Trump đặt tối hậu thư: Bombardier trở thành tâm điểm tranh chấp thương mại Mỹ Canada
Cuộc đối đầu giữa Tổng thống Donald Trump và Bombardier là một tranh chấp thương mại Mỹ Canada trong đó Nhà Trắng đe dọa cấm Bombardier máy bay Mỹ trừ khi hãng chuyển sản xuất máy bay Mỹ sang lãnh thổ Hoa Kỳ, qua đó thử giới hạn của chuỗi cung ứng hàng không Bắc Mỹ và chủ quyền kinh tế của Canada. Trong bài đăng trên Truth Social ngày 7/9, Trump tuyên bố “Không bán máy bay Bombardier ở Mỹ nữa! Sản phẩm của họ không đủ tốt!” và yêu cầu hãng phải sản xuất ngay trên đất Mỹ nếu muốn tiếp tục tiếp cận thị trường này. Động thái này xuất hiện đúng lúc Ottawa chuẩn bị tung thêm một loạt thuế quan trả đũa nhắm vào hàng hóa Mỹ, khiến tranh chấp thương mại Mỹ Canada leo thang nhanh hơn mức mà hai bên có thể kiểm soát. Nói cách khác, Trump đang biến Bombardier thành biểu tượng cho cuộc đấu thuế quan Canada đầy màu sắc chính trị hơn là một quyết định thuần túy về chất lượng sản phẩm.
Một nửa đội bay hoạt động tại Mỹ: vì sao tối hậu thư của Trump khó thực thi?
Nếu chỉ nhìn khẩu khí, tối hậu thư dành cho Bombardier nghe như một cú đòn mạnh. Nhưng thực tế chuỗi cung ứng và thị trường khiến lời đe dọa của Trump khó biến thành chính sách mạch lạc. Khoảng một nửa trong số 5.100 máy bay Bombardier đang được khách hàng khai thác trên toàn cầu hiện hoạt động tại Mỹ, biến đây thành thị trường sống còn của hãng lẫn một phần hạ tầng hàng không doanh nghiệp Mỹ. Không chỉ thế, Bombardier máy bay Mỹ phụ thuộc sâu vào linh kiện xuất xứ Mỹ như động cơ từ Honeywell Aerospace và GE Aerospace, khiến bất kỳ hạn chế cực đoan nào cũng có nguy cơ phản tác dụng với chính nhà cung cấp nội địa. Theo Hiệp hội Công nghiệp Hàng không vũ trụ, ngành hàng không vũ trụ và quốc phòng Mỹ đang có thặng dư thương mại khoảng 109,2 tỷ USD cùng mức tăng xuất khẩu 25% so với cùng kỳ năm 2025 – một thặng dư mà Washington khó lòng mạo hiểm chỉ để thắng thêm vài điểm bảo hộ.
Bombardier không lùi bước: tuyển 500 lao động và gửi tín hiệu chiến lược
Trái với kỳ vọng rằng doanh nghiệp sẽ co lại trước đe dọa, Bombardier chọn cách đẩy mạnh hiện diện tại Mỹ. Hãng khẳng định vẫn muốn tuyển 500 lao động tại Mỹ, bất chấp cảnh báo hạn chế máy bay từ Tổng thống Trump và bối cảnh căng thẳng thương mại Mỹ-Canada gia tăng. Một phần số vị trí mới sẽ phục vụ trung tâm dịch vụ tại Fort Wayne, Indiana, dự kiến đi vào hoạt động giữa tháng 11/2026. Đây không phải là bước đi mang tính đối đầu trực diện, mà là lựa chọn chiến lược: củng cố vai trò của Bombardier trong hệ sinh thái sản xuất máy bay Mỹ, từ đó biến hãng thành một “tay chơi nội địa” khó bị loại bỏ. Việc Bombardier tiếp tục tuyển dụng cho thấy họ đặt cược vào khả năng các đe dọa sẽ được điều chỉnh khi lợi ích việc làm và chuỗi cung ứng tại các bang như Kansas – nơi hãng đang sử dụng khoảng 1.500 lao động – được Quốc hội và chính quyền nhìn thấy rõ hơn.
Chủ nghĩa bảo hộ của Trump chạm trần khi đối diện thực tế sản xuất máy bay Mỹ
Vấn đề ở đây không chỉ là Trump thuế quan Canada, mà là cách chủ nghĩa bảo hộ được áp lên một ngành phụ thuộc vào chuỗi giá trị xuyên biên giới. Trump yêu cầu Bombardier phải sản xuất máy bay tại Mỹ nếu muốn tiếp tục tiếp cận thị trường, biến yêu cầu về sản xuất máy bay Mỹ thành điều kiện chính trị hơn là tính toán kinh tế. Trong khi đó, Bombardier đã có khoảng 3.500 nhân viên tại Mỹ, mạng lưới 2.800 nhà cung cấp cùng nhiều nhà máy và trung tâm dịch vụ trải khắp nước này – mức độ gắn kết cho thấy hãng đã phần nào bản địa hóa hoạt động của mình. Một quan chức Nhà Trắng xác nhận chính quyền Trump đang chuẩn bị các phương án và hành động đối với Bombardier, nhưng ngành hàng không vũ trụ lại không nằm trong vòng biện pháp trả đũa mới nhất mà Mỹ áp dụng với Canada. Cách điều chỉnh chọn lọc này chứng tỏ Washington nhận thức rõ ranh giới giữa biểu tượng chính trị và nguy cơ gây tổn hại cho năng lực cạnh tranh hàng không của chính mình.
Hệ quả với người lao động và quan hệ thương mại Mỹ Canada: ai chịu tổn thất cuối cùng?
Ở tầng dưới của tranh chấp thương mại Mỹ Canada, người chịu tác động trực tiếp không phải nguyên thủ mà là người lao động và người tiêu dùng hai nước. Canada dự kiến áp thêm thuế quan trả đũa đối với hàng hóa Mỹ từ ngày 8/9, với kỳ vọng tạo sức ép ngược lên người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ, những lĩnh vực liên quan tới giá nhà, ngành ô tô, nông nghiệp và năng lượng tại nhiều bang. Ngược lại, tại Washington, nhiều nghị sĩ Cộng hòa phải liên hệ Nhà Trắng để bảo vệ hoạt động và việc làm của Bombardier tại bang của họ, như Kansas – nơi câu chuyện việc làm gắn trực tiếp với lá phiếu. Trong khi đó, chi phí nhà ở, thực phẩm và việc làm vẫn là những vấn đề nhạy cảm với người dân Canada, khiến Ottawa buộc phải dựng “lằn ranh chủ quyền” trước yêu cầu của Mỹ, dù nền kinh tế phụ thuộc vào thị trường phía Nam. Nếu tối hậu thư với Bombardier được đẩy đi quá xa, cái giá phải trả rất có thể là sự suy giảm niềm tin chiến lược giữa hai nền kinh tế gắn chặt với nhau hơn bất kỳ khẩu chiến nào trên mạng xã hội thể hiện được.
