Vì sao khung pháp lý sẽ quyết định thành bại của Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam?
Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam là mô hình tập trung các định chế tài chính, sản phẩm vốn và cơ chế giải quyết tranh chấp hiện đại tại TP.HCM và Đà Nẵng, nhằm thu hút nhà đầu tư quốc tế bằng ưu thế pháp lý, hạ tầng, nhân lực và các sản phẩm tài chính có sức cạnh tranh khu vực. Nếu Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam thất bại trong việc tạo khác biệt về thể chế, mọi khẩu hiệu về “cửa ngõ vốn toàn cầu” sẽ chỉ dừng ở mức tuyên bố. Hai Cơ quan điều hành tại TP.HCM và Đà Nẵng đã chính thức vận hành, với Hội đồng điều hành ở Trung ương và một Cơ quan giám sát chung. Điều này đặt Việt Nam vào thời điểm lựa chọn: hoặc dám cải cách sâu pháp luật trọng tài, Luật Xây dựng 2025 và quy định tài chính; hoặc chấp nhận đứng ngoài cuộc chơi cạnh tranh trung tâm tài chính khu vực.
Pháp luật trọng tài mới: thước đo niềm tin của nhà đầu tư quốc tế
Việt Nam đang ở bước ngoặt trọng tài khi nhu cầu giải quyết tranh chấp bằng trọng tài tăng mạnh cả về số lượng, giá trị và độ phức tạp cùng với sự mở rộng của hoạt động đầu tư, kinh doanh. Tại hội thảo về cải cách trọng tài và Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam trong Tuần lễ Singapore Convention, các chuyên gia đã chỉ ra rằng việc hoàn thiện khuôn khổ pháp luật trọng tài và phát triển các tổ chức trọng tài trong nước gắn với Trung tâm Tài chính Quốc tế chính là điều kiện then chốt để xây dựng một điểm đến tin cậy cho trọng tài quốc tế. Một hệ thống trọng tài hoạt động hiệu quả, được tòa án hỗ trợ và có cơ chế giải quyết tranh chấp mới, chuyên biệt sẽ trực tiếp nâng chất môi trường đầu tư, thay vì chỉ là “công cụ xử lý rủi ro” ở cuối chuỗi giao dịch.
Trọng tài gắn với Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam phải trả lời được ba câu hỏi mà nhà đầu tư quốc tế quan tâm nhất: có quyền tự do thỏa thuận chọn trọng tài và luật áp dụng không; tòa án có tôn trọng thỏa thuận trọng tài và phán quyết trọng tài không; và cơ chế quản lý vụ việc có đủ chuyên nghiệp, minh bạch để xử lý tranh chấp tài chính phức tạp. Các trọng tài viên và luật sư Việt Nam đã nhấn mạnh nhu cầu hình thành các cơ chế giải quyết tranh chấp chuyên biệt, nhằm tạo môi trường pháp lý đáng tin cậy, đồng thời giúp doanh nghiệp yên tâm triển khai các giao dịch lớn, nhiều bên, gắn với sản phẩm tài chính mới tại Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam.
Luật Xây dựng 2025: từ phòng ngừa tranh chấp tới nâng hạng rủi ro dự án
Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam không thể tách rời khỏi các dự án hạ tầng, năng lượng, logistics quy mô lớn mà dòng vốn sẽ chảy vào. Ở đây, Luật Xây dựng 2025 trở thành mảnh ghép pháp lý then chốt. Luật mới được đánh giá là chuyển từ tư duy “xin – cho” sang giám sát sau, giảm thủ tục phê duyệt trước nhưng tăng trách nhiệm trong quá trình thực hiện với doanh nghiệp, chủ đầu tư và nhà thầu. Theo phân tích của các chuyên gia, Luật Xây dựng 2025 cho phép áp dụng Bộ luật Dân sự với những vấn đề luật chuyên ngành chưa quy định, đồng thời tại Điều 86 tạo cơ sở pháp lý cho thỏa thuận về mức thiệt hại định trước và thiết lập cơ chế giải quyết tranh chấp hợp đồng xây dựng.
