Đô thị xanh Cần Thơ: Từ khái niệm đến lựa chọn phát triển
Đô thị xanh Cần Thơ là mô hình phát triển kết hợp tăng trưởng kinh tế với giảm phát thải carbon, sử dụng tài nguyên hiệu quả, nông nghiệp bền vững và hạ tầng thông minh, nhằm nâng cao chất lượng sống và tăng khả năng thích ứng biến đổi khí hậu cho toàn bộ không gian đô thị – nông thôn. Thành phố không chỉ nói về xanh như khẩu hiệu mà đang biến nó thành trục chính cho mô hình tăng trưởng mới. Từ năm 2022, Cần Thơ tự đặt mục tiêu hướng tới nền kinh tế xanh, trung hòa các-bon và đóng góp vào mục tiêu hạn chế gia tăng nhiệt độ toàn cầu. Đây là bước rẽ quan trọng so với tư duy quy hoạch cũ vốn ưu tiên mở rộng không gian đô thị và tăng trưởng kinh tế bằng mọi giá, ít chú ý đến phát thải hay khả năng chống chịu thiên tai. Sự chuyển hướng này là lựa chọn mang tính chiến lược, chứ không phải xu hướng nhất thời.
Một triệu ha lúa chất lượng cao: Nền tảng nông nghiệp bền vững cho đô thị xanh
Nếu không có nông nghiệp bền vững, khái niệm đô thị xanh Cần Thơ sẽ rỗng ruột. Sau hơn hai năm tham gia Đề án phát triển bền vững một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long, Cần Thơ đang dịch chuyển từ mô hình trình diễn sang vùng nguyên liệu quy mô lớn. Đề án hiện triển khai trên 170.877ha với 171 hợp tác xã và tổ hợp tác tham gia. Mô hình canh tác mới giúp giảm 40-50% lượng giống, hơn 30% phân đạm, 2-3 lần phun thuốc, 30-40% lượng nước tưới, đồng thời nâng lợi nhuận thêm 1,3-6,5 triệu đồng/ha. Nông dân còn tăng thu nhập nhờ thu gom rơm để trồng nấm, làm phân hữu cơ với mức thêm 3-4 triệu đồng/ha và không còn đốt rơm rạ gây ô nhiễm. Câu chuyện ở đây không chỉ là vài con số đẹp, mà là bằng chứng rằng phát thải carbon thấp và thu nhập cao có thể song hành trong sản xuất lúa.
Quy hoạch đô thị xanh, phát thải carbon thấp và thích ứng biến đổi khí hậu
Điểm đáng chú ý là Cần Thơ không xem nông nghiệp bền vững như chương trình riêng lẻ mà đưa thẳng logic phát thải carbon thấp vào quy hoạch đô thị. Nhiệm vụ Quy hoạch chung thành phố đến năm 2050, tầm nhìn 2075, được phê duyệt tại Quyết định 909/QĐ-TTg, định hình mô hình phát triển dựa trên tăng trưởng xanh, sử dụng hiệu quả tài nguyên và nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm ít nhất 15% cường độ phát thải khí nhà kính trên GRDP so với năm 2014, và đến 2050 giảm ít nhất 30%. Một trong những dự án tiêu biểu là phát triển đô thị xanh thích ứng biến đổi khí hậu tại phường Đại Thành và Ngã Bảy. Đồng thời, Kế hoạch 223/KH-UBND thực hiện Chỉ thị 04/CT-TTg tiếp tục giao nhiệm vụ cụ thể cho các sở, ngành để hướng tới đô thị xanh, các-bon thấp, thích ứng biến đổi khí hậu. Đây là bước chuyển từ lời hứa sang cơ chế ràng buộc hành động.
Phát triển thông minh: Từ mạng lưới đô thị đến hạ tầng số
Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, nếu Cần Thơ chỉ xanh mà không thông minh thì sẽ tụt lại. Kế hoạch 353/KH-UBND đặt mục tiêu không phát triển theo mô hình đô thị đơn lẻ mà xây dựng hệ thống đô thị dạng mạng lưới, hình thành chuỗi đô thị động lực thông minh. Đây là cách tiếp cận đúng: dữ liệu, hạ tầng và dịch vụ phải kết nối, chứ không thể mỗi đô thị là một ốc đảo. Thành phố cũng hướng tới đô thị thông minh với nền tảng viễn thông – công nghệ thông tin tiên tiến, phổ cập internet băng rộng cáp quang và mạng 5G, tiến tới thử nghiệm 6G. Ở cấp độ quản lý, mục tiêu là hoàn thành các tiêu chí đô thị thông minh cấp độ nền tảng, từng bước tích hợp hệ thống giám sát, điều hành giao thông, năng lượng, an ninh và dịch vụ công. Nếu làm tới nơi, người dân sẽ cảm nhận rõ một đô thị vận hành trên dữ liệu thời gian thực thay vì giấy tờ chồng chất.
Kết nối cánh đồng thông minh với thành phố thông minh
Điểm đáng khen nhất ở Cần Thơ là chiến lược không tách rời nông thôn – đô thị. Đề án một triệu ha lúa chất lượng cao phát thải thấp, với sự hỗ trợ khoa học – công nghệ và công cụ ViRiCert để đánh giá tuân thủ quy trình, đang thúc đẩy cơ giới hóa, chuyển đổi số ngay trên cánh đồng. Các chuyên gia IRRI nhấn mạnh, để mở rộng từ mô hình thí điểm ra quy mô lớn, điều kiện tiên quyết là tổ chức lại sản xuất qua hợp tác xã – hạt nhân giúp vùng nguyên liệu đồng đều, thuận lợi cho cơ giới hóa và chuyển đổi số. Trên nền nông nghiệp bền vững đó, quy hoạch chung định hướng phát triển công nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và dẫn dắt chuỗi giá trị nông nghiệp phát thải thấp. Ở phía đô thị, thành phố kết hợp hạ tầng kỹ thuật – xã hội hiện đại với kiến trúc đô thị xanh, thông minh, giàu bản sắc sông nước, tạo nên một mô hình phát triển thông minh toàn diện, nơi nông nghiệp bền vững và đô thị thông minh nuôi nhau, chứ không cạnh tranh nhau.
