AI đang được bán như khẩu hiệu, không phải giải pháp
AI trong thiết bị tiêu dùng hiện nay là hiện tượng các hãng công nghệ đẩy mạnh quảng cáo AI như một lợi thế cạnh tranh cốt lõi, trong khi phần lớn người dùng phổ thông chưa cảm nhận được giá trị thực tế tương xứng với mức độ ồn ào của truyền thông và chi phí họ phải bỏ ra cho thiết bị có gắn nhãn AI.
Hai năm gần đây, cuộc đua smartphone đã rời khỏi các chỉ số dễ hiểu như camera, chip, pin để chuyển sang một “đơn vị đo” mơ hồ mang tên AI. Từ điện thoại, PC đến TV, máy giặt, robot hút bụi, đâu đâu cũng treo biển “AI” như một khẩu hiệu thời thượng. Đây là biểu hiện rõ ràng của quảng cáo AI quá mức: AI trở thành lý do để bán sản phẩm, nhưng lại chưa phải lý do khiến người dùng sử dụng sản phẩm hàng ngày. Nói thẳng, ngành công nghệ đang kể một câu chuyện tương lai long lanh mà phần lớn đời sống số của người dùng vẫn xoay quanh Zalo, Facebook, Gmail và YouTube, không phải “trợ lý AI toàn năng”.
Khi mô hình dẫn đường thay vì nhu cầu người dùng
Căn bệnh lớn của AI tiêu dùng là các hãng đang xây tính năng từ khả năng của mô hình, không phải từ nhu cầu người tiêu dùng AI ngoài đời. Họ thấy mô hình có thể dịch cuộc gọi theo thời gian thực, tóm tắt văn bản, xóa vật thể, là lập tức đưa lên sân khấu như màn biểu diễn kỳ diệu – rồi mới loay hoay tìm xem nhu cầu nào phù hợp với nó.
Kết quả là hàng loạt tính năng AI “cố gắng tạo ra một nhu cầu mới” thay vì giải quyết vấn đề đã tồn tại. Một doanh nhân họp với đối tác quốc tế có thể trân trọng dịch cuộc gọi tự động, nhưng đa số người dùng Việt chỉ gọi tiếng Việt cho gia đình và bạn bè, nên tính năng đó nhanh chóng thành “bảo hiểm công nghệ” hiếm khi bật lên. Câu hỏi khó chịu nhưng cần thiết là: AI đang giải quyết vấn đề thực sự, hay đang đi tìm vấn đề để giải quyết? Khi sản phẩm được định nghĩa bởi khả năng của mô hình thay vì nỗi đau của người dùng, khoảng cách giữa hype và thực tế là điều không tránh khỏi.
Người dùng chưa sẵn sàng – hay sản phẩm chưa đúng nhu cầu?
Các số liệu cho thấy vấn đề không nằm ở “dân thường lạc hậu”, mà ở chỗ giá trị AI chưa đủ thuyết phục. Một khảo sát trên hơn 2.000 người dùng iPhone và Samsung cho thấy 73% người dùng iPhone và 87% người dùng Samsung đánh giá các tính năng AI “ít hoặc không mang lại giá trị đáng kể”. Chỉ 23,7% người dùng Galaxy xem AI là yếu tố quan trọng khi quyết định mua điện thoại. Đây là câu trả lời thẳng thắn cho câu hỏi: người dùng chưa sẵn sàng, hay họ không thấy lý do để sẵn sàng?
Thói quen sử dụng càng phơi bày khoảng cách giữa hype và thực tế. Những ngày đầu, người dùng hào hứng thử Circle to Search, Generative Edit, Writing Tools hay AI Summary; nhưng chỉ sau vài tuần, họ quay lại Zalo, Facebook, Chrome, Gmail, YouTube như cũ. AI “không biến mất, nhưng cũng không trở thành lý do khiến người dùng mở điện thoại nhiều hơn”. Nói cách khác, người tiêu dùng bình thường đang cần AI đơn giản: chỉnh ảnh nhanh hơn, tìm kiếm dễ hơn, dịch cuộc họp chuẩn hơn – không phải một danh sách tính năng tiên tiến nhưng xa lạ.
Nghịch lý chi phí và cuộc đua gắn mác AI
Đằng sau cơn sốt quảng cáo AI quá mức là một nghịch lý chi phí khó nuốt. Để chạy AI trực tiếp trên thiết bị, các hãng phải tăng năng lực NPU, RAM, bộ nhớ và chip, đẩy giá thành sản phẩm lên. Khi đó, câu hỏi của người mua không còn là “có AI hay không”, mà là “AI có đáng với số tiền phải trả thêm hay không”. Với những ai chủ yếu lướt mạng xã hội, xem video, chat, đáp án thường là không.
Trên PC, câu chuyện còn rõ ràng hơn: dù hệ điều hành nhồi AI tích hợp sâu, nhiều người vẫn mở một chatbot trên trình duyệt khi cần, thay vì học lại quy trình làm việc quanh Copilot hay bất kỳ agent nào. Nhiều tính năng AI trên máy giặt, robot hút bụi, TV cũng rơi vào cảnh tương tự: AI có thể nhận diện loại vải, tối ưu chu trình, nhưng người dùng vẫn chọn “Cotton”, “Quick”, “Mixed” như cũ. Khoảng cách giữa hype và adoption thực tế trở thành thách thức cho cả ngành: họ phải chứng minh rằng từng đồng chi thêm cho AI là hợp lý, trong khi thói quen người dùng thì bảo điều ngược lại.
Lối thoát: Khi AI biến mất khỏi khẩu hiệu và hiện diện trong giá trị
Điểm tích cực là một số hãng đã bắt đầu chấp nhận sự thật: AI phải lùi về hậu trường. Trong một cuộc phỏng vấn sau Galaxy Unpacked, lãnh đạo Samsung nhấn mạnh hãng “không muốn làm người dùng bị ngợp bởi AI” và muốn AI âm thầm chạy trong nền, chỉ xuất hiện khi cần giải quyết tác vụ cụ thể. Đáng chú ý, hơn 70% người dùng Galaxy S25 được cho là đã dùng công cụ AI của Samsung và Google, trong đó Google Gemini tăng gấp ba lần lượng sử dụng trên dòng Galaxy mới. Các tính năng Galaxy AI đã có mặt trên khoảng 400 triệu thiết bị, với mục tiêu 800 triệu trong năm 2026.
Điều này cho thấy một hướng đi hợp lý: AI không hề thất bại, nó đang chuyển từ giai đoạn “thổi phồng” sang giai đoạn tạo ra giá trị thực. Trong vài năm tới, người dùng sẽ không mua điện thoại vì “có AI”, mà vì nó chỉnh ảnh nhanh hơn, tìm kiếm dễ hơn, dịch cuộc họp chính xác hơn, giúp hoàn thành việc trong thời gian ngắn hơn. “Chỉ khi công nghệ biến mất khỏi sự chú ý và chỉ còn lại giá trị, cuộc đua AI mới thực sự bước sang chương tiếp theo”. Nói cách khác, bước trưởng thành của ngành không phải thêm hai chữ AI vào mọi sản phẩm, mà là chấp nhận để AI im lặng, tập trung vào nhu cầu người dùng thay vì khả năng của mô hình.
