Làn sóng đầu tư hạ tầng mới: TP.HCM quyết vẽ lại trục giao thông đô thị
Cầu Thủ Thiêm 4, cầu Cần Giờ cùng chuỗi 9 dự án hạ tầng TP.HCM dự kiến khởi công vào quý cuối năm là kế hoạch đầu tư giao thông và chỉnh trang đô thị quy mô lớn nhằm mở thêm các trục kết nối chiến lược, giảm áp lực kẹt xe và tái phân bổ không gian phát triển về phía Đông, Nam và hướng biển của thành phố. Đây không chỉ là các công trình giao thông đơn thuần, mà là bước đi thể hiện rõ ưu tiên chính sách: dùng hạ tầng để tái cấu trúc đô thị và kinh tế. Theo Sở Xây dựng, trong quý IV, TP.HCM sẽ khởi công khoảng 9 công trình trọng điểm để "cải thiện mạng lưới giao thông, tăng kết nối giữa các khu vực và giảm áp lực lên các tuyến đường hiện hữu". Lựa chọn tập trung vào các cây cầu mới và các tuyến vành đai cho thấy thành phố đang chuyển từ kiểu phát triển dàn hàng sang mô hình mạng lưới.
| Nhóm dự án | Số lượng | Thông điệp chính sách |
|---|---|---|
| Cầu, nút giao lớn | 3 cầu + 2 nút giao | Mở trục kết nối mới, giải tỏa áp lực lên cầu và trục hiện hữu |
| Đường trục, quốc lộ | 3 tuyến | Tăng năng lực vận tải liên vùng, tổ chức lại luồng hàng hóa |
| Thoát nước, môi trường | 2 dự án | Kết hợp chống ngập với chỉnh trang đô thị, tạo quỹ đất hạ tầng mới |
Cầu Thủ Thiêm 4: trục kết nối Nam Sài Gòn – Thủ Thiêm sẽ đảo chiều dòng giao thông
Trong danh mục 9 dự án, cầu Thủ Thiêm 4 là mảnh ghép có sức nặng lớn nhất về mặt cấu trúc đô thị: cây cầu này được kỳ vọng "tăng cường khả năng kết nối giữa khu trung tâm và khu đô thị phía Nam". Với tổng mức đầu tư hơn 5.000 tỷ đồng, cầu Thủ Thiêm 4 sẽ mở thêm một trục giao thông mới giữa khu Nam và bán đảo Thủ Thiêm, giảm phụ thuộc vào hệ thống cầu – hầm hiện hữu vốn đã gần chạm ngưỡng quá tải trong giờ cao điểm. Về bản chất, đây là quyết định tái phân bố dòng xe: thay vì dồn về cầu Phú Mỹ, Nguyễn Tất Thành hay hầm Thủ Thiêm, dòng lưu thông từ khu Nam, quận 7, Nhà Bè đi Thủ Thiêm và ngược lại sẽ có thêm một lựa chọn. Điều này sẽ kéo theo dịch chuyển dòng nhu cầu nhà ở, thương mại và dịch vụ về quanh hai đầu cầu, biến hành lang Thủ Thiêm – Nam Sài Gòn thành một “trục phát triển song song” với hướng Đông Bắc truyền thống.
Điểm đáng chú ý là cầu Thủ Thiêm 4 không xuất hiện đơn lẻ, mà nằm trong bức tranh 98 công trình, dự án giao thông và hạ tầng kỹ thuật trọng điểm với tổng vốn đầu tư khoảng 1.479.855 tỷ đồng đã được UBND TP ban hành danh mục và kế hoạch thực hiện. Điều này nói lên rằng việc khởi công cầu Thủ Thiêm 4 là phần của một chiến lược nhất quán: xây dựng một lõi trung tâm mới ở Thủ Thiêm, gắn chặt với khu Nam và các trục vành đai, thay vì chỉ mở rộng theo kiểu nối tiếp khu trung tâm hiện hữu. Nếu thành phố làm đúng tiến độ và thiết kế tổ chức giao thông hợp lý, cây cầu này sẽ không chỉ giảm kẹt xe mà còn thay đổi mô hình đi lại hằng ngày của hàng chục nghìn người dân sống và làm việc hai bên bờ sông.
