Vành đai 3 và Vành đai 4 TPHCM: Hai “xương sống” mới của hạ tầng giao thông liên vùng
Vành đai 3 TPHCM và Vành đai 4 TPHCM là hai dự án đường bộ quy mô lớn bao quanh vùng đô thị – công nghiệp phía Nam, nhằm phân luồng giao thông, giảm áp lực lên các trục xuyên tâm hiện hữu và tạo mạng lưới kết nối liên vùng mới giữa TPHCM, Đồng Nai, Bình Dương, Tây Ninh cùng các địa phương phụ cận.
Điểm mấu chốt cần nhìn nhận ngay lúc này: Vành đai 3 đang chuyển từ bản vẽ sang trải nghiệm giao thông cụ thể, còn Vành đai 4 mới bước vào giai đoạn định hình phần lõi cao tốc. Trên đoạn phía Đông, gần 14,7km cầu cạn từ nút giao Tân Vạn đến nút giao cao tốc TPHCM – Long Thành – Dầu Giây đang được các nhà thầu tập trung hoàn thiện và là đoạn có tiến độ nhanh nhất của dự án. Trong khi đó, toàn tuyến Vành đai 3 dài 76,34km đi qua TPHCM, Đồng Nai và Tây Ninh, giữ vai trò “vòng trong” điều tiết lưu thông.
Vành đai 3: Cầu cạn sắp thông xe và tác động tức thời lên dòng xe ra vào thành phố
Nếu cần một ví dụ cho việc hạ tầng giao thông có thể thay đổi cảm nhận về khoảng cách, thì đoạn cầu cạn Vành đai 3 phía Đông TPHCM là minh chứng rõ nhất. Tuyến trên cao dài 14,7km đang dần hiện rõ giữa các khu đô thị phía Đông, với nhiều đoạn qua khu vực Vinhomes Grand Park đã cơ bản thành hình, mặt đường, dải phân cách, lan can, hệ thống thoát nước được hoàn thiện. Hệ thống tường chống ồn với khoảng 9.130 tấm được lắp dọc hơn 7km qua khu dân cư để giảm mức tiếng ồn xuống dưới 70dB – một chi tiết cho thấy tư duy ưu tiên chất lượng sống chứ không chỉ là làm cho xong một tuyến đường.
Ở nút giao Tân Vạn, cầu vượt Vành đai 3 phải băng qua Xa lộ Hà Nội trong điều kiện giao thông bên dưới vẫn lưu thông, nên nhà thầu áp dụng công nghệ đúc hẫng cân bằng để hạn chế ảnh hưởng. Cầu vượt tại đây dự kiến hợp long dịp 2.9, tạo bước ngoặt để thông xe tạm đoạn 14,7km từ ngày 30.9. Với mặt đường nhựa rỗng giúp thoát nước tốt, 4 làn xe cùng làn dừng khẩn cấp ở một số đoạn, Vành đai 3 không chỉ thêm lựa chọn hành trình mà còn đặt ra chuẩn mực mới cho cầu cạn TP.HCM hiện đại, an toàn. Khi hoàn thành toàn tuyến, đường sẽ tăng khả năng kết nối liên vùng, giảm áp lực giao thông và mở rộng không gian phát triển đô thị, công nghiệp, logistics phía Nam.
Vành đai 4: Lõi cao tốc 8–10 làn và trục 8 làn nối cầu Mã Đà – tham vọng kết nối thế hệ mới
Trái ngược với Vành đai 3 đang gần đến ngày thông xe từng đoạn, Vành đai 4 TPHCM vẫn ở giai đoạn khởi động nhưng tham vọng thì lớn hơn rất nhiều. Đây là tuyến vành đai dài 207km đi qua Bà Rịa – Vũng Tàu (nay là TPHCM) khoảng 18,23km, Đồng Nai khoảng 46,08km, Bình Dương khoảng 47,95km, TPHCM (cũ) 16,7km và Long An (nay là Tây Ninh) 78,3km. Đặc biệt, đoạn qua Bình Dương gần 48km từ cầu Thủ Biên đến sông Sài Gòn đã được khởi công, giai đoạn 1 đầu tư cao tốc 8 làn xe đầy đủ, có làn dừng khẩn cấp liên tục, vận tốc thiết kế 100km/giờ. Trong một số đoạn giữa các khu công nghiệp VSIP 2A và Mỹ Phước 3, tuyến còn được đầu tư đồng bộ 10 làn xe, rộng 62m, có nút giao liên thông, trực thông và đường song hành hai bên đảm bảo kết nối khu vực.
