Từ “sống lâu” đến “sống khỏe”: bước chuyển tư duy trong mục tiêu quốc gia
Mục tiêu tuổi thọ Việt Nam 2045 là một chương trình định hướng phát triển sức khỏe quốc gia, trong đó nhà nước không chỉ đặt mục tiêu người dân sống lâu hơn, mà còn kéo dài số năm sống khỏe mạnh, giảm gánh nặng bệnh tật và nâng chất lượng cuộc sống cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số nhanh. Bộ Y tế vừa ban hành Kế hoạch thực hiện Nghị quyết 217/NQ-CP ngày 6/8/2026, cụ thể hóa Nghị quyết 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển, với hệ thống chỉ tiêu rõ ràng cho từng giai đoạn đến 2030, 2035 và 2045. Trong đó, tuổi thọ trung bình và số năm sống khỏe được đặt thành cặp chỉ tiêu bắt buộc, thay vì chỉ đếm số năm tồn tại. Cách đặt vấn đề này là một thay đổi lớn: từ chỗ coi sức khỏe là hệ quả của tăng trưởng sang xem đây là mục tiêu trung tâm của phát triển con người.
Những con số tham vọng: trên 80 tuổi thọ, tối thiểu 71 năm sống khỏe
Cốt lõi của mục tiêu sức khỏe quốc gia lần này là lộ trình tăng dần cả tuổi thọ lẫn số năm sống khỏe. Giai đoạn 2026-2030, tuổi thọ trung bình phấn đấu đạt 75,5 tuổi, số năm sống khỏe tối thiểu 68 năm. Đến 2031-2035, các chỉ tiêu này nâng lên 76,5 tuổi và tối thiểu 69 năm. Giai đoạn 2036-2045, mục tiêu tuổi thọ trung bình trên 80 tuổi, số năm sống khỏe tối thiểu trên 71 năm. Một câu trích dẫn đáng chú ý là: “Mục tiêu trên 71 năm sống khỏe cho thấy định hướng phát triển y tế không dừng ở việc giúp người dân sống lâu hơn, mà hướng tới kéo dài quãng đời sống trong tình trạng sức khỏe tốt”. Nói cách khác, sống khỏe mạnh lâu dài trở thành thước đo thật sự, còn “sống lâu nhưng bệnh tật triền miên” bị coi là thất bại chính sách, không phải thành tựu.
Dân số, bảo hiểm y tế và HDI: hệ sinh thái chính sách bao quanh tuổi thọ
Đặt mục tiêu tuổi thọ Việt Nam 2045 mà không tính đến dân số, bảo hiểm y tế và Chỉ số Phát triển Con người (HDI) sẽ chỉ là khẩu hiệu. Kế hoạch mới xác định rõ quy mô dân số phấn đấu khoảng 105,4 triệu người giai đoạn 2026-2030, 108,3 triệu người giai đoạn 2031-2035 và 112,9 triệu người giai đoạn 2036-2045. Song song, tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế phải trên 97% vào 2026-2030, trên 99% từ 2031-2035 và duy trì trên 99% trong 2036-2045. HDI cũng được đặt mục tiêu đạt từ 0,8 trở lên giai đoạn 2026-2030, trên 0,8 giai đoạn 2031-2035 và tiến vào nhóm cao trên thế giới sau đó. Điều này cho thấy tuổi thọ không đứng riêng lẻ: muốn chất lượng cuộc sống cao tuổi, phải có an sinh y tế phổ cập, giáo dục tốt và mức sống đủ để người dân chăm sóc sức khỏe của mình.
“Chưa giàu đã già”: vì sao phải hành động ngay từ hôm nay?
Đằng sau những con số đẹp là một thực tế đáng lo: Việt Nam đối diện nguy cơ “chưa giàu đã già”. Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương nhấn mạnh gánh nặng bệnh tật và già hóa dân số tạo ra yêu cầu cấp bách với hệ thống y tế và toàn xã hội. Già hóa không còn là hiện tượng xa vời mà là trạng thái đang diễn ra, buộc chúng ta phải chuyển từ tư duy ứng phó ngắn hạn sang chiến lược dài hạn. Vì vậy, Bộ Y tế xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng Chiến lược quốc gia về dân số đến 2045 trên cơ sở tổng kết Chiến lược dân số đến 2030. Đồng thời, kế hoạch phòng, chống dịch bệnh quy mô lớn và ứng phó các tình huống khẩn cấp về y tế công cộng, thiên tai, thảm họa giai đoạn 2026-2030 cũng được chuẩn bị. Nếu không hành động sớm, mọi mục tiêu sống khỏe mạnh lâu dài sẽ bị phá vỡ chỉ bởi một cú sốc dịch bệnh hay khủng hoảng y tế.
Từ bệnh viện sang cộng đồng: thiết kế lại đời sống cho một xã hội sống lâu hơn
Điểm tiến bộ nhất trong cách tiếp cận mới là dời trọng tâm khỏi bệnh viện, đưa chăm sóc sức khỏe tới gia đình và cộng đồng. Người cao tuổi được định hướng chăm sóc sức khỏe ban đầu, khám định kỳ, lập sổ quản lý và theo dõi sức khỏe tại y tế tuyến xã. Nhóm từ 80 tuổi trở lên được ưu tiên, sau đó mở rộng dần tới người từ 65 tuổi. Với người không thể tới cơ sở khám chữa bệnh, dịch vụ khám và điều trị tại nhà sẽ được tổ chức phù hợp. Điều này không chỉ giúp kéo dài số năm sống khỏe mà còn tăng tính chủ động của mỗi cá nhân trong hành trình sống khỏe mạnh lâu dài. Cùng với đó, hạ tầng giao thông, công trình công cộng và dịch vụ công trực tuyến được yêu cầu thiết kế thân thiện, dễ tiếp cận với người cao tuổi. Nói thẳng, nếu phố xá, bệnh viện, hệ thống dịch vụ không “già hóa thân thiện”, mọi cam kết chất lượng cuộc sống cao tuổi sẽ chỉ nằm trên giấy.
