Bốc thăm xếp lớp là gì và vì sao phải thay đổi cách cũ?
Bốc thăm xếp lớp là hình thức phân lớp và phân công giáo viên chủ nhiệm cho học sinh đầu cấp thông qua lựa chọn ngẫu nhiên, có công khai quy trình, có sự tham gia trực tiếp của phụ huynh, và được giám sát bằng hồ sơ, video, cùng hệ thống phần mềm điện tử nhằm giảm thiểu tối đa yếu tố can thiệp chủ quan và những thỏa thuận ngoài quy định. Nhiều năm qua, mỗi mùa tuyển sinh đầu cấp luôn đi kèm câu hỏi “con vào lớp nào, học với cô nào”, kéo theo áp lực xin lớp, chọn cô và nghi ngờ về công bằng tuyển sinh. Khi việc xếp lớp bị coi là “chuyện nội bộ”, chỉ cần thiếu minh bạch xếp lớp là phụ huynh có lý do để nghĩ rằng có lớp “đặc biệt”, giáo viên “đặc biệt”.
Những câu chuyện chạy chỗ, gửi gắm khiến niềm tin của phụ huynh vào hệ thống lung lay, đồng thời tạo áp lực vô hình lên giáo viên và ban giám hiệu. Việc bốc thăm xếp lớp vì thế không phải chi tiết kỹ thuật mà là lời tuyên bố: nhà trường chấp nhận buông quyền sắp xếp theo ý mình, nhường chỗ cho một cơ chế công khai, có thể kiểm tra lại. Đó là bước đi mang tính lựa chọn, không chỉ cho học sinh, mà cho cả văn hóa quản lý giáo dục.
Hà Tĩnh: Bốc thăm xếp lớp và minh bạch tuyển sinh đầu cấp
Tại phường Thành Sen (Hà Tĩnh), bốc thăm xếp lớp đã được tổ chức đồng loạt ở nhiều trường tiểu học và THCS trong tuyển sinh đầu cấp. Từ ngày 6–12/8, các trường lần lượt bốc thăm cho học sinh lớp 1 và lớp 6, đồng thời phân công giáo viên chủ nhiệm theo hình thức ngẫu nhiên. Một trường tiểu học với 100 học sinh đầu vào chia thành 3 lớp, hay trường khác bốc thăm cho 215 học sinh vào 6 lớp, đều phải công khai danh sách, sĩ số, nguyên tắc phân lớp trước phụ huynh. Trường Nguyễn Du tuyển hơn 280 học sinh lớp 1 cũng áp dụng cách làm này.
Quy trình không chỉ dừng ở việc cho phụ huynh chạm vào ô màu trên màn hình để phần mềm bốc thăm điện tử hiển thị kết quả bốc thăm xếp lớp. Sau khi hoàn tất, các trường phải gửi biên bản, danh sách phân lớp, phân công giáo viên chủ nhiệm và video toàn bộ quá trình về cơ quan chuyên môn để lưu trữ, giám sát. Câu nói đáng chú ý ở đây là: “minh bạch không còn nằm trên giấy”, bởi mọi bước đều để phụ huynh chứng kiến và được ghi lại như một cam kết trách nhiệm.
Phụ huynh tin hơn, giáo viên bớt áp lực: lợi ích nhìn từ thực tế
Khi cả học sinh và giáo viên đều bốc thăm, câu hỏi “ai quyết định con mình vào lớp nào, cô nào dạy” bị tước đi sức nặng. Giáo viên chủ nhiệm lớp 1 tại một số trường cũng lần lượt bốc thăm để nhận lớp sau khi việc chia lớp hoàn tất, khiến khó có cơ sở nói lớp nào được “ưu tiên” cho ai. Với phụ huynh, cách làm này giảm hẳn tâm lý phải tìm đường chạy vào một lớp nhất định; thay vì tác động vào xếp lớp, họ buộc phải quan tâm hơn đến chất lượng dạy học thực tế. Nhiều phụ huynh thừa nhận thấy công bằng tuyển sinh hơn, không còn nặng chuyện xin lớp, chọn cô.
Về phía nhà trường, việc ứng dụng phần mềm bốc thăm giúp rút ngắn thời gian tổ chức, đồng thời tăng tính khách quan, minh bạch trong phân lớp. Các lớp được yêu cầu tương đối đồng đều về sĩ số, tỉ lệ nam – nữ và có học sinh khuyết tật, dưới sự giám sát của đại diện chính quyền, Ban Thanh tra Nhân dân và Ban đại diện cha mẹ học sinh. Đây là thay đổi không nhỏ: giáo viên không còn chịu áp lực từ những “đặt hàng” riêng, còn ban giám hiệu có cơ chế rõ ràng để từ chối nhờ vả, vì mọi thứ đã nằm trên… nút bấm.
Bốc thăm xếp lớp có chặn được hoàn toàn chuyện xin lớp, chọn cô?
Không có giải pháp nào diệt sạch hiện tượng xin lớp chọn cô, và bốc thăm xếp lớp cũng vậy. Cách làm này giúp loại bỏ một phần yếu tố chủ quan trong phân lớp, nhưng không phải chiếc chìa khóa duy nhất. Để công bằng tuyển sinh trở nên thực chất, các lớp phải tương đối đồng đều về sĩ số, tỉ lệ nam – nữ, học sinh khuyết tật; dữ liệu đầu vào phải chính xác; quy trình phải được giám sát và có thể kiểm tra lại. Nói cách khác, bốc thăm không phải là “mặc kệ kết quả” mà vẫn cần tính toán để giữ mặt bằng chung giữa các lớp.
Điểm quan trọng nữa là bốc thăm xếp lớp cần đi cùng những chính sách khác: đào tạo để đội ngũ giáo viên đồng đều hơn; chuẩn hóa tiêu chí đánh giá lớp, giáo viên; công khai kết quả dạy học để phụ huynh không phải đổ dồn kỳ vọng vào một vài tên tuổi. Một câu nói đáng lưu ý là: “Một năm học công bằng không bắt đầu từ việc học sinh được vào lớp nào, mà bắt đầu từ cảm giác mọi học sinh đều có cơ hội như nhau ngay từ lúc bước qua cánh cửa đầu cấp”. Bốc thăm chỉ là cánh cửa, phần còn lại nằm ở cách chúng ta vận hành ngôi trường sau khi cửa đã mở.
