Ngủ ngáy không vô hại: Khi tiếng ngáy là lời cảnh báo của cơ thể
Hội chứng ngừng thở khi ngủ là tình trạng người bệnh bị ngắt quãng hoặc giảm thông khí lặp đi lặp lại trong lúc ngủ, khiến lượng oxy trong máu tụt xuống, cơ thể phải liên tục “giật mình” kích hoạt để thở trở lại, lâu dài làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đột quỵ và tử vong khi ngủ. Người nào nghĩ rằng ngủ ngáy chỉ là thói quen buồn cười đang đánh cược mạng sống của mình. Ngủ ngáy nguy hiểm vì đó rất thường là tín hiệu bề nổi của hội chứng ngừng thở, chứ không chỉ là một “tật xấu” gây phiền cho bạn cùng phòng. Có những người ngừng thở hơn 50 lần mỗi giờ mà hoàn toàn không biết, chỉ đến khi cơ thể suy kiệt hoặc xảy ra biến cố mới chịu đi khám. Đây là lý do tiếng ngáy to, ngủ chập chờn, thức dậy mệt mỏi cần được xem như một triệu chứng bệnh lý nghiêm túc.
Trường hợp điển hình: 54 lần ngừng thở mỗi giờ và nguy cơ đột tử
Câu chuyện của anh T.D.T, 36 tuổi, là minh chứng rõ ràng cho sự nguy hiểm của hội chứng ngừng thở khi ngủ. Anh thường xuyên ngủ ngáy rất to, ngủ không yên, nhiều lần giật mình giữa đêm vì khó thở, sáng dậy đau đầu, uể oải cả ngày nhưng lại nghĩ do thiếu ngủ hoặc căng thẳng. Khi được chỉ định đo đa ký giấc ngủ để chẩn đoán ngủ ngáy, kết quả ghi nhận chỉ số AHI lên tới 54 lần ngừng thở – giảm thở mỗi giờ, đồng thời mức oxy máu thấp nhất chỉ còn 57%, trong khi bình thường phải trên 95%. Đây là mức hội chứng ngừng thở rất nặng, có nghĩa là cứ khoảng hơn một phút anh lại bị “ngừng thở” một lần trong giấc ngủ. Bác sĩ cảnh báo nếu để kéo dài, những đợt thiếu oxy và kích hoạt hệ tim mạch liên tục như vậy làm tăng mạnh nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và tử vong khi ngủ, đặc biệt ở người đã có tăng huyết áp và thiếu máu não như anh.
Ngừng thở, đột quỵ và cái chết trong giấc ngủ: Ai đang bị đe doạ?
Không phải mọi trường hợp tử vong khi ngủ đều do hội chứng ngừng thở, nhưng hai câu chuyện khác nhau cho thấy một mẫu số chung: bệnh nền và thói quen ngủ thiếu an toàn. Ông Vương, 54 tuổi, sống tại Chiết Giang, mang sẵn tăng huyết áp và tiểu đường, vẫn cố gắng chăm sóc sức khỏe nhưng giữ thói quen ăn trưa thật no rồi ngủ rất lâu, thường kéo dài từ 12h đến 15h. Trong một ngày nắng nóng, sau khi bỏ bữa sáng, ông ăn bù rất nhiều vào bữa trưa, lập tức lên phòng bật điều hoà ngủ; ít giờ sau, ông được phát hiện bất tỉnh và được chẩn đoán nhồi máu não – một dạng đột quỵ thiếu máu não, dù cấp cứu nhưng không qua khỏi. Câu chuyện này nhắc chúng ta rằng đột quỵ không do giấc ngủ trưa trực tiếp gây ra, mà liên quan đến tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch, hút thuốc, tuổi tác và lối sống. Với người có bệnh mạn tính như tăng huyết áp hoặc tiểu đường, việc duy trì lịch ngủ ổn định, tránh ngủ trưa quá lâu và xây dựng thói quen ngủ lành mạnh trở nên sống còn.
Làm sao nhận biết ngủ ngáy nguy hiểm và chẩn đoán đúng lúc?
Điểm mấu chốt là đừng xem tiếng ngáy như chuyện nhỏ. Ngủ ngáy nguy hiểm khi đi kèm các dấu hiệu: ngủ không yên, trở mình nhiều, hay giật mình thở hắt, cảm giác nghẹt thở, thức giấc nhiều lần, đi tiểu đêm, sáng dậy đau đầu, mệt mỏi, khó tập trung. Bác sĩ chuyên về giấc ngủ nhấn mạnh hội chứng ngừng thở có thể gặp ở nhiều lứa tuổi và thường hơn ở nam trung niên và lớn tuổi; ai thường xuyên ngủ ngáy to, há miệng thở, thỉnh thoảng ngưng thở, hoặc được người thân phát hiện tiếng ngáy kèm ngưng tiếng đột ngột cần đi khám sớm để được đánh giá và chẩn đoán ngủ ngáy bằng đa ký giấc ngủ. Đây là xét nghiệm ghi lại hoạt động hô hấp, tim mạch, oxy máu, chuyển động cơ khi ngủ, giúp xác định số lần ngừng thở mỗi giờ và mức độ thiếu oxy. Nếu phát hiện sớm, người bệnh có cơ hội can thiệp kịp thời trước khi xảy ra đột quỵ hay tử vong khi ngủ.
Điều trị và phòng ngừa: Đừng để cái chết âm thầm trên giường ngủ
Câu chuyện của anh T. cho thấy khi chẩn đoán hội chứng ngừng thở kịp thời, chúng ta có thể đảo ngược nguy cơ. Khám tai mũi họng phát hiện amidan hai bên phì đại và mô lympho vòm họng làm hẹp đường thở, anh được phẫu thuật bằng dao Coblator kết hợp cắt – tạo hình mô lympho, khai thông vùng hầu họng. Gần một tháng sau mổ, đo lại đa ký giấc ngủ cho thấy chỉ số AHI giảm từ 54 xuống 10 lần mỗi giờ – giảm khoảng 82%, mức độ hội chứng ngừng thở từ nặng xuống nhẹ; anh hết ngáy to, không còn khó thở ban đêm, ngủ sâu hơn, ít thức giấc, ban ngày không còn mệt mỏi, ù tai. Điều này chứng minh rằng hội chứng ngừng thở không phải bản án chung thân. Ngoài phẫu thuật, bác sĩ còn yêu cầu giảm cân, điều chỉnh lối sống và kiểm soát bệnh nền để duy trì hiệu quả lâu dài. Với người mắc cao huyết áp, tiểu đường hoặc bệnh tim mạch, phòng ngừa đột quỵ không nằm ở một giấc ngủ trưa mà ở việc kiểm soát đều đặn các yếu tố nguy cơ, ăn vừa phải, tránh ngủ trưa quá lâu và không bật dậy đột ngột sau khi ngủ.
