Hình ảnh giang hồ là một sản phẩm được dựng lên
Video giang hồ mạng là những nội dung trực tuyến mượn hình ảnh băng nhóm, đe dọa và bạo lực để tạo cảm giác về quyền lực, thường được dàn dựng nhằm thu hút sự chú ý. Vụ việc liên quan Nguyễn Tuấn Hiệp, biệt danh “Hiệp đen”, cho thấy khoảng cách giữa hình tượng ấy với những gì lời khai và điều tra được công bố phản ánh. Theo cơ quan điều tra, từ năm 2017, Hiệp đăng video giao lưu, ăn uống trên Facebook rồi dần xây dựng hình ảnh một “đại ca” có đàn em vây quanh. Các clip được cho là khởi xướng với người quen tham gia thường mô phỏng rượt đuổi, đánh nhau, dùng gậy hoặc súng để giải quyết mâu thuẫn. Trong vai diễn, Hiệp được gọi là “A2”. Đây không phải dấu hiệu đáng tin về thế lực ngoài đời; đó là một màn trình diễn được thiết kế để làm hình ảnh trông có vẻ đáng sợ và lôi kéo tương tác.
Đồ giả, cảnh diễn và sức hút của vẻ ngoài
Theo lời khai được đưa tin, dây chuyền, vòng tay và vòng cổ Hiệp thường đeo trong các video đều là trang sức giả, mua ngoài chợ để tạo vẻ giàu có giống hình ảnh xã hội đen trong phim. Chi tiết này bóc trần một phần công thức tạo thanh thế: trang sức làm đạo cụ, người đi cùng làm đàn em, còn cảnh bạo lực được phân vai. Cơ quan điều tra làm rõ một video dài 39 giây có nội dung mô phỏng một đôi nam nữ bị truy đuổi rồi tìm đến nhóm của Hiệp. Trong cảnh quay, Hiệp cầm súng mô hình và ra hiệu cho người đi cùng xông vào đánh, truy đuổi nhóm còn lại. Video được đăng trên TikTok và thu hút 13.300 lượt xem. Con số ấy cho thấy nội dung dàn dựng có thể nhanh chóng khuếch đại hình ảnh giang hồ, nhưng lượt xem không biến cảnh diễn thành bằng chứng rằng mọi hành động trong clip đã xảy ra ngoài đời.
Vụ án không dừng ở những video dàn dựng
Điều cần tách bạch là cảnh bạo lực diễn xuất trong video với các hành vi mà cơ quan chức năng đang điều tra. Việc một đoạn phim được phân vai không chứng minh cảnh đánh nhau trong đó là sự kiện thật; ngược lại, nhãn “giải trí” cũng không thể mặc nhiên phủ nhận những cáo buộc độc lập trong hồ sơ vụ án. Cơ quan điều tra đã khởi tố, bắt tạm giam Hiệp, Lâm Duy Bảo Sơn, biệt danh “Sơn mặt quỷ”, cùng 12 người liên quan để điều tra nhiều hành vi, trong đó có đưa trái phép thông tin lên mạng, cho vay lãi nặng và tàng trữ trái phép vũ khí quân dụng. Theo kết quả điều tra được công bố, Hiệp góp tiền cùng Nguyễn Sơn Lâm và Nguyễn Trung Nghĩa cho vay với lãi suất từ 10% mỗi tháng, tương đương 120% mỗi năm, trở lên. Khi khám xét nơi ở của Hiệp, lực lượng chức năng phát hiện một khẩu súng hơi báng gỗ được cất trên trần phòng ngủ và xác định đó là vũ khí quân dụng. Đây là các nội dung cáo buộc, chưa phải kết luận cuối cùng của vụ án.
Đừng nhầm lượt xem với thanh thế
Vụ việc là lời nhắc rằng video dàn dựng vẫn có thể gây tác động thật: gieo cảm giác bạo lực là chuyện đáng ngưỡng mộ, làm mờ ranh giới giữa diễn xuất và đe dọa, rồi lan truyền hình ảnh ấy qua lượt xem và chia sẻ. Theo cơ quan điều tra, mục đích của việc dàn dựng, phát tán là tăng lượt xem, lượt thích, tương tác và quảng bá hình ảnh của Hiệp cùng những người tham gia. Vì thế, người xem không nên tung hô hay tiếp tay phát tán nội dung độc hại chỉ vì nó được giới thiệu như giải trí. Cơ quan công an cho biết vụ án vẫn trong giai đoạn điều tra và cảnh báo không thể dùng danh nghĩa video giải trí để che đậy hoạt động có dấu hiệu vi phạm pháp luật, ảnh hưởng an ninh trật tự. Kết luận cần chờ cơ quan tố tụng; còn với công chúng, lựa chọn tỉnh táo là không biến một màn diễn thành biểu tượng quyền lực.
