Tối hậu thư chưa từng có: Lãi suất Fed bị trói vào thương mại
Tối hậu thư thương mại–lãi suất mà Donald Trump gửi tới Cục Dự trữ Liên bang Mỹ là sự kiện trong đó Tổng thống công khai đòi Fed hạ lãi suất và dọa cắt giao thương với các nước Mỹ đang thâm hụt thương mại, qua đó đẩy chính sách tiền tệ Mỹ vào thế bị áp lực chính trị trực diện và chưa từng có tiền lệ trong lịch sử hiện đại.
Vào tối 4/9, Trump tuyên bố Fed phải hạ lãi suất, nếu không ông sẽ “ngừng giao thương với những quốc gia mà chúng ta bị thâm hụt” thương mại. Đây không chỉ là phát biểu bột phát trên mạng xã hội mà là một tối hậu thư đẩy khái niệm “Trump lãi suất Fed” lên cấp độ mới: ràng buộc trực tiếp lãi suất với đe dọa chiến tranh thương mại. Trong khi báo cáo việc làm tháng 8 cho thấy kinh tế Mỹ tạo thêm 162.000 việc làm, thông thường là lý do để Fed cân nhắc giữ hoặc tăng lãi suất, Trump lại dùng chính sự mạnh lên của thị trường lao động làm cái cớ yêu cầu lãi suất thấp hơn. Ông khẳng định Mỹ phải có “mức lãi suất thấp nhất thế giới” và cho rằng tín nhiệm quốc gia mạnh hơn đồng nghĩa lãi suất phải giảm.
Từ Kevin Warsh đến tối hậu thư: Bản chất của áp lực chính trị lên Fed
Sự bổ nhiệm Kevin Warsh làm người kế nhiệm Jerome Powell từng được xem là tín hiệu hạ nhiệt căng thẳng giữa Trump và Fed, nhưng tối hậu thư mới cho thấy chiến dịch gây sức ép chưa bao giờ kết thúc mà chỉ tạm lắng. Khi Trump gọi Warsh là “nhà lãnh đạo mới tuyệt vời” nhưng đồng thời yêu cầu ông phải “hãy thông minh hơn” và hạ lãi suất, đó là lời nhắc rằng chiếc ghế Chủ tịch Fed dưới thời Trump không chỉ là chức vụ chuyên môn mà còn là mục tiêu chính trị.
Theo các nguồn tin, cảnh báo này là thêm một bước nữa trong chuỗi hành động Trump gây sức ép lên Fed và tân Chủ tịch Kevin Warsh. Ông đã nhiều lần tác động vào tính độc lập của Fed kể từ khi nhậm chức. Việc Trump công khai viện dẫn phán quyết của Tòa án Tối cao về thuế quan để tự nhận mình có “quyền tuyệt đối” dừng giao thương là một thông điệp chính trị gửi thẳng tới Hội đồng Thống đốc: hoặc đi theo ưu tiên của Nhà Trắng, hoặc đối mặt với đòn bẩy thương mại cực đoan. Điều này đặt ra câu hỏi: đâu là ranh giới giữa “Áp lực chính trị Fed” có thể chấp nhận và sự can thiệp phá vỡ nền tảng độc lập tiền tệ?
Khi chính sách tiền tệ bị trói vào chiến tranh thương mại
Tuyên bố “Hạ lãi suất hoặc tôi sẽ ngừng giao thương với những quốc gia mà chúng ta bị thâm hụt thương mại” của Trump đánh dấu bước ngoặt: thương mại quốc tế bị sử dụng như đòn bẩy trực tiếp để ép Fed thay đổi lãi suất. Đây là sự trộn lẫn nguy hiểm giữa chiến tranh thương mại và chính sách tiền tệ Mỹ. Thay vì dùng thuế quan, Trump khẳng định dừng giao thương còn “mạnh hơn thuế quan” và lấy Canada — đang vướng tranh chấp thương mại và thuế quan với Mỹ — làm ví dụ về việc cắt giao thương để “tiết kiệm” thâm hụt.
