Từ “sống lâu” đến “sống khỏe”: bước xoay trục quan trọng
Mục tiêu tuổi thọ Việt Nam 2045 không chỉ là nâng số năm tồn tại của người dân, mà là tăng số năm sống khỏe, giảm gánh nặng bệnh tật, mở rộng tiếp cận bảo hiểm y tế Việt Nam và cải thiện chỉ số phát triển con người, qua đó xây dựng một xã hội vừa sống lâu vừa có chất lượng cuộc sống tốt. Chính Bộ Y tế đã thúc đẩy bước xoay trục này khi ban hành Kế hoạch thực hiện Nghị quyết 217/NQ-CP về chương trình hành động cho Nghị quyết 19-NQ/TW, đặt ra hệ thống mục tiêu đến 2030, 2035 và 2045. Điểm cốt lõi của kế hoạch là gắn tuổi thọ với số năm sống khỏe, thay cho tư duy chỉ đếm số năm sống. Giai đoạn 2026-2030 được coi là bước đệm, với mục tiêu tuổi thọ trung bình 75,5 tuổi và ít nhất 68 năm sống khỏe. Đây là cách tiếp cận thẳng vào chất lượng dân số: nếu người dân sống thêm nhưng chủ yếu trong tình trạng bệnh tật, hệ thống y tế và an sinh sẽ suy yếu thay vì được củng cố. Tham vọng sống khỏe 71 năm ở giai đoạn sau đặt ra yêu cầu thay đổi tư duy quản lý sức khỏe cộng đồng. Thay vì chạy theo điều trị, hệ thống phải dịch chuyển sang phòng bệnh, quản lý sức khỏe suốt đời và chăm sóc dài hạn. Nói cách khác, mục tiêu sức khỏe quốc gia đã chuyển từ “chữa bệnh” sang “quản trị cuộc đời sức khỏe”.
Các mốc 75,5 – 80+ tuổi và 71 năm sống khỏe: tham vọng có tính toán
Nhìn vào lộ trình, có thể thấy mục tiêu không phải những con số ngẫu nhiên, mà là thang bậc được thiết kế để tạo đà dài hạn. Giai đoạn 2026-2030, Việt Nam đặt mục tiêu quy mô dân số khoảng 105,4 triệu người, tuổi thọ trung bình 75,5 tuổi, số năm sống khỏe tối thiểu 68 năm. Tiếp đó, giai đoạn 2031-2035, các chỉ tiêu tăng lên 108,3 triệu dân, tuổi thọ 76,5 tuổi và tối thiểu 69 năm sống khỏe. Mốc cao nhất là giai đoạn 2036-2045: dân số khoảng 112,9 triệu người, tuổi thọ trung bình trên 80 tuổi, số năm sống khỏe tối thiểu trên 71 năm. Khoảng cách giữa tuổi thọ và số năm sống khỏe chính là chỉ báo quan trọng: càng thu hẹp khoảng thời gian sống trong bệnh tật, xã hội càng bền vững hơn. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: "Sang giai đoạn 2036-2045, mục tiêu là tuổi thọ trung bình trên 80 tuổi và số năm sống khỏe tối thiểu trên 71 năm". Đặt tham vọng như vậy nghĩa là chấp nhận áp lực cải tổ toàn bộ hệ thống y tế, từ tuyến xã đến trung ương, chứ không thể chỉ điều chỉnh ở vài chương trình đơn lẻ.
