Vành đai 4 Tây Ninh: Dự án hơn 43.000 tỷ đồng và thông điệp phát triển
Vành đai 4 Tây Ninh là đoạn tuyến gần 78 km của đường Vành đai 4 TP HCM, có tổng vốn hơn 43.000 tỷ đồng, được kỳ vọng hoàn thành sau 4 năm để mở thêm một trục cao tốc kết nối cảng biển, sân bay và các trung tâm kinh tế vùng, đồng thời giải tỏa áp lực giao thông và tạo không gian phát triển mới cho tỉnh.
Sáng 15/10, UBND tỉnh Tây Ninh khởi công đoạn Vành đai 4 đi qua địa bàn, bắt đầu từ cầu Thầy Cai (xã Hậu Nghĩa) đến cảng Hiệp Phước, trong đó có 3,8 km thuộc TP HCM. Cùng ngày, tỉnh cũng khởi động hai dự án thành phần 2-4 và 2-5 theo phương thức đối tác công tư (PPP), hợp đồng BOT, với tổng chiều dài 78,3 km và tổng mức đầu tư khoảng 43.298 tỷ đồng. Việc một địa phương biên giới như Tây Ninh trở thành “chủ công” của hai dự án PPP giao thông quy mô lớn cho thấy tham vọng dịch chuyển từ tỉnh thuần nông sang cực tăng trưởng công nghiệp – logistics. Đây không chỉ là câu chuyện xây một tuyến đường, mà là bước thử sức về năng lực quản trị, điều phối vốn nhà nước và vốn tư nhân trong một dự án hạ tầng vùng Đông Nam Bộ có tầm ảnh hưởng lâu dài.
Kết nối cảng biển, sân bay: Cơ hội bứt phá cho Tây Ninh
Theo nghị quyết của Quốc hội, toàn tuyến Vành đai 4 TP HCM dài khoảng 159,31 km, chia thành 10 dự án thành phần với tổng mức đầu tư khoảng 120.413 tỷ đồng. Trong bức tranh đó, Vành đai 4 Tây Ninh là mảnh ghép chiến lược: giai đoạn một được xây dựng với quy mô 4 làn cao tốc, nền đường rộng 25,5 m, tốc độ thiết kế 100 km/h, có đường song hành tại một số đoạn. Khi hoàn chỉnh, tuyến sẽ mở rộng lên 8 làn xe, đường song hành tối thiểu 2 làn, tốc độ thiết kế 60 km/h.
Ý nghĩa lớn nhất của tuyến này nằm ở khả năng kết nối cảng biển sân bay. Tuyến đường được kỳ vọng giúp hàng hóa từ các khu công nghiệp, vùng sản xuất và cửa khẩu của tỉnh kết nối thuận lợi hơn với cảng biển, sân bay và các cảng hàng không trong vùng. Điều đó không chỉ giảm chi phí logistics mà còn tái định hình dòng chảy thương mại: thay vì phụ thuộc vào các trục xuyên tâm đi qua nội đô TP HCM, hàng hóa Tây Ninh có thêm một hướng vận chuyển vòng tránh, giảm ùn tắc và rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng. Về dài hạn, dải đất dọc Vành đai 4 có thể trở thành “hành lang công nghiệp – đô thị – thương mại” mới, thu hút nhà đầu tư nhờ khả năng tiếp cận nhanh cảng biển, sân bay và các trung tâm kinh tế lân cận.
Dự án PPP giao thông: Cơ hội huy động vốn, phép thử quản trị rủi ro
Việc hai dự án thành phần 2-4 và 2-5 được triển khai theo phương thức PPP, hợp đồng BOT, với tổng mức đầu tư khoảng 43.298 tỷ đồng, là một bước đi táo bạo. Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư hạ tầng vùng Đông Nam Bộ rất lớn, ngân sách nhà nước khó thể “một mình gánh hết”, dự án PPP giao thông như Vành đai 4 Tây Ninh là cách duy nhất để rút ngắn khoảng cách hạ tầng so với tốc độ đô thị hóa và công nghiệp hóa.