Trong khi đó, Fed chuẩn bị họp lãi suất giữa tháng 9 trong bối cảnh thị trường kỳ vọng ngân hàng trung ương nâng lãi suất để kiềm chế lạm phát kéo dài. Fed từng đánh giá triển vọng kinh tế vẫn tích cực nhưng bất ổn từ giá năng lượng cao, các chính sách và cuộc chiến tại Iran đang đè nặng tâm lý doanh nghiệp và hộ gia đình. Chủ tịch Fed tái khẳng định mục tiêu đưa lạm phát về 2% và coi lãi suất ngắn hạn là công cụ chủ đạo để thực hiện nhiệm vụ kép của ngân hàng trung ương. Nói cách khác, Fed đang hành động theo logic kinh tế vĩ mô, trong khi Trump muốn gắn lãi suất với bảng cân đối thương mại song phương – một cách nhìn “trò chơi tổng bằng 0” mà giới kinh tế nhiều lần bác bỏ.
Nguy cơ bất ổn: Khi Fed bị kéo vào chiến dịch tranh cử
Bối cảnh chính trị khiến tối hậu thư này càng đáng lo. Bài đăng của Trump được đưa ra chỉ hai tháng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, khi bất mãn vì lạm phát kéo dài là chủ đề nóng trong dư luận Mỹ. Thông điệp “lãi suất cao đặt nước Mỹ vào thế bất lợi lớn và tôi sẽ không cho phép điều đó xảy ra” đánh thẳng vào cảm xúc cử tri, nhưng đồng thời làm mờ ranh giới giữa chính sách tiền tệ kỹ trị và khẩu hiệu tranh cử. Đây là phiên bản mới của khẩu hiệu “America First”: dùng Fed như công cụ chứng minh Tổng thống đang chiến đấu cho tăng trưởng và việc làm.
Khi Trump biến “Trump lãi suất Fed” thành câu chuyện chính trị, thị trường và giới kinh tế buộc phải tính tới kịch bản Fed bị áp lực phải cân nhắc yếu tố chính trị trong quyết định lãi suất. Đe dọa cắt toàn bộ giao thương với những nước Mỹ đang thâm hụt, trong khi Mỹ thâm hụt với hàng chục đối tác lớn, không chỉ phi thực tế về mặt thương mại mà còn làm gia tăng rủi ro tâm lý trên thị trường tài chính. Khi chính sách tiền tệ và chiến tranh thương mại bị trói chặt, bất kỳ quyết định lãi suất nào của Fed cũng có nguy cơ bị diễn giải như hành động đứng về một phe chính trị, thay vì là quyết định độc lập vì ổn định kinh tế dài hạn.
Kết luận: Fed phải giữ độc lập nếu không muốn trả giá bằng ổn định kinh tế
Tối hậu thư của Trump với Fed cho thấy một xu hướng đáng lo: chính sách tiền tệ Mỹ đang bị kéo sâu vào vòng xoáy chiến tranh thương mại và xung đột chính trị trong nước. Khi một Tổng thống tuyên bố có “quyền tuyệt đối” dừng giao thương để ép lãi suất, đó không chỉ là tranh luận chính sách mà là phép thử đối với nền tảng độc lập của ngân hàng trung ương. “Trong tháng 8, nền kinh tế Mỹ tạo ra 162.000 việc làm mới”, nhưng con số tích cực này đang bị dùng như vũ khí biện minh cho lãi suất cực thấp, bất chấp bối cảnh lạm phát và bất ổn bên ngoài.
Thông điệp then chốt là: nếu Fed nhượng bộ trước áp lực chính trị, cái giá phải trả không chỉ là uy tín của một thể chế mà là sự ổn định của toàn bộ nền kinh tế. Áp lực chính trị Fed có thể sẽ còn gia tăng, nhưng nhiệm vụ của ngân hàng trung ương không phải là tối đa hóa lợi thế tức thời trong cuộc chiến thâm hụt thương mại, mà là bảo vệ sức khỏe dài hạn của đồng tiền và hệ thống tài chính. Trong cuộc đối đầu này, điều thị trường mong đợi không phải là một Fed “yêu nước” theo định nghĩa của Trump, mà là một Fed đủ độc lập để chống lại cả Nhà Trắng nếu cần thiết.
