Trump gắn lãi suất Fed với thâm hụt và thặng dư thương mại: một bước leo thang mới
Tối hậu thư lãi suất của Donald Trump là việc ông công khai đe dọa ngừng toàn bộ giao thương với các quốc gia có thặng dư hoặc khiến Mỹ bị thâm hụt thương mại, nếu Cục Dự trữ Liên bang Mỹ không hạ lãi suất, qua đó biến chính sách tiền tệ thành con tin của chiến tranh thương mại và lợi ích chính trị trong nước. Đây không phải là một bình luận bốc đồng trên mạng xã hội mà là sự nối dài của chiến lược Trump Fed lãi suất: dùng áp lực lãi suất để buộc Fed từ bỏ kế hoạch thắt chặt, đồng thời tái kích hoạt luận điệu Mỹ đang bị lợi dụng trong thương mại toàn cầu. Khi Tổng thống nói “hạ lãi suất hoặc tôi sẽ ngừng giao thương với những quốc gia mà chúng ta bị thâm hụt thương mại”, ông đang trộn lẫn hai công cụ chính sách vốn nên độc lập: lãi suất và thuế quan. Đây là tín hiệu cho thấy chiến tranh thương mại Mỹ có nguy cơ chuyển thành chiến tranh thể chế, nơi ranh giới giữa ngân hàng trung ương độc lập và quyền lực hành pháp bị làm mờ.
Vì sao Trump chọn thời điểm này để tung tối hậu thư với Fed
Trump không nói trong khoảng trống. Tuyên bố cứng rắn xuất hiện ngay sau khi báo cáo việc làm tháng 8 của Mỹ cho thấy 162.000 việc làm mới, vượt xa mọi dự báo mà ông tự nhận là “đã nhìn thấy trước”. Trong logic của thị trường, số liệu lao động tích cực đồng nghĩa với khả năng Fed nâng lãi suất để kiềm chế lạm phát, trong khi Trump lại muốn áp lực lãi suất đi theo hướng ngược lại: hạ mạnh xuống khoảng 0,5–1%, thấp hơn rất nhiều so với mức hiện tại. Việc ông nhắc tới Tòa án Tối cao và khẳng định Tổng thống có “quyền tuyệt đối” để ngừng giao thương với các đối tác thâm hụt cho thấy đây là chiến dịch được tính toán, không chỉ là phát ngôn. Bối cảnh bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần, với sự bất mãn lan rộng về lạm phát dai dẳng, khiến Trump càng có động cơ đẩy Fed trở thành hình ảnh của “thế lực duy trì lãi suất cao”, để ông đóng vai người bảo vệ tăng trưởng.
Chiến thuật tiền tệ kết hợp bảo hộ: rủi ro mới cho chiến tranh thương mại Mỹ
Điểm đáng lo nhất trong phát biểu của Trump là cách ông coi việc cắt giao thương với các quốc gia có thặng dư thương mại với Mỹ như công cụ gây sức ép lên Fed và đối tác được ưu tiên hơn cả thuế quan. Bằng câu “cách này tốt hơn thuế quan”, ông phác họa một chiến lược kết hợp: nếu Fed không nhượng bộ áp lực lãi suất, ông sẽ kích hoạt hàng loạt quyết định ngừng giao dịch với những nền kinh tế đang có thặng dư thương mại với Mỹ, xem đó như biện pháp trừng phạt tài chính. Về mặt kinh tế học, thặng dư thương mại không phải lúc nào cũng tiêu cực; các nước nhận USD từ xuất khẩu còn quay lại mua trái phiếu Kho bạc Mỹ, giúp tái bơm vốn cho kinh tế Mỹ. Nhưng Trump tiếp tục mô tả thâm hụt thương mại như cuộc chơi tổng bằng 0, trong đó các nước khác “đang lợi dụng Mỹ”. Khi một Tổng thống sẵn sàng gắn quyết định giao thương với mức lãi suất trong nước, chiến tranh thương mại Mỹ có nguy cơ biến thành cuộc mặc cả lãi suất – thương mại toàn cầu, tạo ra bất ổn khó đoán.
Fed trước áp lực chính trị và câu hỏi về sự độc lập
Fed đang đứng giữa hai làn đạn. Một bên là nhiệm vụ kinh điển: đưa lạm phát trở lại mục tiêu 2% với công cụ chính là lãi suất ngắn hạn, như Chủ tịch Kevin Warsh từng nhấn mạnh khi gợi ý khả năng tăng lãi suất sẽ được đưa ra bàn thảo. Bên còn lại là áp lực lãi suất trực tiếp từ Nhà Trắng, nơi Trump nhiều lần công kích Fed vì lãi suất cao và nay còn gắn lãi suất với thặng dư thương mại như lời phán quyết về việc đối xử “không công bằng” với Mỹ. Việc Fed chuẩn bị họp vào giữa tháng 9 với kỳ vọng thị trường về khả năng tiếp tục thắt chặt càng biến cuộc họp này thành tâm điểm chính trị, dù Fed từ chối bình luận về bài đăng của Trump. Sự độc lập của ngân hàng trung ương, vốn đã bị Trump “tác động chưa từng có” từ khi nhậm chức, tiếp tục bị thử thách trong bối cảnh ông dùng tối hậu thư thương mại để gây sức ép lên Chủ tịch mới.
Kết luận: một tối hậu thư có thể làm méo mó sân chơi toàn cầu
Tối hậu thư của Trump với Fed không chỉ là câu chuyện nội bộ Mỹ, mà là lời nhắc rằng quyền lực chính trị có thể phá vỡ các nguyên tắc phân tách giữa tiền tệ và thương mại. Khi một Tổng thống sẵn sàng dùng đe dọa cắt giao thương với các quốc gia thặng dư thương mại để ép ngân hàng trung ương hạ lãi suất, mọi đối tác của Mỹ phải tính tới khả năng luật chơi bị thay đổi theo chu kỳ chính trị hơn là theo dữ liệu kinh tế. Trong ngắn hạn, các thị trường sẽ dõi theo cuộc họp giữa tháng 9 của Fed để xem áp lực lãi suất từ Nhà Trắng có được đáp lại hay không. Về dài hạn, câu hỏi không chỉ là Fed phản ứng ra sao, mà là các nền kinh tế có liên hệ chặt với Mỹ lựa chọn thích ứng thế nào trước một chiến tranh thương mại Mỹ có thể ngày càng gắn chặt với đòi hỏi lãi suất của Trump.
