Nhu cầu điện đô thị bùng nổ: Tín hiệu cảnh báo sớm
Chiến lược mở rộng nguồn và lưới điện tại các đô thị lớn là tập hợp các chính sách, dự án đầu tư và biện pháp vận hành nhằm bảo đảm đủ công suất, truyền tải ổn định và chuyển dịch sang năng lượng sạch để đáp ứng nhu cầu điện tăng nhanh từ công nghiệp, trung tâm dữ liệu, đô thị hóa và biến đổi khí hậu. Nếu nhìn vào nhu cầu điện TPHCM hiện nay, dễ thấy đường cong phụ tải đang đi lên với tốc độ đáng lo. Điện thương phẩm dự kiến đạt 60 tỷ kWh, tăng hơn 7% so với năm trước, trong khi công suất cực đại tiệm cận 9.677 MW. Đây không còn là câu chuyện “tăng trưởng bình thường” mà là cảnh báo về một giai đoạn tiêu thụ điện mới, nơi dữ liệu và công nghệ cao kéo theo áp lực hạ tầng chưa từng có.
TPHCM: Giữ mạch tăng trưởng trong điện mùa khô 2027
TPHCM đang chủ động chạy đua với thời gian để không bị "nghẽn" năng lượng ngay giữa cuộc đua công nghệ. Thành phố cần bổ sung khoảng 6.000 MW nguồn điện để nâng tổng công suất lên 16.000 MW, từ mức khoảng 10.000 MW hiện nay. Cùng lúc, EVNHCMC ghi nhận tăng trưởng phụ tải Pmax trung bình 5,4%/năm trong 5 năm gần đây, riêng năm gần nhất Pmax đã đạt 9.668 MW, tăng 6,06%.
Điện mùa khô 2027 là phép thử quyết định. Nắng nóng được dự báo đến sớm và kéo dài, khiến nhu cầu điện TPHCM tăng cao. EVNHCMC đã tổ chức họp, xây dựng kế hoạch đảm bảo cung cấp điện mùa khô 2027 dưới sự chủ trì của Phó Tổng giám đốc Luân Quốc Hưng. Dự báo công suất phụ tải cực đại có thể lên 10.296 MW theo kịch bản cơ sở, hoặc thậm chí 10.743 MW trong kịch bản tăng cao, tương ứng mức tăng tới 11,11% so với cùng kỳ. Nếu không chuẩn bị từ bây giờ, mọi cam kết tăng trưởng GRDP hai con số chỉ là tham vọng trên giấy.
Huế: Kế hoạch năng lượng mới cho tham vọng công nghệ cao
Huế không còn chỉ là đô thị di sản; thành phố đang tự đặt mình vào quỹ đạo công nghiệp công nghệ cao và trung tâm dữ liệu. Lãnh đạo UBND thành phố Huế đã làm việc với Tập đoàn Điện lực Việt Nam và các đơn vị liên quan để bàn về hạ tầng điện. Mục tiêu tăng chỉ số sản xuất công nghiệp 12–14% mỗi năm giai đoạn 2026–2030 buộc địa phương phải bổ sung khoảng 731 MW trong giai đoạn này và thêm 2.721,5 MW sau 2030.
Kế hoạch năng lượng Huế tập trung rõ vào cấp điện công nghệ cao. Thành phố ưu tiên công nghệ số, bán dẫn, năng lượng mới, khu công nghệ cao và trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo. Vì vậy, Huế yêu cầu bố trí nguồn và lưới điện đồng bộ cho Khu kinh tế Chân Mây – Lăng Cô, các khu công nghiệp Phú Bài, La Sơn, Phong Điền, Phú Đa và nhiều cụm công nghiệp khác. Điều đáng chú ý là địa phương muốn kéo sớm các trạm 500 kV Hương Thủy và Phong Điền từ giai đoạn 2031–2035 về 2026–2030, đồng thời bố trí liền kề các trạm 500 kV và 220 kV để dễ vận hành và xử lý sự cố.
Cấp điện công nghệ cao: Lợi thế cạnh tranh mới của đô thị
Cuộc đua thu hút dự án công nghệ cao đang âm thầm chuyển thành cuộc đua về chất lượng điện. Một trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo tại KCN Tân Phú Trung đã cho thấy mức độ "đột biến" khi chuyển sang giai đoạn 2, buộc ngành điện phải điều chỉnh quy hoạch để kịp bổ sung nguồn. Theo lãnh đạo Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TPHCM, quy hoạch điện phải đủ linh hoạt để theo kịp biến động nhu cầu của các dự án công nghệ cao.
Nhưng thời của "đủ điện" đã qua; các nhà đầu tư đang hỏi nhiều hơn về "điện sạch". Với doanh nghiệp công nghệ cao và tập đoàn toàn cầu, yêu cầu giảm phát thải và dùng năng lượng bền vững trở thành tiêu chí bắt buộc. TPHCM vì thế buộc phải làm cùng lúc ba việc: phát triển đủ nguồn, nâng độ ổn định hệ thống và tăng tỷ trọng năng lượng sạch. Điện mặt trời áp mái trong các khu công nghiệp mới đáp ứng 5–10% nhu cầu doanh nghiệp, chỉ chiếm 2–3% tổng tiêu thụ. Nếu không có bước nhảy sang các dự án solar farm quy mô lớn, câu chuyện điện sạch sẽ dừng ở mức biểu tượng.
Bài toán cân bằng: Mở rộng lưới và phát triển bền vững
Khi nhu cầu điện TPHCM tăng liên tục, đặc biệt trong bối cảnh Luật Phát triển đô thị tạo cú hích cho đầu tư hạ tầng, áp lực lên hệ thống truyền tải trở nên rõ ràng. EVNHCMC vẫn đảm bảo cấp điện an toàn trong tháng gần đây, đáp ứng nhu cầu sản xuất, dịch vụ và sinh hoạt của người dân, nhưng biên độ an toàn sẽ dần thu hẹp nếu các dự án nguồn và lưới chậm tiến độ.
Với Huế, EVNNPT đang chạy nước rút để hoàn thành và đóng điện Trạm 220 kV Chân Mây, lắp máy 2 Trạm 220 kV Phong Điền và nâng công suất Trạm 220 kV Huế trong năm 2026. Ngành điện khẳng định sẽ bảo đảm cấp điện cho các khu công nghiệp và khu công nghệ cao, song cũng nhấn mạnh việc đầu tư phải phân kỳ theo tiến độ phụ tải để tránh lãng phí. Vấn đề không còn là có mở rộng hay không, mà là mở rộng như thế nào để vừa đủ cho tăng trưởng, vừa giữ được hướng đi phát triển bền vững, tăng nhanh tỷ lệ năng lượng tái tạo và thúc đẩy tiết kiệm điện.