Bảo hiểm y tế và HDI: sức khỏe là nền tảng phát triển con người
Nếu coi sống khỏe 71 năm là đích đến, thì bảo hiểm y tế Việt Nam và chỉ số phát triển con người HDI là hai trụ cột để con người tiếp cận dịch vụ và cơ hội. Kế hoạch mới cụ thể hóa các mục tiêu về quy mô dân số, tuổi thọ, số năm sống khỏe, tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế và HDI, đặt sức khỏe trong toàn cảnh nâng cao chất lượng dân số và phát triển con người. Về bảo hiểm, Bộ Y tế đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2030 có trên 97% dân số tham gia, lên trên 99% ở 2031-2035 và duy trì trên 99% từ 2036-2045. Đây không chỉ là chỉ tiêu kỹ thuật, mà là lời khẳng định rằng chăm sóc sức khỏe cơ bản phải trở thành quyền phổ quát. Trích dẫn rõ ràng nhất là: "giai đoạn 2031-2035 tăng lên trên 99% và trong giai đoạn 2036-2045 tiếp tục duy trì trên 99% dân số". Về chỉ số phát triển con người, HDI được đặt mục tiêu đạt từ 0,8 trở lên giai đoạn 2026-2030, trên 0,8 ở 2031-2035 và hướng tới nhóm cao trên thế giới ở 2036-2045. Rõ ràng, mục tiêu sức khỏe quốc gia không đứng riêng lẻ; nó được gắn với giáo dục, thu nhập, an sinh để tạo nên một hệ sinh thái phát triển con người toàn diện.
Già hóa dân số: từ “chưa giàu đã già” đến yêu cầu đổi mới mô hình chăm sóc
Tham vọng tuổi thọ 80+ và sống khỏe 71 năm xuất hiện trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với nghịch lý “chưa giàu đã già” và gánh nặng bệnh tật gia tăng. Tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Người cao tuổi nhiệm kỳ 2026-2031, lãnh đạo ngành y tế đã nhấn mạnh rằng thích ứng với già hóa dân số không thể là giải pháp tình thế, mà phải thành nhiệm vụ chiến lược lâu dài. Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận với người cao tuổi đang thay đổi: thay vì chỉ coi họ là nhóm cần trợ giúp, chính sách bắt đầu coi đây là lực lượng có kinh nghiệm, tri thức và khả năng tiếp tục đóng góp. Già hóa dân số từ đó mở ra nhu cầu phát triển dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp, phục hồi chức năng và cả “kinh tế bạc”. Tuy nhiên, nếu không có mạng lưới chăm sóc dựa trên gia đình, cộng đồng và y tế cơ sở, những mục tiêu tuổi thọ Việt Nam 2045 sẽ trở nên xa vời. Việc phụ thuộc chủ yếu vào bệnh viện đã bộc lộ hạn chế khi đối mặt với bệnh mạn tính, đa bệnh lý ở người cao tuổi. Chuyển trục sang chăm sóc ban đầu và cộng đồng là điều kiện bắt buộc để tham vọng không chỉ nằm trên giấy.
Chiến lược đến 2045: sống khỏe là bài toán toàn hệ thống
Để hiện thực hóa mục tiêu sức khỏe quốc gia, Bộ Y tế xác định một chuỗi nhiệm vụ chiến lược. Trước hết là tiếp tục triển khai các nội dung của Nghị quyết 72-NQ/TW về giải pháp đột phá bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, với tầm nhìn xây dựng hệ thống y tế hiện đại, công bằng, hiệu quả, bền vững, lấy phòng bệnh làm ưu tiên. Một nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng và triển khai Chiến lược quốc gia về dân số đến năm 2045, trên cơ sở tổng kết Chiến lược dân số đến 2030. Song song, Bộ Y tế sẽ xây dựng kế hoạch phòng, chống dịch bệnh quy mô lớn, ứng phó các tình huống khẩn cấp về y tế công cộng, thiên tai, thảm họa và bảo đảm an ninh y tế cấp quốc gia giai đoạn 2026-2030. Từ góc nhìn người dân, điều này đồng nghĩa với việc hệ thống không chỉ chuẩn bị cho nguy cơ dịch bệnh, mà còn cho nhu cầu chăm sóc dài hạn, phục hồi chức năng, sức khỏe tâm thần và hỗ trợ tại nhà. Sống khỏe 71 năm vì thế không còn là khẩu hiệu đẹp; nó trở thành phép thử xem chúng ta có dám đầu tư vào phòng bệnh, vào y tế cơ sở và vào năng lực chăm sóc cộng đồng hay không. Kết luận rõ ràng: tuổi thọ tăng chỉ đáng tự hào khi những năm tháng tăng thêm là những năm sống có chất lượng.
