Tuổi thọ vượt 80 và hơn 71 năm sống khỏe: tham vọng hay bước ngoặt?

Không chỉ sống lâu mà phải sống khỏe: định nghĩa mới về phát triển

Mục tiêu tuổi thọ Việt Nam 2045 được hiểu là chiến lược quốc gia nhằm nâng tuổi thọ trung bình của người dân lên trên 80 tuổi, đồng thời đảm bảo số năm sống khỏe tối thiểu 71 năm, gắn với mở rộng bảo hiểm y tế phổ cập và nâng Chỉ số Phát triển Con người, để phát triển không đánh đổi bằng những năm tháng sống trong bệnh tật và phụ thuộc chăm sóc y tế. Điểm đáng chú ý là Bộ Y tế vừa ban hành Kế hoạch thực hiện Nghị quyết 217/NQ-CP ngày 6/8/2026, cụ thể hóa Chương trình hành động triển khai Nghị quyết 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển. Đây không phải bản kế hoạch kỹ thuật thuần túy, mà là tuyên bố lựa chọn mô hình phát triển đặt sức khỏe ở trung tâm. Khi đưa tuổi thọ, năm sống khỏe, bảo hiểm y tế phổ cập và HDI vào cùng một hệ thống chỉ tiêu sức khỏe quốc gia, Việt Nam đang nói rõ: chất lượng cuộc sống quan trọng không kém tốc độ tăng trưởng.

Hệ thống chỉ tiêu sức khỏe quốc gia: tham vọng dài hơi đến 2045

Các chỉ tiêu sức khỏe quốc gia mới cho thấy tầm nhìn dài hơi hơn hẳn những kế hoạch 5 năm quen thuộc. Về quy mô dân số, mục tiêu đặt ra là khoảng 105,4 triệu người giai đoạn 2026-2030, 108,3 triệu người giai đoạn 2031-2035 và 112,9 triệu người vào 2036-2045. Song song, tuổi thọ trung bình phấn đấu đạt 75,5 tuổi với tối thiểu 68 năm sống khỏe giai đoạn 2026-2030; 76,5 tuổi và ít nhất 69 năm sống khỏe giai đoạn 2031-2035; và hơn 80 tuổi với trên 71 năm sống khỏe trong giai đoạn 2036-2045. Một câu trích dẫn đáng nhớ là: “Mục tiêu trên 71 năm sống khỏe cho thấy định hướng phát triển y tế không dừng ở việc giúp người dân sống lâu hơn, mà hướng tới kéo dài quãng đời sống trong tình trạng sức khỏe tốt”. Khi khoảng cách giữa tuổi thọ và năm sống khỏe càng nhỏ, gánh nặng bệnh tật và chi phí chăm sóc y tế cuối đời càng giảm, đó là thước đo thực chất của phát triển con người.

Bảo hiểm y tế phổ cập và HDI: sức khỏe là nền tảng phát triển

Đặt mục tiêu tuổi thọ mà bỏ qua khả năng chi trả dịch vụ y tế sẽ là ảo tưởng. Vì vậy kế hoạch mới coi bảo hiểm y tế phổ cập là trụ cột: tỷ lệ tham gia phải đạt trên 97% dân số giai đoạn 2026-2030, trên 99% trong giai đoạn 2031-2035 và duy trì trên 99% ở giai đoạn 2036-2045. Đây là mức bao phủ tiệm cận phổ cập, đòi hỏi cải cách mạnh hệ thống cung ứng dịch vụ để tấm thẻ BHYT không chỉ có trên giấy. Cùng lúc, Chỉ số Phát triển Con người (HDI) được yêu cầu đạt từ 0,8 trở lên giai đoạn 2026-2030, trên 0,8 giai đoạn 2031-2035 và hướng tới nhóm cao trên thế giới vào 2036-2045. Việc gắn tuổi thọ Việt Nam 2045 với HDI là lựa chọn đúng: giáo dục, thu nhập và sức khỏe hỗ trợ lẫn nhau. Nếu người dân không khỏe, mọi nỗ lực nâng kỹ năng, năng suất và sáng tạo sẽ bị bào mòn.

Già hóa dân số: vì sao phải hành động ngay, không chờ đến 2045

Động lực phía sau các mục tiêu nghe rất đẹp này là một thực tế ít dễ chịu: Việt Nam đang đối mặt thách thức “chưa giàu đã già”, kèm gánh nặng bệnh tật tăng nhanh. Theo nhận định tại Đại hội Hội Người cao tuổi, thích ứng với già hóa dân số không thể là giải pháp tình thế mà phải trở thành nhiệm vụ chiến lược lâu dài. Nếu không thay đổi cách tổ chức hệ thống y tế, tuổi thọ tăng sẽ đồng nghĩa nhiều năm sống trong suy giảm chức năng, chi phí chăm sóc cao và áp lực lớn lên gia đình. Điểm tích cực là cách nhìn về người cao tuổi cũng đang dịch chuyển: từ đối tượng cần trợ giúp sang nguồn lực với kinh nghiệm, tri thức và khả năng tiếp tục đóng góp. Tuy nhiên, để họ có thể đóng góp, điều kiện tiên quyết là sức khỏe. Tuổi thọ Việt Nam 2045 vì thế phải đi cùng năm sống khỏe thực chất, không chỉ thống kê đẹp. Đây không đơn giản là câu chuyện y tế, mà là bài toán an sinh, lao động và cả “kinh tế bạc”.

Tương lai sức khỏe cộng đồng: từ bệnh viện lên tuyến xã và cộng đồng

Để biến các chỉ tiêu thành hiện thực, kế hoạch không dừng ở con số mà kéo theo tái cấu trúc hệ thống chăm sóc sức khỏe. Một thay đổi quan trọng là xây dựng mạng lưới chăm sóc dựa trên gia đình, cộng đồng và y tế cơ sở thay vì phụ thuộc chủ yếu vào bệnh viện. Người cao tuổi được xác định phải được chăm sóc sức khỏe ban đầu, khám định kỳ, lập sổ quản lý và theo dõi sức khỏe tại tuyến xã. Cách tiếp cận này nếu làm thật sẽ dịch chuyển trọng tâm sang phòng bệnh, phát hiện sớm và giảm quá tải ở bệnh viện tuyến trên. Theo kế hoạch, Bộ Y tế sẽ xây dựng Chiến lược quốc gia về dân số đến 2045 trên cơ sở tổng kết Chiến lược dân số đến 2030, đồng thời chuẩn bị Kế hoạch phòng, chống dịch bệnh quy mô lớn và ứng phó khẩn cấp về y tế công cộng, thiên tai, thảm họa giai đoạn 2026-2030. Kết luận rõ ràng là: nếu các cấp chính quyền coi sức khỏe là trung tâm quy hoạch – từ hạ tầng thân thiện với người cao tuổi đến bảo hiểm y tế phổ cập – thì hơn 71 năm sống khỏe cho mỗi người Việt không phải mục tiêu xa vời, mà là tương lai có thể đạt tới.