Khoảng cách chi phí bắt nguồn từ cấu trúc sản xuất
Chi phí sản xuất xe điện là tổng chi phí để chế tạo một chiếc xe, trong đó pin, nguồn cung linh kiện, năng lượng và cách tổ chức phát triển sản phẩm quyết định khả năng cạnh tranh của nhà sản xuất. AlixPartners ước tính chi phí sản xuất xe điện Trung Quốc thấp hơn trung bình khoảng 35% so với các mẫu cùng phân khúc tại châu Âu.
Con số này đáng chú ý không chỉ vì quy mô chênh lệch, mà còn vì nó làm lung lay cách giải thích quen thuộc rằng xe Trung Quốc rẻ chủ yếu nhờ trợ cấp. Theo AlixPartners, ưu thế còn gắn với cách doanh nghiệp tổ chức vận hành và khai thác hệ thống sản xuất. Nói cách khác, đây không phải lợi thế có thể xóa bỏ chỉ bằng một biện pháp thương mại ngắn hạn: nó nằm sâu trong cách làm xe và kiểm soát chi phí.
Đánh giá được InsideEV dẫn lại ngày 21/10, khi các thương hiệu Trung Quốc tiếp tục mở rộng thị phần toàn cầu, đặc biệt với nhóm khách hàng tìm kiếm giá trị sử dụng và sản phẩm có giá bán hợp lý. Vì thế, cuộc cạnh tranh không chỉ xoay quanh giá xe điện trên bảng niêm yết, mà còn là cuộc đua về năng lực sản xuất.
Pin và chuỗi cung ứng là điểm khác biệt lớn
Pin xe điện là một mắt xích then chốt trong khoảng cách chi phí. Theo phân tích của AlixPartners, châu Âu phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung bên ngoài cả ở khâu sản xuất pin lẫn nguyên liệu đầu vào, khiến việc giảm chi phí gặp nhiều trở ngại. Khi các công đoạn và nguồn vật liệu quan trọng chưa được bảo đảm trong một chuỗi cung ứng đủ chủ động, nhà sản xuất khó kiểm soát đồng đều chi phí và nguồn cung.
Tái chế có thể góp phần cung cấp nguyên liệu cho ngành pin châu Âu, nhưng năng lực hiện tại chưa đủ để duy trì nguồn cung ổn định cho sản xuất quy mô lớn. Áp lực còn đến từ giá năng lượng tại châu Âu cao hơn Mỹ và Trung Quốc. Những điểm nghẽn ấy làm tăng chi phí ở nhiều khâu, thay vì chỉ tạo ra một khoản chênh lệch đơn lẻ.
Đây là lý do lợi thế của xe điện Trung Quốc cần được nhìn như lợi thế của cả hệ thống, chứ không chỉ của một mẫu xe hay một chính sách hỗ trợ. Khi pin và đầu vào sản xuất thuận lợi hơn, hãng xe có thêm dư địa để cạnh tranh bằng giá mà không phải dựa hoàn toàn vào trợ cấp.
Tốc độ phát triển sản phẩm cũng giúp hạ áp lực chi phí
Bên cạnh pin, AlixPartners xác định tốc độ phát triển sản phẩm nhanh là một lợi thế quan trọng khác của các hãng Trung Quốc. Đây là yếu tố dễ bị bỏ qua khi chỉ so sánh giá bán: quy trình phát triển nhanh giúp nhà sản xuất đưa sản phẩm ra thị trường với nhịp độ cao hơn, đồng thời tạo lợi thế trong cách phối hợp hoạt động và năng lực sản xuất.
Tuy nhiên, giá thấp không tự động đồng nghĩa với sản phẩm hoàn hảo. Một sự cố được ghi nhận tại Trung Quốc cho thấy lệnh thoại trên mẫu SUV điện Lynk & Co Z20 từng khiến đèn chiếu sáng bên ngoài tắt khi xe đang chạy ban đêm. Với người mua, điều đó nhắc rằng giá xe điện chỉ là một phần của quyết định; chất lượng, độ an toàn và trải nghiệm sử dụng cũng cần được xem xét.
Dù vậy, khi nhiều mẫu xe được đánh giá là có chất lượng khá tốt so với mức giá thấp hơn mặt bằng chung, lợi thế chi phí có sức hút thực tế với khách hàng. Các hãng châu Âu vì thế không thể chỉ trông chờ người mua trả thêm cho thương hiệu; họ cần cạnh tranh bằng sản phẩm và hiệu quả vận hành.
Châu Âu cần xây năng lực thay vì chỉ dựng hàng rào
Chi phí sản xuất thấp tạo cho các hãng Trung Quốc dư địa tăng sức cạnh tranh về giá, qua đó thu hút người mua coi trọng giá trị sử dụng và góp phần mở rộng thị phần toàn cầu. Nhưng đây không phải bảo đảm rằng mọi mẫu xe đều sẽ rẻ hơn ở mọi thị trường: giá bán còn chịu tác động từ những yếu tố ngoài chi phí chế tạo.
Với châu Âu, phản ứng bền vững hơn là xử lý những điểm yếu trong sản xuất. AlixPartners khuyến nghị mở rộng đầu tư vào các nhà máy pin và duy trì chính sách hỗ trợ để khuyến khích xây dựng, vận hành năng lực này. Khi nguồn cung pin, nguyên liệu và năng lượng còn bất lợi, thuế quan có thể chỉ trì hoãn sức ép cạnh tranh chứ không làm mất đi nguyên nhân của chênh lệch.
Thông điệp đáng chú ý là lợi thế xe điện Trung Quốc không thể quy giản thành trợ cấp. Pin, chuỗi cung ứng và tốc độ phát triển sản phẩm tạo thành một nền tảng chi phí khó bắt kịp bằng biện pháp tạm thời. Muốn thu hẹp khoảng cách, châu Âu cần cải thiện năng lực sản xuất từ gốc; nếu không, các hãng Trung Quốc sẽ tiếp tục có thêm khoảng trống để cạnh tranh về giá.
