Vành đai 4 TPHCM qua Đồng Nai là gì và vì sao khởi công lần này mang tính bước ngoặt?
Vành đai 4 TPHCM qua Đồng Nai là đoạn cao tốc dài hơn 46km, thuộc dự án vành đai hơn 200km bao quanh khu vực TPHCM, được xây dựng để mở thêm trục kết nối liên vùng giữa TPHCM, Đồng Nai, Tây Ninh và các địa phương lân cận, qua đó chia sẻ lưu lượng xe với mạng lưới quốc lộ và cao tốc hiện hữu, giảm áp lực giao thông đang dồn về nội đô TPHCM và các cửa ngõ phía Đông, Tây. Điểm đáng chú ý không chỉ là quy mô, mà là việc đoạn qua Đồng Nai chính thức bước vào giai đoạn thi công với dự án thành phần 2-2, sau khi địa phương cơ bản bàn giao mặt bằng cho liên danh nhà thầu. Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông TP Đồng Nai khởi công tuyến từ cầu Châu Đức đến cầu Thủ Biên, bao gồm cả cầu Thủ Biên, theo phương thức đối tác công tư (PPP). Đây là tín hiệu cho thấy một dự án giao thông Đồng Nai từng nằm trên giấy đang chuyển sang giai đoạn "đất – máy – người" hiện hữu trên công trường.
Quy mô 46km, hơn 16.000 tỷ: Đồng Nai đang đặt cược vào điều gì?
Theo quyết định phê duyệt của UBND TP Đồng Nai, dự án thành phần 2-2 của Vành đai 4 TPHCM qua địa bàn tỉnh có tổng mức đầu tư hơn 16.000 tỷ đồng và đặt mục tiêu hoàn thành vào năm 2029. Tuyến cao tốc này bắt đầu từ Km18+480 tại xã Xuân Đường và kết thúc ở Km64+630, khu vực xã Thường Tân, tạo thành một đoạn xương sống phía Đông – Bắc của toàn tuyến vành đai. Đi kèm với tuyến chính, địa phương đã khởi công dự án thành phần 1-2 từ ngày 30/6, tập trung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và xây dựng đường gom, đường bên trên địa phận Đồng Nai với tổng mức đầu tư hơn 10.048 tỷ đồng. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: "Để triển khai dự án đường vành đai 4, TP Đồng Nai phải thu hồi, giải phóng mặt bằng hơn 440ha đất tại 9 xã, phường". Con số đất đai bị thu hồi cho thấy đây không chỉ là một tuyến đường, mà là sự tái cấu trúc không gian phát triển hai bên trục.
Kết nối liên vùng: Những luồng xe nào sẽ thay đổi khi Vành đai 4 hình thành?
Khi hoàn thiện, Vành đai 4 TPHCM đi qua TPHCM, Đồng Nai và Tây Ninh với tổng chiều dài hơn 200km được kỳ vọng sẽ mở thêm trục kết nối Đồng Nai với TPHCM, Tây Ninh và các khu vực trong vùng. Về bản chất, đây là tuyến vành đai chiến lược: nó kéo luồng xe liên vùng ra khỏi các trục xuyên tâm đang quá tải, phân phối lại lưu lượng giữa các cao tốc hiện hữu như TPHCM – Long Thành – Dầu Giây và mạng lưới quốc lộ. Đoạn hơn 46km qua Đồng Nai sẽ đặc biệt quan trọng với các hành trình Đông – Tây quanh vùng đô thị TPHCM. Dòng xe hàng, xe container từ khu công nghiệp Đồng Nai đi Tây Ninh hoặc vòng lên phía Bắc TPHCM không cần chui qua nội đô, từ đó giảm áp lực cho vành đai trong, các cửa ngõ phía Đông và cầu, hầm trọng điểm. Nói cách khác, muốn giảm tải giao thông TPHCM một cách bền vững, không thể chỉ vá víu vành đai hiện hữu, mà phải tạo thêm vòng luân chuyển mới – và Vành đai 4 là câu trả lời rõ ràng nhất hiện nay.
Mặt bằng "da beo" và bài kiểm tra năng lực triển khai hạ tầng giao thông
Dù lễ khởi công đánh dấu bước tiến quan trọng, Vành đai 4 TPHCM qua Đồng Nai đang bộc lộ bài toán quen thuộc của các dự án hạ tầng giao thông: mặt bằng. Trung tâm Phát triển quỹ đất TP Đồng Nai cho biết đã bàn giao hơn 235ha mặt bằng giai đoạn 1, đạt gần 80% tổng diện tích cần thực hiện. Con số này nghe có vẻ khả quan, nhưng báo cáo tiến độ cho thấy mặt bằng nhận bàn giao mới đạt 55,4% và tồn tại tình trạng "da beo", không liền khoảnh, gây khó khăn cho việc tổ chức thi công liên tục trên tuyến. Việc phải ưu tiên bàn giao mặt bằng liền khoảnh, hạn chế "da beo" được chính cơ quan chức năng nhấn mạnh. Điều đó cho thấy Đồng Nai hiểu rằng nếu không giải quyết quyết liệt khâu bồi thường, tái định cư, mọi cam kết về thời hạn 2029 cho tuyến cao tốc hơn 16.000 tỷ đồng sẽ bị thử thách nặng nề. Khởi công là bước đầu; giữ nhịp thi công liên tục mới là thước đo năng lực thực sự của địa phương trong quản lý dự án giao thông lớn.
Từ khởi công đến 2029: Vành đai 4 sẽ định hình lại bản đồ phát triển vùng ra sao?
Nhìn dài hạn, Vành đai 4 TPHCM qua Đồng Nai không chỉ là câu chuyện vài chục kilômét cao tốc. Nó là công cụ tổ chức lại cấu trúc đô thị – công nghiệp quanh vùng trung tâm TPHCM. Khi trục vành đai vận hành, các khu công nghiệp, logistics, đô thị vệ tinh có cơ hội bám vào tuyến mới thay vì chen chúc trên các hành lang quốc lộ đã quá tải. Dòng vốn tư nhân đi theo mô hình PPP ở dự án thành phần 2-2 cũng gửi tín hiệu rằng hạ tầng giao thông có thể trở thành "trục xương sống" thu hút đầu tư, thay vì chỉ là chi phí ngân sách. Tuy vậy, từ nay đến mốc hoàn thành dự kiến 2029, dự án giao thông Đồng Nai này còn đối mặt với hàng loạt thách thức: giải phóng hơn 440ha đất, duy trì tiến độ các gói thầu đường gom, khắc phục tình trạng mặt bằng không liền khoảnh. Nếu vượt qua được, Vành đai 4 TPHCM sẽ không đơn thuần giảm tải giao thông cho TPHCM, mà còn vẽ lại cách các địa phương trong vùng kết nối, chia sẻ cơ hội phát triển với nhau.
