Chăm sóc sức khỏe tâm thần không còn là chuyện riêng tư
Chăm sóc sức khỏe tâm thần trong môi trường đại học là việc đưa kiến thức, kỹ năng và trải nghiệm cảm xúc vào các hoạt động học tập, thực hành và sáng tạo, để sinh viên và giảng viên có thể nhận diện nhu cầu nội tâm, xây dựng thói quen tự chăm sóc và tiếp cận dịch vụ hỗ trợ một cách tự nhiên, không kỳ thị, như một phần bình thường của đời sống học đường. Các trường đại học đang âm thầm dịch chuyển từ mô hình tham vấn “đợi người đến gõ cửa” sang mô hình chủ động, đưa workshop chăm sóc tâm thần sinh viên và hoạt động trải nghiệm đại học ra ngay sân trường, phòng học, phòng thực hành. Đây là bước đi mang tính lựa chọn chính trị: hoặc nhà trường coi sức khỏe tinh thần là nền tảng, hoặc chấp nhận để người học tự vật lộn trong im lặng.
“Cây bản thân”: khi nữ trí thức học cách nhìn lại chính mình
Tại một workshop nghệ thuật nhân Ngày Sức khỏe tâm thần thế giới 10-10, các nữ trí thức của một trường đại học khoa học xã hội và nhân văn đã cùng trải nghiệm cắt dán “cây bản thân” để lắng nghe cảm xúc và chăm sóc sức khỏe tinh thần. Hoạt động không diễn ra trong không khí hội thảo khô khan, mà trong phòng art therapy, với hình ảnh, màu sắc và những mảnh giấy được chọn lựa, sắp xếp thành một cái cây mang câu chuyện riêng. Mô hình ba phần rễ – thân – tán gắn với ba câu hỏi “I have”, “I am”, “I need” giúp người tham gia nhận diện nguồn lực, bản sắc và nhu cầu của mình. Đáng nói hơn, mỗi bức tranh trở thành điểm khởi đầu cho đối thoại không phán xét, nơi nữ trí thức được tạm dừng nhịp công việc, chia sẻ về bản thân và cảm nhận sự gắn kết, yêu thương trong cộng đồng học thuật. Đây không chỉ là một buổi sinh hoạt nghệ thuật, mà là một bài học sống động về kỹ năng sức khỏe tinh thần: biết dừng lại, gọi tên điều mình có, mình là ai và mình cần gì.
“Trạm Sạc Hạnh Phúc”: bài học kỹ năng sức khỏe tinh thần qua trò chơi
Ở một trường đại học sư phạm thuộc một đại học vùng miền Trung, chương trình “Trạm Sạc Hạnh Phúc” được Khoa Tâm lý – Giáo dục – Công tác xã hội tổ chức như một chuỗi hoạt động trải nghiệm đại học dành cho sinh viên. Năm trạm với trò chơi và thử thách giúp người trẻ tìm hiểu về sức khỏe tâm thần, nhận diện cảm xúc và lựa chọn cách chăm sóc bản thân. Góc “Bạn cần gì hôm nay?” cho phép sinh viên chọn một cái ôm, nụ cười hay lời ngợi khen – những món quà tưởng nhỏ nhưng buộc người nhận phải tự hỏi: hôm nay mình thực sự cần điều gì. Một sinh viên năm cuối chia sẻ rằng chỉ một thông điệp tích cực cũng có thể khiến cả ngày trở nên dễ chịu hơn. Đó là minh chứng rõ ràng: khi kỹ năng sức khỏe tinh thần được dạy bằng trải nghiệm chứ không bằng lý thuyết, sinh viên dễ hình thành thói quen viết nhật ký, trò chuyện với người thân, tập thể dục để chăm sóc sức khỏe thể chất và tinh thần.
Kết hợp giáo dục và chăm sóc tâm thần: cách mở rộng cánh cửa dịch vụ
Điểm chung của “cây bản thân” và “Trạm Sạc Hạnh Phúc” là chúng đưa chăm sóc tâm thần ra khỏi phòng tham vấn, hòa vào đời sống học đường. Từ thực tế đồng hành cùng sinh viên, một giảng viên khoa Tâm lý – Giáo dục – Công tác xã hội đánh giá rằng những hoạt động như “Trạm Sạc Hạnh Phúc” tạo không gian để người trẻ trải nghiệm, chia sẻ và tiếp cận kiến thức chăm sóc sức khỏe tinh thần. Khi kiến thức và trải nghiệm được lồng ghép vào trò chơi, workshop, lớp học thực hành, sinh viên tiếp cận dịch vụ tâm thần một cách tự nhiên hơn, không bị rào cản xấu hổ hay sợ bị đánh giá. Một trưởng khoa tâm lý nhấn mạnh việc nhận diện cảm xúc là kỹ năng nền tảng của sức khỏe tinh thần; nếu không gọi tên được cảm xúc, người trẻ khó chọn cách ứng phó phù hợp, dễ phản ứng theo bốc đồng hoặc né tránh vấn đề. Môi trường học đường thân thiện với sức khỏe tinh thần vì thế không chỉ nằm ở phòng tham vấn, mà ở cách giảng viên lắng nghe, cách sinh viên tôn trọng sự khác biệt và thái độ trước khó khăn tâm lý.
Từ trải nghiệm đến thói quen: điều các trường đại học cần làm tiếp
Những chương trình như workshop chăm sóc tâm thần sinh viên và hoạt động trải nghiệm đại học mới chỉ là bước khởi đầu. Từ “cây bản thân”, thông điệp được gửi gắm rất rõ: hãy dành thời gian nhận diện nguồn lực, cảm xúc và nhu cầu của mình. Từ “Trạm Sạc Hạnh Phúc”, mục tiêu là duy trì chương trình thường niên, mở rộng cơ hội tham gia cho giảng viên và cộng đồng. Khi lãnh đạo một trường nhân văn mong khoa tâm lý học thường xuyên tổ chức thêm hoạt động tích cực, thiết thực để chị em quan tâm hơn đến đời sống tinh thần, đó là lời nhắc cho toàn hệ thống: chăm sóc tâm thần phải có tính liên tục, không thể chỉ là sự kiện theo ngày quốc tế. Các trường đại học cần biến những trạm trải nghiệm, workshop nghệ thuật, góc “Bạn cần gì hôm nay?” thành cấu phần ổn định của chương trình đào tạo. Chỉ khi kỹ năng sức khỏe tinh thần được luyện tập thường xuyên, sinh viên mới có nền tảng vững vàng để đối diện áp lực học tập, việc làm và cuộc sống, thay vì kiệt sức trong im lặng.
