Trợ lý nhân dân là gì và vì sao Bắc Ninh chọn đi trước?
Ứng dụng trợ lý nhân dân là một mô hình công nghệ công quyền dùng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục hành chính, từ tra cứu quy trình, chuẩn bị hồ sơ đến tương tác với bộ phận một cửa, với mục tiêu rút ngắn thời gian xử lý, giảm thao tác thủ công và nâng cao mức độ hài lòng của công dân. Bắc Ninh không chỉ thí điểm, mà còn đặt tham vọng biến trợ lý nhân dân thành nền tảng mới cho AI cải cách hành chính, thay đổi cách người dân tiếp cận dịch vụ công. Thành phố đã thống nhất triển khai thí điểm có kiểm soát trong thời gian ba tháng kể từ ngày tổ chức hội nghị triển khai. Quyết định này cho thấy Bắc Ninh chấp nhận thử nghiệm sâu công nghệ mới, nhưng vẫn giữ nguyên quy trình tiếp nhận, xử lý thủ tục hiện hành để tránh xáo trộn hoạt động của bộ phận một cửa.
Thí điểm trên diện rộng nhưng kiểm soát chặt: cách Bắc Ninh giảm rủi ro
Điểm đáng chú ý của mô hình ứng dụng trợ lý nhân dân tại Bắc Ninh là cách thí điểm: rộng nhưng không buông lỏng. Chương trình được chia thành các pha bảy ngày, triển khai tại 20–30 xã, phường mỗi đợt. Cách làm này cho phép chính quyền quan sát kỹ phản ứng của người dân và cán bộ, điều chỉnh công nghệ trước khi nhân rộng. Ủy ban nhân dân thành phố giao Văn phòng UBND và Trung tâm Hành chính công làm đầu mối, phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ, Công an thành phố và các đơn vị liên quan để hoàn thiện kế hoạch đào tạo và tổ chức hội nghị triển khai trước ngày 20/10/2026. Đồng thời, các xã, phường phải chủ động nâng cấp nhân lực, thiết bị, kết nối internet tại bộ phận một cửa, cử cán bộ tham gia tập huấn và báo lỗi kịp thời để được hỗ trợ kỹ thuật. Đây là cách tiếp cận thận trọng nhưng cần thiết khi đưa AI vào công nghệ công quyền.
Hiệu quả bước đầu: hơn 90% người dân hài lòng
Nếu không có hiệu quả thực tế, mọi khẩu hiệu về AI cải cách hành chính sẽ chỉ là lý thuyết. Kết quả thí điểm ban đầu của mô hình trợ lý nhân dân tại một số địa phương cho thấy ứng dụng này hỗ trợ rõ rệt cho người dân trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính, với tỷ lệ hài lòng trên 90%. Đây là con số đủ mạnh để chứng minh người dân không ngại công nghệ, miễn là nó giúp họ bớt chờ đợi, bớt sai sót hồ sơ. Quan trọng hơn, chương trình thí điểm không làm thay đổi quy trình tiếp nhận và xử lý thủ tục hiện hành, cũng không gây gián đoạn hoạt động của bộ phận một cửa. Điều này giúp người dân có thể vừa dùng ứng dụng trợ lý nhân dân, vừa giữ được “đường lui” quen thuộc, giảm tâm lý e ngại khi chuyển sang xử lý hồ sơ tự động. Bắc Ninh vì thế tạo được niềm tin thay vì áp đặt công nghệ.
Công nghệ công quyền và bài toán bảo vệ dữ liệu cá nhân
Đưa AI vào công nghệ công quyền không chỉ là câu chuyện tiện lợi, mà còn là trách nhiệm với dữ liệu cá nhân. Bắc Ninh yêu cầu các đơn vị liên quan hoàn thiện thỏa thuận hợp tác với doanh nghiệp cung cấp giải pháp, trong đó làm rõ chi phí trong và sau giai đoạn thí điểm, quyền sở hữu, khai thác, bảo mật, chuyển giao, xóa dữ liệu và điều kiện chấm dứt hợp tác. Đồng thời, doanh nghiệp phải xây dựng báo cáo đánh giá tác động xử lý dữ liệu cá nhân theo yêu cầu của Công an thành phố, nêu rõ thời điểm bắt đầu xử lý dữ liệu trong giai đoạn thí điểm. Sở Khoa học và Công nghệ cùng Công an thành phố tiếp tục hướng dẫn yêu cầu về giải pháp công nghệ, an ninh mạng, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu. Cách đặt vấn đề này cho thấy Bắc Ninh hiểu rằng AI trong hành chính chỉ bền vững khi người dân tin dữ liệu của họ được bảo vệ nghiêm túc.
Từ thí điểm đến nhân rộng: Bắc Ninh muốn gì ở trợ lý nhân dân?
Thí điểm ba tháng không phải đích đến, mà là bước đệm để Bắc Ninh quyết định tương lai của ứng dụng trợ lý nhân dân. Trong thời gian thí điểm, các đơn vị liên quan sẽ theo dõi và tổng hợp kết quả theo tháng. Chậm nhất 30 ngày trước khi kết thúc, thành phố sẽ đánh giá toàn diện và báo cáo Chủ tịch UBND để xem xét dừng, kéo dài hoặc chuyển sang triển khai chính thức. Song song, tỉnh đặt mục tiêu nghiên cứu, triển khai mô hình trợ lý nhân dân tại các khu vực đông dân, có lượng thủ tục lớn, và hướng tới mở rộng toàn tỉnh vào tháng 9/2026. Nếu giữ được tỷ lệ hài lòng trên 90% và tiếp tục giảm thời gian xử lý hồ sơ, trợ lý nhân dân có thể trở thành hình mẫu cho cách dùng AI cải cách hành chính: bắt đầu từ nhu cầu thực tế của người dân, được kiểm soát chặt về công nghệ và dữ liệu, rồi mới nhân rộng. Đây là con đường chậm hơn khẩu hiệu, nhưng chắc hơn cho một nền hành chính số.
