Từ gánh chè của mẹ đến lựa chọn dân ca làm căn cước
Phương Mỹ Chi là một ca sĩ dân ca Việt trưởng thành từ hoàn cảnh bình dân, dùng giọng hát để phụ mẹ bán chè rồi phát triển thành hành trình âm nhạc truyền thống mang bản sắc riêng, nơi dân ca hiện đại được xem là điểm tựa sáng tạo chứ không phải chiếc khung giới hạn.
Hình ảnh đầu tiên về ca sĩ Phương Mỹ Chi không phải ánh đèn sân khấu, mà là cô bé đứng chợ hát Chiếc áo bà ba rồi rao: “Má con còn ba ly chè, mua giùm con đi”. Việc hát từ nhỏ để kéo khách cho gánh chè không chỉ là ký ức mưu sinh; đó là khoảnh khắc một đứa trẻ biết tạo giá trị cá nhân bằng âm nhạc, dùng làn điệu dân ca để trao đổi sự chú ý, sự yêu mến lấy miếng cơm gia đình. Tài năng của cô được người cô phát hiện từ năm 6 tuổi và nhanh chóng được bồi dưỡng bằng một album thu âm khi mới 7 tuổi. Từ rất sớm, dân ca không phải “dòng nhạc cụ kỵ” mà là ngôn ngữ tự nhiên của đời sống và tình thân.
“Cô bé dân ca” và cái giá của một nhãn mác kéo dài hơn thập kỷ
Năm 10 tuổi, khi bước vào Giọng hát Việt nhí, Phương Mỹ Chi đứng trước ngã rẽ: theo nhạc trẻ như nhiều bạn cùng trang lứa hay tiếp tục dân ca. Cô chủ động xin huấn luyện viên Hiền Thục cho mình được hát dân ca và từ đó, danh xưng “cô bé dân ca” gắn chặt với hình ảnh của cô trên truyền thông lẫn trong tâm trí khán giả. Hơn 10 năm sau, cái tên ấy vẫn không rời khỏi Phương Mỹ Chi, cho thấy sức nặng của một lựa chọn quá sớm nhưng lại quá rõ ràng về căn cước nghệ thuật.
Chính cô thừa nhận dân ca vừa là thế mạnh, vừa có thể là một giới hạn khi chưa tìm thấy thế mạnh khác nổi bật hơn. Nhưng thay vì vội vã “thoát mác”, cô coi đó là điểm tựa để đứng vững trong những giai đoạn trầm lắng của sự nghiệp, bởi “người Việt hát nhạc Việt, tôn vinh văn hóa nước nhà là điều tự nhiên và cần được khích lệ”. Hạn chế chỉ trở thành bẫy khi nghệ sĩ chấp nhận lặp lại mình; Phương Mỹ Chi chọn con đường khó hơn: giữ chất liệu cũ nhưng luôn thay đổi cách tiếp cận.
“Vũ trụ cò bay”: Dân ca bước vào không gian âm nhạc của người trẻ
Bước ngoặt rõ nét nhất trong hành trình biến dân ca hiện đại thành sân chơi của mình là album Vũ trụ cò bay, phát hành năm 2023, đúng dịp Phương Mỹ Chi kỷ niệm 10 năm hoạt động và bước sang tuổi 20. Từ chỗ được biết đến với dân ca như một “đặc sản” giọng hát, cô bắt đầu chủ động học sáng tác, vũ đạo để không còn phụ thuộc hoàn toàn vào lợi thế bẩm sinh. Theo chính chia sẻ của cô, giọng hát là nền tảng, nhưng chỉ đủ bền khi gắn với tư duy sản xuất và biểu diễn mới.
Vũ trụ cò bay đưa những chất liệu quen thuộc trong ký ức học đường và đời sống Việt Nam vào không gian âm nhạc hiện đại, kết hợp dân ca, bolero với future bass, disco, dance pop và các kỹ thuật sản xuất mới. Đây không còn là ca sĩ dân ca Việt hát lại bài cũ, mà là một nhạc sĩ, performer trẻ dùng dân ca làm “nhân vật chính” trong cuộc đối thoại với âm nhạc quốc tế. Đáng chú ý, cô không rời bỏ danh xưng “cô bé dân ca”, mà dùng tư duy âm nhạc hiện đại để làm mới chất liệu truyền thống ấy.
Từ Sing! Asia đến “Dân chơi dân ca”: Dân ca bước ra thế giới rồi quay về sâu hơn
Hai năm sau Vũ trụ cò bay, Sing! Asia trở thành phép thử ở một quy mô khác cho hành trình âm nhạc truyền thống của Phương Mỹ Chi. Trên sân khấu khu vực, cô không chọn hát theo “công thức quốc tế” để chứng minh mình mà mang đến bài chòi, vovinam, múa trống cơm, dân ca Bắc Bộ và nhiều yếu tố văn hóa Việt Nam. Mục tiêu của cô tại cuộc thi là để khán giả quốc tế biết đến một nữ ca sĩ đến từ Việt Nam, chứ không chỉ là một giọng hát hòa lẫn trong dàn thí sinh châu Á. Chung cuộc, cô đạt vị trí thứ ba và có chút hụt hẫng vì chưa đạt thứ hạng cao hơn, nhưng coi đó là cơ hội đưa câu chuyện văn hóa Việt ra thế giới.
Điều thú vị là sau giai đoạn liên tục mở rộng biên độ sáng tạo, Phương Mỹ Chi chọn quay về với dân ca bằng album phòng thu thứ hai Dân chơi dân ca, phát hành ngày 25.8. Lần trở lại này không phải là “hồi quy an toàn” về hình ảnh cô bé dân ca năm 10 tuổi, mà là bước đào sâu chất liệu: 10 ca khúc mới khai thác văn hóa dân gian nhiều vùng miền và đặt câu chuyện tình cảm người trẻ trong không gian dân gian. Cô cùng ê-kíp mời nghệ nhân, chuyên gia tham gia hội đồng cố vấn văn hóa để bảo đảm tính chính xác, tôn trọng giá trị truyền thống, trong khi vẫn giữ tinh thần dân ca hiện đại.
Thông điệp cho thế hệ nghệ sĩ trẻ: Bản sắc không phải chiếc áo hóa thạch
Nhìn lại chặng đường từ gánh chè đến Sing! Asia, điều thay đổi ở Phương Mỹ Chi không phải chất liệu âm nhạc, mà là cách cô tiếp cận và khai thác chất liệu ấy. Câu chuyện của cô là minh chứng rõ ràng rằng một ca sĩ dân ca Việt không cần trút bỏ bản sắc để “bắt kịp thời đại”; nhiệm vụ là khiến dân ca sống được trong thời đại mới. Lựa chọn giữ dân ca làm căn cước, cô chấp nhận hạn chế trước mắt để đổi lấy một vị trí dài hạn: người kể chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ âm nhạc của thế hệ mình.
Với những nghệ sĩ trẻ đang quay về hành trình âm nhạc truyền thống, câu hỏi không còn là “có nên hát dân ca không?” mà là “anh chị sẽ làm mới nó như thế nào và muốn kể câu chuyện gì?”. Phương Mỹ Chi đã chọn câu trả lời của riêng mình: kiên định với dân ca từ năm 10 tuổi, mở rộng nó bằng pop, dance, future bass, rồi mang bài chòi, vovinam lên sân khấu châu Á. Đó không chỉ là hành trình cá nhân, mà là lời gợi ý cho cả một thế hệ: bản sắc không phải chiếc áo hóa thạch, mà là chất liệu sống, càng dám chạm vào càng có thể đi xa.