Điểm mới quan trọng là Luật Xây dựng 2025 cùng với Nghị định 210/2026/NĐ-CP đã tạo khung pháp lý thuận lợi hơn cho Ban xử lý tranh chấp (Dispute Board), vốn là cơ chế quen thuộc trong các hợp đồng FIDIC và dự án có yếu tố quốc tế. Trong bối cảnh Việt Nam triển khai nhiều dự án xây dựng phức tạp, có sự tham gia của nhà đầu tư quốc tế, cơ chế này giúp phòng ngừa rủi ro từ sớm, xử lý mâu thuẫn trên công trường trước khi leo thang thành trọng tài hay tòa án. Như Chủ tịch Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam phân tích, cập nhật pháp luật, tăng cơ chế phòng ngừa rủi ro và nâng năng lực chuyên môn sẽ bảo đảm tiến độ dự án, hạn chế xung đột và củng cố niềm tin của nhà đầu tư.
TP.HCM, trái phiếu quốc tế và bài kiểm tra về kỷ luật thể chế
Nếu pháp luật trọng tài và Luật Xây dựng 2025 là “hạ tầng mềm” thì các sản phẩm tài chính mới sẽ là thước đo thực tế của Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam. Thứ trưởng Bộ Tài chính cho biết thể chế và bộ máy Trung tâm đã cơ bản hình thành, với hai Cơ quan điều hành tại TP.HCM và Đà Nẵng, Hội đồng điều hành trung ương và một cơ quan giám sát chung. TP.HCM đang sàng lọc thành viên không theo hướng mở rộng tràn lan, mà chọn các tổ chức gắn với sản phẩm cụ thể và dự án thực của nền kinh tế. Theo báo cáo, từ nay đến đầu năm 2027, dự kiến chỉ khoảng 7–12 thành viên được cấp phép, gắn với các sản phẩm ưu tiên và mục tiêu của Trung tâm. Đây là lựa chọn đúng hướng: chất lượng thành viên quan trọng hơn số lượng.
Về sản phẩm, TP.HCM đang chuẩn bị cơ sở cho phát hành trái phiếu quốc tế và trái phiếu đô thị, đồng thời làm việc với nhà đầu tư để huy động vốn cho các dự án hạ tầng trọng điểm. Danh mục hơn 21 dự án đã được xây dựng, trong đó dự kiến chọn 5–7 dự án khả thi nhất để xúc tiến với nhà đầu tư chiến lược. Đây là lúc thị trường sẽ “chấm điểm” năng lực hoàn thiện thể chế: quy trình đăng ký, công nhận thành viên mới xong một trong 7 quy trình, 6 quy trình còn lại phải được hoàn thành trong tháng 9–10 nếu muốn giữ nhịp triển khai. Câu hỏi không phải là có phát hành được trái phiếu hay không, mà là liệu khung pháp lý, giám sát, công bố thông tin có đủ để tạo niềm tin dài hạn cho nhà đầu tư quốc tế.
“Vừa chạy vừa xếp hàng” có đủ để biến tham vọng thành lợi thế cạnh tranh?
Phó Thủ tướng đã yêu cầu Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam không thể chờ hoàn thiện mọi điều kiện mới vận hành, mà phải “vừa chạy vừa xếp hàng” – đồng thời hoàn thiện thể chế, bộ máy, nhân lực và đàm phán hiện thực hóa các thương vụ với nhà đầu tư. Ông nhấn mạnh Trung tâm là nhiệm vụ quan trọng, cần triển khai khẩn trương, đồng bộ, thực chất và có cơ chế quản lý, giám sát rõ ràng để sản phẩm tài chính vận hành an toàn, hiệu quả.
Cách tiếp cận này chỉ thành công nếu đi cùng ba nguyên tắc. Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế trọng tài và thi hành phán quyết để nhà đầu tư tin rằng mọi tranh chấp tài chính đều có lối thoát công bằng. Thứ hai, dùng Luật Xây dựng 2025 và các cơ chế như Dispute Board để giảm rủi ro hợp đồng, bảo vệ tiến độ dự án và tránh xung đột kéo dài. Thứ ba, bảo đảm tính nhất quán giữa TP.HCM và Đà Nẵng, tránh hình thành hai thị trường tách biệt, đồng thời xây dựng cơ chế thanh tra, kiểm tra, giám sát hiệu quả nhưng không tạo thêm thủ tục rườm rà. Nếu ba trụ cột này được chăm chút, Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam sẽ không chỉ là một tòa nhà đẹp mà là một không gian pháp lý đáng tin cậy cho dòng vốn toàn cầu.
