Cơ hội học nghề gắn với nhu cầu xã hội
Ngành nghề khó tuyển sinh nhưng xã hội có nhu cầu là ngành có vai trò đối với phát triển kinh tế - xã hội, cần nhân lực hiện tại hoặc trong tương lai nhưng chưa thu hút đủ người học. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về dự thảo thông tư gồm danh mục ngành, nghề đào tạo nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và danh mục ngành nghề khó tuyển sinh nhưng xã hội cần thiết. Điểm đáng chú ý là dự thảo đề xuất 35 ngành nghề thuộc nhóm khó tuyển sinh, trong khi nhu cầu nhân lực vẫn hiện hữu. Các lĩnh vực được nêu trải rộng từ nghệ thuật, kinh doanh và quản lý, khoa học sự sống, công nghệ kỹ thuật, sản xuất, xây dựng đến nông nghiệp, thủy sản, sức khỏe, dịch vụ xã hội và vận tải. Đây không phải tín hiệu rằng các ngành này thiếu triển vọng; ngược lại, khoảng cách giữa nhu cầu tuyển dụng và lựa chọn của người học đang tạo ra một cơ hội đáng cân nhắc.
Miễn học phí là lợi ích thiết thực, nhưng có điều kiện
Theo Nghị định 238/2025/NĐ-CP, người học trình độ trung cấp và cao đẳng thuộc ngành nghề khó tuyển sinh nhưng xã hội có nhu cầu trong danh mục do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành sẽ được miễn 100% học phí. Vì vậy, chính sách miễn học phí ngành khó có thể giảm đáng kể áp lực tài chính cho gia đình khi cân nhắc con đường giáo dục nghề nghiệp. Đây là một chính sách giáo dục đáng chú ý vì lợi ích không dừng ở người học: các cơ sở đào tạo có thêm cơ hội thu hút học viên, còn thị trường có thể được bổ sung lao động ở những lĩnh vực đang thiếu người. Tuy nhiên, quyền lợi gắn với danh mục chính thức và trình độ học cụ thể; không nên hiểu rằng cứ chọn một ngành ít người học là tự động được miễn. Học sinh và phụ huynh cần đối chiếu tên ngành, trường và điều kiện áp dụng khi có thông tin cuối cùng.
Vì sao một ngành ít người học vẫn cần thiết?
Khó tuyển sinh không đồng nghĩa với không có việc làm. Dự thảo xác định nhóm ngành này dựa trên tình trạng thị trường cần nhân lực nhưng cơ sở đào tạo khó thu hút người học; một căn cứ là tuyển sinh thực tế thấp so với chỉ tiêu phù hợp, hoặc quy mô tuyển sinh liên tục giảm, không đáp ứng nhu cầu nhân lực trong ba năm liền. Nói cách khác, chính sách nhắm vào khoảng trống giữa lựa chọn học tập và nhu cầu lao động, chứ không chỉ ưu đãi một ngành bất kỳ. Dự thảo cũng cho phép xem xét ngành mới, ngành tạm dừng tuyển sinh hoặc ngành phục vụ lĩnh vực chiến lược khi chưa có đủ dữ liệu ba năm, dựa trên dự báo nhu cầu nhân lực và tuyển dụng. Cách tiếp cận này có thể hỗ trợ đào tạo nhân lực cho nhu cầu trước mắt lẫn những lĩnh vực được dự báo sẽ quan trọng, nhưng người học vẫn nên cân nhắc sở thích, năng lực và đặc thù công việc.
Cần chờ danh mục cuối cùng trước khi quyết định
Điều quan trọng nhất lúc này là phân biệt đề xuất với chính sách đã triển khai: danh mục 35 ngành nghề vẫn nằm trong dự thảo đang được lấy ý kiến, nên chưa thể coi mọi ngành trong danh sách là đã được áp dụng miễn học phí. Cơ quan đề xuất bổ sung ngành phải đưa ra căn cứ, trong đó có chỉ tiêu hoặc quy mô đào tạo được giao và số tuyển sinh thực tế hằng năm; cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng đánh giá ngành đào tạo của mình mỗi năm và có thể báo cáo, đề xuất điều chỉnh. Theo dự thảo, các danh mục sẽ được rà soát, chỉnh sửa và bổ sung định kỳ ít nhất một lần trong năm năm. Với học sinh đang cân nhắc tuyển sinh khó 2026, lựa chọn khôn ngoan không phải là quyết định chỉ vì học phí bằng không, mà là theo dõi thông báo chính thức, kiểm tra ngành và trường đủ điều kiện, đồng thời tìm hiểu triển vọng nghề nghiệp. Miễn phí mở cánh cửa; phù hợp với nghề mới quyết định cơ hội đi đường dài.
