩnh vực kinh tế trọng điểm và nhiệm vụ chiến lược cũng có thể được cân nhắc khi chưa đủ dữ liệu ba năm, dựa trên dự báo nhu cầu nhân lực. Vì vậy, hỗ trợ học phí không chỉ giúp người học bớt gánh nặng mà còn là cách khuyến khích lựa chọn ngành nghề thiếu nhân lực.
Người học nên kiểm tra gì trước khi chọn ngành?
Miễn học phí là lợi ích đáng kể, nhưng không nên là tiêu chí duy nhất để chọn nghề. Người học cần xác định ngành mình quan tâm có nằm trong danh mục chính thức cuối cùng hay không, bậc đào tạo có thuộc diện áp dụng không và thời điểm chính sách bắt đầu được thực hiện. Nghị định 238/2025/NĐ-CP nêu cơ chế miễn 100% học phí với người học trung cấp, cao đẳng thuộc ngành khó tuyển sinh nhưng xã hội có nhu cầu theo danh mục do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Trong khi đó, danh mục 35 ngành hiện được đề xuất vẫn ở giai đoạn dự thảo lấy ý kiến; người học nên theo dõi thông báo chính thức thay vì mặc định mình đã đủ điều kiện hưởng chính sách. Đồng thời, hãy tìm hiểu chương trình đào tạo, điều kiện thực hành và triển vọng công việc của từng nghề: miễn học phí giảm chi phí học, nhưng không thể thay thế sự phù hợp với năng lực và mục tiêu nghề nghiệp.
Danh mục sẽ được rà soát, chính sách cần chờ bước tiếp theo
Dự thảo không xem các danh mục là cố định: ngành, nghề khó tuyển sinh nhưng xã hội có nhu cầu và ngành nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm dự kiến được rà soát, chỉnh sửa, bổ sung định kỳ ít nhất một lần trong năm năm. Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên sẽ phối hợp đánh giá việc thực hiện để trình Bộ trưởng xem xét điều chỉnh; cơ sở đào tạo cũng dự kiến đánh giá ngành nghề hằng năm và báo cáo, đề xuất khi cần. Cách làm này có lý, bởi nhu cầu nhân lực thay đổi theo thị trường và không nên giữ một ngành trong diện ưu tiên nếu căn cứ tuyển sinh, việc làm đã khác. Nhưng ở thời điểm hiện tại, người học cần phân biệt rõ: cơ chế miễn học phí được nêu trong nghị định, còn danh sách cụ thể 35 ngành vẫn là nội dung dự thảo đang lấy ý kiến. Kết luận thực tế là hãy xem đây là cơ hội đáng theo dõi, không phải quyền lợi đã được xác nhận cho mọi ngành được nhắc đến.
