Không sốt cao không có nghĩa là bệnh nhẹ
Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus cúm gây ra, có thể dẫn đến viêm phổi, suy hô hấp hoặc làm bệnh mạn tính mất ổn định, đặc biệt ở người cao tuổi. Vì vậy, đánh giá mức độ nặng chỉ bằng nhiệt độ là một sai lầm có thể khiến gia đình chậm đưa người thân đi khám.
Cụ Mạo, 88 tuổi, mắc cúm A nhưng không sốt; bà vẫn nhanh chóng bị khó thở và suy hô hấp, phải cấp cứu. Khi nhập viện, bà ho đờm trắng, có ran rít ở hai bên phổi và loạn nhịp tim. Xét nghiệm còn ghi nhận phản ứng viêm, dấu hiệu nhiễm khuẩn và Troponin T tăng gấp đôi, cho thấy tim cũng chịu áp lực. Trường hợp này là lời cảnh báo rõ ràng: cúm A ở người cao tuổi có thể trở nặng dù không có biểu hiện sốt nổi bật.
Người lớn tuổi có thể biểu hiện bệnh không điển hình; gia đình nên chú ý thay đổi về hô hấp, mức tỉnh táo, sức ăn và tình trạng bệnh nền, thay vì chờ cơn sốt xuất hiện.
Giao mùa có thể đẩy bệnh nền vào đợt nguy hiểm
Thời tiết thay đổi thất thường thường khiến gia đình chú ý đến ho, mệt hay ăn uống kém như những chuyện nhỏ. Nhưng bệnh hô hấp giao mùa có thể trở thành tác nhân làm người cao tuổi suy yếu nhanh, nhất là khi họ đang sống chung với bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
Ở cụ Mạo, hen phế quản có thể bị kích hoạt bởi phản ứng viêm do cúm, khiến đường thở co thắt, phù nề và tăng tiết dịch. Suy tim, rung nhĩ và tiền sử nhồi máu não cũng làm việc điều trị phức tạp hơn: nhiễm trùng tăng gánh nặng cho tim, còn di chứng thần kinh có thể làm người bệnh khó ho, khạc đờm. Đây là những yếu tố khiến suy hô hấp người già dễ tiến triển và cần được theo dõi sát.
Sau bảy ngày, cụ đã âm tính với virus cúm nhưng vẫn ở giai đoạn cấp, tiếp tục cần hỗ trợ hô hấp và theo dõi tim mạch. Âm tính hoặc hết sốt vì thế không đồng nghĩa đã hết nguy hiểm; việc chăm sóc phải dựa trên diễn biến toàn trạng, không chỉ một kết quả xét nghiệm hay triệu chứng đơn lẻ.
Nhận diện dấu hiệu cần đi khám, cấp cứu
Với người cao tuổi, gia đình không nên đợi ho kéo dài hoặc sốt cao mới hành động. Hãy đưa người thân đi khám kịp thời nếu xuất hiện khó thở, thở nhanh, đau tức ngực, lơ mơ, mệt lả hoặc bệnh nền trở nặng. Nếu khó thở tăng nhanh, người bệnh giảm tỉnh táo hoặc tình trạng tim mạch bất thường, cần tìm hỗ trợ y tế khẩn cấp.
Ho, mệt và ăn uống kém cũng đáng được để ý khi khác thường so với mức nền của người bệnh, nhất là ở người vốn có bệnh tim, phổi hay chuyển hóa. Ghi nhận thời điểm bắt đầu triệu chứng, các thay đổi và thuốc đang dùng sẽ giúp gia đình cung cấp thông tin hữu ích khi trao đổi với nhân viên y tế.
Không tự dùng lại đơn thuốc cũ hoặc tự mua kháng sinh thay cho việc đánh giá của bác sĩ. Nhiễm virus và các biến chứng có thể cần hướng xử trí khác nhau; người đang dùng nhiều thuốc hoặc có bệnh mạn tính càng cần được tư vấn để tránh chăm sóc sai hướng.
Phòng bệnh từ lúc người thân còn khỏe
Phòng bệnh hô hấp nên bắt đầu trước khi có triệu chứng. Tiêm vaccine cúm hằng năm là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nặng; virus cúm liên tục biến đổi, trong khi khả năng bảo vệ sau tiêm giảm dần theo thời gian. Người có bệnh phổi, bệnh tim mạch hoặc bệnh nền khác nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn lịch tiêm phù hợp.
Gia đình cũng cần giữ những thói quen có ích mỗi ngày: ăn uống đủ chất, vận động phù hợp, tuân thủ điều trị bệnh nền, vệ sinh tay, che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, giữ nhà thông thoáng và hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng hô hấp. Thành viên sống cùng người cao tuổi nên chủ động phòng lây nhiễm, thay vì chỉ chăm sóc khi ông bà đã mắc bệnh.
Khi giao mùa, đừng để việc không sốt làm gia đình yên tâm quá sớm. Ca bệnh của cụ bà 88 tuổi cho thấy phản ứng nhanh trước khó thở, mệt lả hay bệnh nền mất ổn định quan trọng không kém biện pháp phòng ngừa. Quan sát sát, tiêm phòng theo tư vấn và đi khám đúng lúc là cách thiết thực nhất để giảm nguy cơ biến chứng.
