Đi được không đồng nghĩa đã hồi phục toàn diện
Suy giảm nhận thức sau đột quỵ là tình trạng não bộ gặp khó khăn ở các chức năng như trí nhớ, chú ý, ngôn ngữ, định hướng hoặc tư duy sau biến cố, với mức độ từ nhẹ đến nặng và không phải lúc nào cũng tiến triển thành sa sút trí tuệ. Một bệnh nhân nam 40 tuổi được tiếp nhận phục hồi chức năng tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ đã có thể đi lại, nhưng vẫn gặp nhiều trở ngại về nhận thức. Kết quả sàng lọc MoCA của người bệnh là 16/30; sau khi được đánh giá từng lĩnh vực và can thiệp phù hợp, điểm tăng lên 19/30 sau một tuần. Trường hợp này nhắc rằng phục hồi sau đột quỵ không thể chỉ nhìn vào dáng đi hay sức cơ. MoCA đánh giá nhiều mặt nhận thức, nhưng điểm số chỉ có giá trị sàng lọc, không tự xác định mức độ tổn thương hay thay thế chẩn đoán chuyên môn.
Hay quên có thể ảnh hưởng đến cả sinh hoạt và công việc
Sau đột quỵ, người bệnh có thể quên việc vừa xảy ra, khó tập trung khi trò chuyện, mất nhiều thời gian hơn để hoàn thành công việc quen thuộc hoặc khó diễn đạt suy nghĩ. Những biểu hiện này thường bị xem nhẹ nếu người bệnh đã tự đi lại, nhưng chúng có thể cản trở việc tự chăm sóc, giao tiếp, ra quyết định và trở lại công việc. Tình trạng được gọi là suy giảm nhận thức sau đột quỵ; mức độ khác nhau giữa mỗi người và không đồng nghĩa chắc chắn với sa sút trí tuệ. Não bộ có khả năng tái tổ chức hoạt động nhờ tính mềm dẻo thần kinh, vì vậy phục hồi phù hợp có thể giúp cải thiện một số kỹ năng và hỗ trợ thích nghi với khó khăn còn lại. Gia đình nên trao đổi với nhân viên y tế nếu nhận thấy hay quên sau đột quỵ, giảm tập trung, khó sắp xếp công việc hoặc xử lý tình huống.
Bài tập nhận thức và công cụ hỗ trợ hằng ngày
Bài tập nhận thức nên được chọn theo khả năng của từng người, thay vì biến việc luyện tập thành bài kiểm tra gây áp lực. Để rèn trí nhớ, gia đình có thể dùng thẻ hình ảnh, tìm cặp hình giống nhau, nhắc lại danh sách từ ngắn hoặc kể lại nội dung vừa nghe. Để luyện tập trung, người bệnh có thể phân loại đồ vật theo màu, tìm điểm khác biệt giữa hai tranh hoặc làm theo một hướng dẫn ngắn. Những việc quen thuộc như sắp xếp các bước pha trà hay lên kế hoạch trong ngày cũng giúp thực hành tổ chức và giải quyết vấn đề. Vì khả năng không phải lúc nào cũng hồi phục hoàn toàn trong thời gian ngắn, nên dùng thêm sổ ghi chú, bảng kế hoạch, chuông nhắc thuốc, nhãn dán và vị trí cố định cho đồ dùng. Chia việc phức tạp thành bước nhỏ, đồng thời giảm tiếng ồn để người bệnh dễ tập trung.
Phục hồi giao tiếp, vận động và vai trò của gia đình
Khi người bệnh khó hiểu lời nói, gọi tên đồ vật hoặc diễn đạt suy nghĩ, có thể tập từ việc nhận diện tranh, gọi tên vật dụng quen thuộc rồi ghép thành câu đơn giản. Chuyên viên âm ngữ trị liệu có thể lựa chọn kỹ thuật phù hợp; cử chỉ, bảng chữ cái, tranh giao tiếp hoặc thiết bị hỗ trợ cũng giúp người bệnh bày tỏ nhu cầu. Gia đình nên nói chậm, dùng câu ngắn, chờ người bệnh trả lời và tránh nói thay liên tục. Phục hồi nhận thức cũng cần đi cùng vận động phù hợp như đi bộ, tập thăng bằng hoặc bài tập được hướng dẫn; cường độ cần được chuyên gia cân nhắc theo sức bền, tim mạch và nguy cơ té ngã. Người chăm sóc nên khuyến khích người bệnh tự làm những việc an toàn trong khả năng, thay vì làm thay tất cả. Nếu đột ngột lú lẫn nhiều hơn, méo miệng, nói khó, yếu tay chân tăng hoặc đau đầu dữ dội, cần gọi cấp cứu 115 ngay. Phục hồi toàn diện đòi hỏi quan tâm đến vận động lẫn trí nhớ, tập trung, ngôn ngữ và tư duy.