Theo cơ quan quản lý xây dựng TPHCM, dự án đường Vành đai 4 được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư từ tháng 6.2025 và đến nay toàn bộ 5 dự án thành phần dùng vốn đầu tư công đã được phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi. Liên danh Becamex – Đèo Cả trúng thầu đoạn qua Bình Dương theo hình thức PPP, đang trình hồ sơ thiết kế kỹ thuật; Ban quản lý dự án giao thông TPHCM chuẩn bị thủ tục khởi công phần lõi cao tốc dịp 2.9. Tại địa phương có tuyến đi qua, như phường Bình Cơ, đã có 194/256 trường hợp nhận tiền bồi thường, hỗ trợ và bàn giao hơn 11ha mặt bằng cho nhà thầu – tương đương khoảng 30–50% diện tích tùy đoạn. Điều này cho thấy Vành đai 4 đang ở giai đoạn “chạy đà” quyết định, khi tiến độ giải phóng mặt bằng sẽ quyết định thời điểm người dân thực sự được hưởng lợi.
Đường 8 làn nối cầu Mã Đà – Vành đai 4: Mảnh ghép chiến lược và bài kiểm tra về phát triển bền vững
Một mắt xích ít được nhắc đến nhưng có ý nghĩa chiến lược là tuyến đường 8 làn nối cầu Mã Đà với Vành đai 4 TPHCM đi qua thành phố Đồng Nai. Những ngày đầu tháng 8, nhiều hạng mục trên tuyến này đang được triển khai, từ cọc thí nghiệm đến công tác giải phóng mặt bằng. Dự án thành phần 1, dài khoảng 13km, do một doanh nghiệp tư nhân đầu tư theo hình thức PPP, được thiết kế theo phương án đường trên cao, kết cấu cầu cạn với quy mô 8 làn xe, tạo trục kết nối quan trọng giữa khu vực cầu Mã Đà với mạng lưới giao thông phía Nam và Vành đai 4 TPHCM. Đây sẽ là một dạng cầu cạn TP.HCM mở rộng sang Đồng Nai, góp phần phân tán lưu lượng xe từ các tỉnh phía Bắc đổ về TPHCM mà không phải dồn hết vào các tuyến quốc lộ hiện hữu.
Đáng chú ý, tuyến đường xuyên rừng này được định hướng thi công với yêu cầu hạn chế tối đa tác động đến hệ sinh thái Khu Bảo tồn thiên nhiên – văn hóa Đồng Nai. Chỉ các hạng mục cọc khoan nhồi và bệ trụ được thực hiện tại hiện trường, toàn bộ thân trụ và các đốt dầm sẽ sản xuất công nghiệp tại nhà máy rồi mang đến công trường lắp dựng, áp dụng công nghệ đúc hẫng cân bằng từng đốt dầm để giảm vật liệu, giảm phát thải carbon. Dự án thành phần 1 dự kiến hoàn thành sau 18 tháng kể từ khi triển khai, hứa hẹn hình thành một trục giao thông mới, tăng khả năng kết nối khu vực phía Bắc Đồng Nai với hệ thống giao thông liên vùng và mở rộng không gian phát triển đô thị, công nghiệp, dịch vụ cho địa phương.
Ai định hình tương lai kết nối TPHCM: Vành đai 3 “hiệu quả ngay” hay Vành đai 4 “tầm nhìn xa”?
Nhìn tổng thể, Vành đai 3 TPHCM đang đóng vai trò “giải cứu tức thời” cho mạng lưới giao thông vùng lõi, khi từng đoạn chuẩn bị thông xe từ 30.9 và mục tiêu hoàn thành toàn tuyến vào cuối năm 2026. Vị trí đi xuyên giữa các khu đô thị phát triển mạnh phía Đông, cùng kết nối trực tiếp với cao tốc TPHCM – Long Thành – Dầu Giây và trong tương lai là cầu Nhơn Trạch, sẽ giúp Vành đai 3 nhanh chóng chứng minh hiệu quả giảm kẹt xe cửa ngõ và rút ngắn thời gian di chuyển liên tỉnh. Đó là lý do tuyến này có thể được coi là “cuộc cải tổ giao thông đang diễn ra trước mắt” chứ không còn là một lời hứa.
Ngược lại, Vành đai 4 TPHCM và tuyến 8 làn nối cầu Mã Đà – Vành đai 4 là khoản đầu tư cho tương lai dài hạn của vùng kinh tế phía Nam. Với tổng chiều dài hơn 200km, cấu hình cao tốc 8–10 làn ở một số đoạn và mạng nút giao, đường song hành bài bản, Vành đai 4 được thiết kế để tái cấu trúc dòng chảy logistics, tái phân bố các khu công nghiệp, khu đô thị khỏi vùng lõi. Khi hai tuyến vành đai cùng hoàn thành, chúng sẽ không cạnh tranh mà bổ trợ: Vành đai 3 hút bớt xe khỏi nội đô, Vành đai 4 kéo luồng hàng hóa đi vòng ngoài, còn đường nối cầu Mã Đà mở thêm một cửa ngõ cho phía Bắc Đồng Nai. Tương lai kết nối TPHCM vì thế sẽ không được định hình bởi một dự án duy nhất, mà bởi cách chúng ta vận hành “bộ ba” Vành đai 3 – Vành đai 4 – các tuyến kết nối để giao thông bớt nghẽn, đô thị bớt nén và cơ hội phát triển phân bổ công bằng hơn.
