Khi đi làm trở thành nguồn lo âu
Stress công sở là trạng thái căng thẳng kéo dài phát sinh từ yêu cầu công việc hoặc quan hệ nơi làm việc, đủ sức ảnh hưởng đến sức khỏe, sự tự tin và đời sống cá nhân. Nó không chỉ đến từ khối lượng việc: bị cô lập, nói xấu, nạt nộ hay liên tục nhận việc ngoài giờ đều có thể khiến người trẻ e ngại chuyện đi làm. Hoàng Anh, 24 tuổi, đã có 5 năm đi làm và hiện giữ chức trưởng phòng tại một công ty ở TP.HCM; chị kể có lúc áp lực quan hệ đồng nghiệp khiến mình phải vào nhà vệ sinh khóc rồi mới quay lại làm việc. Chị từng miễn cưỡng tham gia đặt đồ uống vì sợ mất lòng, rồi mệt mỏi trước tình trạng chia bè phái và nói xấu. Những hành vi ấy không thể được xem là “va chạm bình thường” nếu chúng khiến nhân viên sợ lên tiếng hoặc luôn phải dè chừng.
Trải nghiệm của Quỳnh Như cho thấy cái giá có thể kéo dài sau khi rời công ty. Cô kể mình bị nạt trước mặt đồng nghiệp khi hỏi lại vì chưa nghe rõ hoặc chưa hiểu việc; ở nơi làm trước đó, cô không được hướng dẫn, thường bị mắng khi làm sai và cảm thấy bị cô lập. Dù đã nghỉ việc ba tháng, Như vẫn e ngại tìm công việc mới và hiện làm chăm sóc khách hàng trực tuyến. Khi một người không dám hỏi để học, né giao tiếp vì sợ bị bêu xấu, đó không phải vấn đề “thiếu hòa đồng” của riêng họ. Người quản lý phải chịu trách nhiệm tạo môi trường tôn trọng, hướng dẫn người mới và xử lý hành vi bắt nạt, thay vì đòi nhân viên tự thích nghi với một tập thể gây tổn thương.
Điện thoại nối dài ca làm vô hình
Công việc xâm lấn đời sống khi người lao động không thể yên tâm nghỉ ngơi mà vẫn phải canh tin nhắn, trả lời cuộc gọi hoặc xử lý việc phát sinh. Điện thoại thông minh và nền tảng trực tuyến làm việc trao đổi nhanh hơn, nhưng cũng khiến ranh giới giữa giờ làm và giờ nghỉ trở nên mong manh. Người lao động có thể nhận tin nhắn sau 17h30, thậm chí 22h; một quản lý dự án cho biết các cuộc gọi lúc 20–21h và liên lạc cuối tuần dần bị coi là bình thường. Khi không phản hồi ngay lại lo bị đánh giá thiếu trách nhiệm, thời gian nghỉ chỉ còn là khoảng chờ yêu cầu tiếp theo. Đây là áp lực ngoài giờ, không phải bằng chứng mặc định về sự tận tâm.
Hệ quả hiện rõ trong những sinh hoạt tưởng như riêng tư: bữa tối bị ngắt bởi cuộc gọi, rồi khi con đã ngủ, người lao động lại mở máy tính làm nốt phần việc dang dở. Hoàng Anh cũng kể điện thoại vẫn nhận tin nhắn công việc trong ngày nghỉ phép, ngày lễ và khách hàng hoặc đồng nghiệp có thể gọi ở mọi khung giờ. Nếu tình trạng này lặp lại, cơ thể có thể rời văn phòng nhưng đầu óc vẫn ở trong ca làm; căng thẳng kéo dài có thể ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng cuộc sống và gia đình. Do đó, việc liên lạc ngoài giờ cần có quy ước rõ về tính khẩn cấp, người chịu trách nhiệm và cách ghi nhận thời gian làm thêm, thay vì mặc định ai cũng phải luôn sẵn sàng.

Quyền ngắt kết nối cần thành nếp làm việc
Quyền ngắt kết nối là khả năng không phải theo dõi, đọc hay phản hồi liên lạc công việc ngoài giờ nghỉ, trừ những trường hợp cụ thể mà việc từ chối là không hợp lý. Đây không phải quyền bỏ mặc tình huống khẩn cấp; điều cần phân biệt là khẩn cấp thật sự với việc có thể xử lý trong giờ làm nhưng bị đẩy sang buổi tối do thói quen quản lý hoặc thiếu kế hoạch. Tại Việt Nam, Bộ luật Lao động năm 2019 đã quy định thời giờ làm việc, nghỉ ngơi và nguyên tắc làm thêm giờ, nhưng quyền ngắt kết nối chưa được xác lập thành quyền độc lập, cụ thể. Sáng 9-11, tại phiên thảo luận về dự án sửa đổi luật an toàn, vệ sinh lao động, đại biểu Phạm Anh Tuấn đề xuất nguyên tắc tôn trọng quyền ngắt kết nối để bảo vệ sức khỏe tâm thần. Đề xuất này đáng chú ý, nhưng quy định chỉ có ý nghĩa khi đi cùng cách tổ chức công việc thực tế.
Trong khi khung pháp lý còn cần được nghiên cứu, người lao động và nơi làm việc vẫn có thể thống nhất ranh giới cụ thể. Nhân viên nên hỏi rõ khung giờ phản hồi, kênh liên lạc cho tình huống khẩn cấp và cách ghi nhận công việc phát sinh; khi nhận yêu cầu ngoài giờ, có thể báo thời điểm sẽ xử lý vào ngày làm tiếp theo nếu việc đó không cấp bách. Quản lý cần lên kế hoạch, tránh biến tin nhắn “nhờ một chút” thành ca làm không tên, đồng thời tôn trọng ranh giới giữa công việc và cuộc sống cá nhân. Một số nước đã có cơ chế bảo vệ quyền này; tại Úc, quyền ngắt kết nối áp dụng với phần lớn người lao động từ năm 2024 và được mở rộng sang người lao động tại doanh nghiệp nhỏ từ tháng 8-2025. Ranh giới không làm giảm trách nhiệm: nó giúp trách nhiệm có giờ giấc, sự công bằng và giới hạn.