Tuy nhiên, PPP không phải “chiếc đũa thần”. Nếu phân bổ rủi ro không hợp lý, nhà đầu tư ngại bỏ vốn, còn nếu ưu ái quá mức, người dân phải trả giá qua phí sử dụng đường. Điểm tích cực là dự án đã có khung tài chính tương đối rõ: ngân sách Trung ương dự kiến đóng góp hơn 29.600 tỷ đồng, ngân sách địa phương 40.000 tỷ đồng, phần còn lại do nhà đầu tư huy động cho toàn tuyến Vành đai 4. Câu hỏi đặt ra là Tây Ninh sẽ kiểm soát tiến độ, chất lượng và phòng ngừa thất thoát, lãng phí ra sao khi chính quyền địa phương vừa là cơ quan có thẩm quyền, vừa phải thương lượng với nhà đầu tư tư nhân trong một dự án có vòng đời dài và độ phức tạp cao.
Giải phóng mặt bằng, tái định cư: Nút thắt quyết định thành bại
Để tuyến đường được thi công đúng tiến độ, Tây Ninh đã chủ động đi trước một bước với công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng, đồng thời triển khai xây dựng 6 khu tái định cư cùng hệ thống đường gom, đường bên phục vụ dự án. Kết quả sau đợt cao điểm 90 ngày đêm, diện tích đã được chi trả bồi thường, hỗ trợ đạt trên 94% tổng diện tích cần thực hiện. Khoảng 3.371 lô nền tái định cư, tổng diện tích gần 75 ha, sẽ được bố trí cho người dân bị ảnh hưởng.
Những con số này cho thấy quyết tâm chính trị, nhưng cũng đặt ra yêu cầu rất cao về chất lượng tái định cư. Nếu khu tái định cư chỉ đáp ứng “chỗ ở” mà không bảo đảm sinh kế, dịch vụ công và kết nối hạ tầng, dự án sẽ để lại vết gợn xã hội lâu dài. Lãnh đạo tỉnh khẳng định phần mặt bằng còn lại sẽ tiếp tục được giải quyết theo quy định pháp luật, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời yêu cầu công tác tái định cư gắn với ổn định đời sống các hộ bị ảnh hưởng. Đây là cam kết cần được giám sát chặt chẽ, bởi niềm tin của người dân chính là “vốn xã hội” quan trọng nhất để các dự án hạ tầng quy mô lớn có thể đi đến đích.
Đích đến 2029: Không chỉ là mốc thời gian mà là bài kiểm tra năng lực
Tây Ninh đặt mục tiêu hoàn thành, đưa hai dự án thành phần 2-4 và 2-5 vào khai thác trong năm 2029. Với quy mô vốn hơn 43.000 tỷ đồng cho đoạn qua tỉnh và thời gian thi công dự kiến 4 năm, đây là một lịch trình tham vọng. UBND tỉnh yêu cầu các cơ quan, đơn vị chuyển trọng tâm từ hoàn thiện thủ tục, chuẩn bị mặt bằng sang tổ chức thi công và kiểm soát tiến độ; Ban Quản lý dự án được giao theo dõi tình hình tại công trường, điều phối và xử lý các vấn đề phát sinh; người đứng đầu các cơ quan phải trực tiếp giải quyết công việc, tránh để thủ tục hành chính làm chậm dự án.
Nếu Vành đai 4 Tây Ninh về đích đúng hẹn, tuyến đường này sẽ góp phần giải quyết ùn tắc giao thông, tạo thêm hướng vận chuyển hàng hóa, mở ra cơ hội phát triển công nghiệp, đô thị, thương mại và dịch vụ logistics dọc tuyến. Ngược lại, nếu chậm trễ, chi phí đội lên và niềm tin nhà đầu tư suy giảm, không chỉ dự án PPP giao thông này bị ảnh hưởng mà cả chiến lược huy động nguồn lực xã hội cho hạ tầng của tỉnh cũng bị đặt dấu hỏi. Vành đai 4 vì thế là bài kiểm tra toàn diện về tầm nhìn, năng lực điều hành và khả năng cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội trong quá trình phát triển.
