‘Dân chơi dân ca’ – khi dân ca bước vào ngôn ngữ âm nhạc của thế hệ mới
“Dân chơi dân ca” là album phòng thu gồm 10 ca khúc, nơi Phương Mỹ Chi hợp tác cùng nhóm sản xuất DTAP để dùng chất liệu âm nhạc truyền thống Việt, trải dài nhiều vùng miền và cộng đồng văn hóa, đưa vào cấu trúc pop, rap, R&B đương đại, nhằm định vị lại dân ca như một dòng âm nhạc sống động, gần gũi và phù hợp tai nghe của thế hệ trẻ hiện nay. Điểm đáng nói ở Phương Mỹ Chi album này không phải chuyện cô quay lại với sở trường dân ca, mà là cách cô coi dân ca như “ngôn ngữ hiện tại” chứ không phải ký ức trưng bày. Sau ba năm kể từ “Vũ trụ cò bay”, việc kết hợp dân gian với âm nhạc hiện đại đã là lựa chọn quen thuộc trong sự nghiệp của cô. Nhưng thay vì lặp lại công thức cũ, cô và DTAP thử trả lời một câu hỏi tham vọng hơn: liệu dân ca đương đại có thể trở thành lựa chọn nghe nhạc tự nhiên của Gen Z, đủ hấp dẫn như những bản hit quốc tế, mà vẫn giữ được tinh thần nguyên gốc của âm nhạc truyền thống Việt?
Từ ‘cô bé dân ca’ đến người đồng sáng tạo văn hóa
Sự trở lại với Dân chơi dân ca cho thấy Phương Mỹ Chi không còn đứng ở vị trí “người hát dân ca” đơn thuần. Ở album này, cô tham gia xuyên suốt quá trình sáng tác, tự tay chắp bút cho một số phân đoạn mang âm hưởng truyền thống, dịch chuyển vai trò từ người thể hiện sang đồng sáng tạo. Đây là lựa chọn dũng cảm, vì càng đi sâu vào sáng tác, cô càng đối diện trực tiếp với bài toán giữa sáng tạo và bảo tồn. Theo mô tả, Dân chơi dân ca khai thác tám loại hình nghệ thuật truyền thống, trong đó có hát xoan Phú Thọ, hát xẩm, xòe Thái, dân ca Huế, dân ca Ê-đê, cải lương – tuồng cổ và văn hóa Khmer Nam Bộ. Một chi tiết sai hoặc bị biến đổi quá xa nguyên bản rất dễ tạo tranh luận, nhất là khi đối tượng hướng đến là khán giả trẻ. Việc Phương Mỹ Chi chuẩn bị sẵn tâm lý trước ý kiến trái chiều và khẳng định không sợ bị chê, nhưng sẵn sàng tiếp nhận góp ý, cho thấy cô xem dự án như hành trình dài, chứ không phải một “cú đánh bóng” nhất thời.
DTAP sản xuất và cấu trúc âm nhạc của một vũ trụ dân ca đương đại
Điểm tựa để Dân chơi dân ca trở thành một dự án dân ca đương đại đúng nghĩa nằm ở DTAP sản xuất. Nhóm không dùng một công thức phối khí chung cho tám loại hình, mà xử lý từng chất liệu dựa trên giai điệu, tiết tấu, nhạc cụ và tinh thần trình diễn riêng, rồi mới đặt vào cấu trúc âm nhạc mới. 10 ca khúc như 10 “cảnh” trong cùng một vũ trụ: từ Dân chơi dân ca, Chọn mặt gửi vàng đến Xây xẩm đều mang diện mạo riêng, nhưng cùng nằm trên một trục âm nhạc thống nhất để đối thoại với hiện tại. Theo mô tả, album khai thác nhiều di sản như chèo Dương Xuân, hát xoan Phú Thọ “Xin Huê, Đố Huê”, “Bỏ Bộ”, dân ca Nam bộ “Lý Chèo Đưa Cá Ông”, nhạc cung đình và dân ca Huế “Lý Mười Thương”, cải lương tuồng cổ, xẩm “Nhời Này”, hò Bả Trạo và các yếu tố âm nhạc Khmer Nam bộ. Những đặc trưng này không chỉ được trích dẫn mà trở thành vật liệu cấu thành không gian âm nhạc cho từng bài, song hành cùng các thể loại thịnh hành trên thế giới.
‘Dân chơi’ là ai? Cách đọc tên album và vai trò của người nghe
Tên gọi Dân chơi dân ca không phải pha dí dỏm nhất thời, mà gợi ra cách tiếp cận mới với âm nhạc truyền thống Việt. Ở lớp nghĩa đầu tiên, đó là hình ảnh “người dân cùng chơi với dân ca” – dân ca trở lại đời sống như chất liệu để mọi người tiếp cận, thưởng thức, sáng tạo, thay vì đứng trên sân khấu lễ hội như ký ức xa xôi. Lớp nghĩa thứ hai, “dân chơi” hướng đến những người có hiểu biết, đủ khả năng khám phá và “chơi” đúng nghĩa với chất liệu truyền thống. Về bản chất, album này đặt khán giả trẻ vào vị trí đồng tác giả: họ được mời bước vào thế giới dân ca bằng chính ngôn ngữ âm nhạc mình đang nghe, rồi tự chọn cách hiểu, cách yêu. Mục tiêu mà Phương Mỹ Chi nhấn mạnh cũng vì thế: cô không đặt nặng việc người nghe phải hiểu hết mọi chất liệu sau một lần nghe, mà muốn âm nhạc là điểm khởi đầu khiến người trẻ tò mò và chủ động tìm hiểu tiếp.
Cân bằng giữa tính đại chúng và giá trị truyền thống: thách thức và triển vọng
Nếu có một rào cản lớn nhất cho dân ca đương đại, đó là nguy cơ sản phẩm trở thành bài giới thiệu khô khan, khó tiếp cận nếu người nghe cần sẵn kiến thức để thưởng thức. Dân chơi dân ca cố gắng giải bài toán đó bằng cách đặt trọng tâm vào cảm xúc thống nhất của con người Việt, hơn là trình diễn sự phong phú của bảng từ vựng văn hóa. Mỗi vùng đất mang một màu sắc, một hơi thở, nhưng khi đặt cạnh nhau, chúng cùng kể câu chuyện rộng hơn về đời sống quen thuộc của các miền, chứ không thành những mảnh ghép rời rạc. Theo mô tả của ê-kíp, album được xây dựng như một phần của hành trình dài hơi đưa chất liệu văn hóa Việt Nam đến gần khán giả trẻ bằng chính thứ âm nhạc họ nghe mỗi ngày. Cả Phương Mỹ Chi và DTAP không xem âm nhạc dân gian như “yếu tố nền” để điểm xuyết trong vài dự án riêng lẻ, mà như một kho chất liệu để tiếp tục thử nghiệm. “Đó cũng là thử thách lớn nhất của Dân chơi dân ca: cân bằng giữa tính đại chúng và giá trị truyền thống” – nhận định này cho thấy câu chuyện chưa kết thúc.
