Thanh thế trên mạng được tạo bằng đạo cụ và kịch bản
Video giang hồ dàn dựng là những đoạn phim được lên kịch bản, phân vai và phát tán trên mạng nhằm tạo hình ảnh có thế lực, chứ không phải bằng chứng về quyền lực thật ngoài đời. Trường hợp của Nguyễn Tuấn Hiệp, biệt danh Hiệp Đen, cho thấy hình tượng ấy được xây bằng cả trang sức giả lẫn cảnh bạo lực diễn xuất. Theo lời khai, dây chuyền, vòng tay và vòng cổ ông ta thường đeo đều là đồ giả mua ngoài chợ, dùng để tạo vẻ giàu có giống hình ảnh xã hội đen trong phim. Chi tiết này làm lộ khoảng cách giữa vẻ ngoài được quảng bá và thực tế: vẻ hào nhoáng không tự chứng minh thanh thế, nhưng lại là đạo cụ hữu ích để thu hút chú ý. Phân tích cách làm ấy cần tách bạch hình ảnh trên mạng với những cáo buộc pháp lý đang được điều tra.
Theo thông tin điều tra, Hiệp khởi xướng các video ngắn với người quen tham gia, còn nhóm bàn bạc kịch bản và phân vai những cảnh đánh nhau, rượt đuổi, sử dụng súng, phô trương vàng bạc. Những video được đăng lên Facebook, YouTube và TikTok để kéo lượt xem, tương tác và đánh bóng tên tuổi. Đây không chỉ là màn nhập vai cho vui: khi một hình ảnh được lặp lại có chủ đích, nó có thể tạo ấn tượng về địa vị và mạng lưới đàn em. Nhưng chính lời khai về đạo cụ giả nhắc người xem rằng cảnh tượng dữ dằn trên màn hình không đồng nghĩa với quyền lực thật.
Sơn Mặt Quỷ nói mình được phân vai
Lâm Duy Bảo Sơn, tức Sơn Mặt Quỷ, khai thường xuyên xuất hiện trong các video do Hiệp tổ chức sản xuất và được giao đóng vai chính. Theo lời khai về cách làm, đây là một nhóm có phân công: người vào vai đại ca, người tạo hình ảnh đàn em trung thành, người diễn cảnh truy đuổi hoặc đánh nhau. Trịnh Quốc Long, biệt danh Long Dê, nhiều lần gọi Hiệp là “đại ca” và tham gia các cảnh theo kịch bản, góp phần dựng nên cảm giác Hiệp có tiếng nói trong giới giang hồ.
Một video dài 39 giây mô phỏng cảnh một đôi nam nữ bị đuổi đánh rồi tìm đến nhóm Hiệp; trong cảnh quay, Hiệp cầm súng mô hình và ra hiệu cho những người đi cùng xông vào. Đoạn phim được đăng trên TikTok và thu hút 13.300 lượt xem. Con số ấy cho thấy nội dung bạo lực có thể đem lại tương tác, nhưng không biến màn diễn thành chuyện vô hại. Cơ quan điều tra xác định Sơn là đồng phạm với Hiệp trong vụ án liên quan đến việc đưa trái phép thông tin lên mạng máy tính, mạng viễn thông. Sơn nói hối hận, xấu hổ và dự định khi ra tù sẽ về quê tìm việc, chăm lo cho gia đình, không lên mạng xã hội nữa.
Màn PR không che khuất những hệ quả pháp lý
Đến ngày 9/11, Phòng Cảnh sát hình sự Công an TP HCM tiếp tục làm rõ vai trò của những người trong nhóm do Hiệp, chủ khách sạn Hồng Hạnh tại xã Hiệp Phước, cầm đầu. Trước đó, công an đã bắt Hiệp cùng 13 người khác để điều tra các hành vi gồm đưa trái phép thông tin lên mạng máy tính, mạng viễn thông, cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự và tàng trữ trái phép vũ khí quân dụng. Hiệp bị điều tra về cả ba tội danh nêu trên.
Phần điều tra về cho vay lãi nặng khiến câu chuyện đạo cụ mang ý nghĩa khác: cơ quan điều tra xác định Hiệp cùng hai người liên quan đến hoạt động cho vay với lãi suất từ 10% mỗi tháng, tương đương 120% mỗi năm, trở lên. Khi khám xét nơi ở của Hiệp tại khách sạn Hồng Hạnh, lực lượng chức năng phát hiện một khẩu súng hơi báng gỗ giấu trên trần phòng ngủ, được xác định là vũ khí quân dụng. Vì vậy, lời khai về trang sức giả và video dàn dựng không thể được xem như toàn bộ câu chuyện; chúng nằm cạnh các nội dung điều tra có hậu quả pháp lý rõ ràng.
Đừng nhầm vai diễn với sự thật
Điểm đáng chú ý không nằm ở việc những món trang sức có giá trị hay không, mà ở cách chúng được dùng cùng các cảnh bạo lực để tạo uy tín trên mạng. Một hình ảnh được dàn dựng có thể giúp nhóm gây chú ý và đánh bóng tên tuổi, nhưng lượt xem không xác nhận quyền lực, cũng không xóa trách nhiệm nếu có hành vi phạm pháp. Vụ án liên quan Hiệp và những người bị khởi tố vẫn đang trong giai đoạn điều tra.
Cần giữ ranh giới rõ giữa điều đã được cơ quan điều tra xác định, lời khai của người liên quan và kết luận cuối cùng của vụ án. Song những thông tin hiện có đã đủ để thấy màn PR giang hồ không đơn thuần là câu chuyện hóa trang: đằng sau trang sức giả và các vai diễn là cuộc điều tra về nội dung đăng tải, cho vay lãi nặng và vũ khí. Khi nhìn các video ấy, công chúng nên xem chúng như sản phẩm được dàn dựng, không phải thước đo đáng tin về thanh thế hay tính chính danh.
