Tăng trưởng sản lượng phản ánh sức ép nhu cầu
Sản lượng điện toàn hệ thống là tổng lượng điện được sản xuất và nhập khẩu để đáp ứng phụ tải trên cả nước, qua đó phản ánh quy mô nhu cầu và áp lực vận hành của ngành điện. Trong 10 tháng năm 2026, con số này đạt 297,4 tỷ kWh, tăng 9,8% so với cùng kỳ năm trước. Đây không chỉ là một chỉ dấu về sản lượng: phía sau mức tăng là nhu cầu điện phục vụ sinh hoạt và hoạt động kinh tế - xã hội ngày càng lớn. Riêng tháng 10, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu đạt 31,58 tỷ kWh, tăng 14,3% so với cùng kỳ. Mức tăng tháng cao hơn đáng kể mức lũy kế cho thấy áp lực cung ứng vẫn hiện hữu, dù chưa thể từ những con số này kết luận mức tăng nhu cầu phân bổ đồng đều giữa các khu vực hay thời điểm.
EVN cho biết trong tháng 10 đã cung cấp điện an toàn, liên tục, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của người dân và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Kết quả đó đáng ghi nhận, nhưng không nên được hiểu là áp lực đã qua: sản lượng điện truyền tải 10 tháng ước đạt 239,23 tỷ kWh, tăng 11,2% so với cùng kỳ. Đà tăng này nhấn mạnh rằng bảo đảm nguồn cung điện không chỉ là có đủ điện phát lên lưới, mà còn cần lưới truyền tải vận hành và chuyển tải kịp thời.
Nguồn điện đa dạng, nhưng than vẫn chiếm gần một nửa
Cơ cấu huy động cho thấy nguồn cung điện đang dựa vào nhiều loại hình, song nhiệt điện than vẫn giữ vai trò áp đảo. Trong 10 tháng, nhiệt điện than đóng góp 147,78 tỷ kWh, tương đương 49,7%; thủy điện đạt 73,39 tỷ kWh, chiếm 24,7%; năng lượng tái tạo đạt 40,72 tỷ kWh, chiếm 13,7%. Tua bin khí đóng góp 23,28 tỷ kWh, còn điện nhập khẩu đạt 11,77 tỷ kWh. Điện mặt trời cung cấp 24,04 tỷ kWh và điện gió 15,37 tỷ kWh trong tổng sản lượng tái tạo này. Cơ cấu ấy giúp hệ thống có nhiều nguồn bổ trợ, nhưng tỷ trọng than cao cũng cho thấy việc tăng sản lượng chưa đồng nghĩa với chuyển dịch nhanh sang các nguồn sạch hơn. Bảo đảm đủ điện trước mắt và cải thiện tính bền vững của nguồn cung là hai bài toán phải được xử lý song song.
Để củng cố năng lực phát điện, EVN cho biết Quảng Trạch I, gồm hai tổ máy với tổng công suất 1.403 MW, đã cơ bản hoàn thành và phát lên lưới 620 triệu kWh; mục tiêu là đưa cả hai tổ máy vào vận hành thương mại trong năm 2026. Quảng Trạch II, dự án điện khí LNG công suất 1.612,8 MW, đã khởi công; Thủy điện tích năng Bác Ái công suất 1.200 MW đã ký hợp đồng cung cấp thiết bị cơ điện; còn Thủy điện Trị An mở rộng có công suất 200 MW và đang triển khai xây dựng, lắp đặt. Những dự án này cho thấy nỗ lực mở rộng năng lực nguồn, nhưng tiến độ và khả năng đưa công suất vào vận hành mới là thước đo thực chất.
Lưới điện và điều hành quyết định khả năng đáp ứng
Nguồn phát mới sẽ không đủ nếu lưới điện không chuyển tải được sản lượng đến nơi cần dùng. Trong 10 tháng, EVN và các đơn vị đã khởi công 150 công trình, đồng thời đóng điện 137 công trình lưới từ 110 kV đến 500 kV. Trong số đó có máy biến áp 500 kV tại Trạm biến áp Di Linh và ba công trình ở Phú Quốc phục vụ chuẩn bị cho APEC 2027. Đây là phần việc ít hiện diện trong đời sống hằng ngày hơn nhà máy điện, nhưng lại quyết định độ linh hoạt của hệ thống khi nhu cầu tăng hoặc nguồn phát phân bố không đều. EVN cũng đặt mục tiêu nghiệm thu, đưa cầu Hiếu Liêm vào sử dụng trước ngày 30/11/2026 và tập trung thi công để đóng điện toàn tuyến đường dây 220 kV Nhà máy điện Nhơn Trạch 3 - Trạm biến áp 500 kV Long Thành trong các tháng cuối năm.
Áp lực chưa dừng ở kết quả 10 tháng: theo tính toán cập nhật của NSMO, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu tháng 11/2026 ước đạt 28,9 tỷ kWh, tăng 14,4% so với cùng kỳ. EVN yêu cầu các đơn vị chuẩn bị để bảo đảm cung ứng trong mọi tình huống, phối hợp dự báo nhu cầu phụ tải và làm việc với khách hàng sử dụng điện lớn về dịch chuyển hoặc điều chỉnh phụ tải trong giờ cao điểm. Với thủy điện, việc theo dõi thời tiết, thủy văn và chuẩn bị ứng phó ảnh hưởng tiêu cực của El Niño cũng là một phần của kế hoạch. Điều đó cho thấy bài toán nguồn cung không thể chỉ giải bằng xây thêm nhà máy: dự báo, điều độ và quản lý phụ tải cũng quan trọng.
Tiết kiệm điện và dịch vụ số: phần việc của cả hệ thống
Bảo đảm nguồn cung không chỉ là trách nhiệm của đơn vị vận hành. EVN đề nghị người dân và khách hàng sử dụng điện tiết kiệm, hạn chế dùng đồng thời nhiều thiết bị công suất lớn vào giờ cao điểm; theo tập đoàn, cách sử dụng này góp phần giảm nguy cơ sự cố và hạn chế hóa đơn tăng cao. Đây là khuyến nghị thiết thực trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục đi lên: điều chỉnh thời điểm sử dụng có thể giúp giảm sức ép lên phụ tải đỉnh, trong khi đầu tư nguồn và lưới cần thời gian mới phát huy hiệu quả.
Ở phía dịch vụ, EVN đã triển khai 12 dịch vụ công ngành điện trên ứng dụng VNeID trên phạm vi toàn quốc, gồm các thủ tục như cấp điện mới, thay đổi thông tin hợp đồng, điều chỉnh công suất và ngừng hoặc cấp điện trở lại theo yêu cầu. Các dịch vụ trực tuyến này hướng đến việc đơn giản hóa trải nghiệm khách hàng, dù không trực tiếp tạo thêm sản lượng điện. Nhìn tổng thể, mức tăng 9,8% vừa cho thấy hệ thống đang đáp ứng một nền nhu cầu lớn hơn, vừa là lời nhắc rằng năng lực cung ứng phải được củng cố đồng bộ từ nguồn phát, lưới truyền tải đến quản lý phụ tải. EVN duy trì nguồn điện trong tháng 10 là kết quả đáng chú ý; giữ được độ an toàn và liên tục khi nhu cầu tiếp tục tăng mới là phép thử dài hạn.