Cầu Cần Giờ và Phú Mỹ 2: mở cửa hướng biển, giải áp lực cho cửa ngõ Đông
Nếu cầu Thủ Thiêm 4 là câu chuyện tái cấu trúc lõi đô thị, thì cầu Cần Giờ lại mang ý nghĩa mở rộng không gian thành phố về phía biển. Dự án này được xác định nhằm "tăng cường khả năng kết nối giữa khu vực Cần Giờ với các vùng khác của TP.HCM, đồng thời mở rộng không gian phát triển về phía biển". Thay thế dần sự phụ thuộc vào phà, cầu Cần Giờ sẽ biến huyện đảo này từ vùng ven khó tiếp cận thành một cực phát triển có thể tham gia đầy đủ vào mạng lưới kinh tế – du lịch của thành phố. Ở hướng Đông, cầu Phú Mỹ 2 được xem là phần bổ sung năng lực cho khu vực vốn đã quá tải bởi luồng xe container và xe tải nặng: "việc bổ sung thêm công trình nối qua sông này được kỳ vọng giúp tăng năng lực lưu thông ở khu vực phía Đông và giảm áp lực cho các tuyến kết nối hiện hữu". Gắn với đó là tuyến đường liên cảng Cát Lái – Phú Hữu nối Vành đai 3, giữ vai trò tái tổ chức luồng vận tải hàng hóa.
Ở góc nhìn người dân, ba dự án cầu Thủ Thiêm 4, cầu Cần Giờ và cầu Phú Mỹ 2 có tác động rất cụ thể: rút ngắn thời gian di chuyển liên quận, giảm phụ thuộc vào một vài cây cầu, tuyến đường độc đạo, đồng thời mở thêm lựa chọn việc làm và nhà ở ở những khu từng được xem là xa xôi. Với doanh nghiệp, việc kết nối Cát Lái – Phú Hữu thẳng vào Vành đai 3 sẽ giúp luồng hàng tránh đi xuyên khu dân cư đông đúc, giảm chi phí thời gian và rủi ro kẹt xe. Chính quyền thành phố, qua đó, có thêm công cụ điều tiết phân bố giao thông: thay vì tiếp tục “vá” các điểm nóng kẹt xe, họ đang tạo ra mạng lưới mới để phân tán áp lực ngay từ cấp độ tuyến trục và cửa ngõ.
Đường trục, quốc lộ và kênh rạch: hạ tầng TP.HCM chuyển sang tư duy mạng lưới
Danh mục 9 dự án khởi công không chỉ có cầu mà còn một loạt tuyến trục và chỉnh trang kênh rạch cho thấy TP.HCM đang chọn cách xử lý giao thông và ngập nước bằng tư duy mạng lưới thay vì từng điểm riêng lẻ. Thành phố dự kiến triển khai đường liên cảng Cát Lái – Phú Hữu nối Vành đai 3, hoàn chỉnh nút giao Gò Công và nhánh nối Xa lộ Hà Nội, nâng cấp đường trục Bắc – Nam (đoạn từ Nguyễn Văn Linh đến cao tốc Bến Lức – Long Thành), cùng nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 22 – tuyến kết nối TP.HCM với vùng Tây Bắc. Song song với đó là hai dự án nạo vét, cải tạo môi trường và xây dựng hạ tầng rạch Văn Thánh, rạch Ông Bé và rạch Bà Lớn, nhằm "vừa cải thiện hệ thống thoát nước và môi trường đô thị, vừa tạo thêm không gian hạ tầng ở các khu vực chịu nhiều áp lực phát triển". Khi kênh rạch được xử lý đúng cách, thành phố không chỉ bớt ngập mà còn có thêm quỹ đất cho đường, bãi đậu xe, công viên ven kênh.
Về mặt tiến trình, các dự án quý IV là phần kế tiếp của một chương trình đầu tư công và PPP dày đặc: trong 9 tháng đầu năm, Sở Xây dựng đã tham mưu UBND TP ban hành văn bản chỉ đạo khởi công 22 công trình, dự án trọng điểm với tổng mức đầu tư khoảng 647.379 tỷ đồng. Hiện thành phố có 54 dự án đầu tư công với tổng mức đầu tư khoảng 421.280 tỷ đồng và 44 dự án đầu tư theo phương thức PPP hoặc đầu tư trực tiếp với tổng mức đầu tư khoảng 1.058.575 tỷ đồng. Việc đồng thời khởi công mới và thúc tiến độ các dự án đang thi công, trong đó có Vành đai 3, Quốc lộ 50, nút giao An Phú và cầu đi bộ qua sông Sài Gòn, cho thấy thành phố đang chạy nước rút để hoàn thiện các tuyến vành đai, trục cửa ngõ và mạng lưới liên vùng – một điều kiện tiên quyết nếu muốn giảm kẹt xe bằng giải pháp cấu trúc chứ không chỉ bằng các biện pháp tình thế.
Từ danh mục 98 công trình đến đời sống người dân: kết nối mới sẽ thay đổi thói quen di chuyển
Ngày 10/8, UBND TP.HCM đã ban hành văn bản về danh mục và tổ chức thực hiện 98 công trình, dự án giao thông, hạ tầng kỹ thuật trọng điểm với tổng vốn đầu tư khoảng 1.479.855 tỷ đồng – một tuyên bố rõ ràng rằng hạ tầng sẽ là ưu tiên chính sách trong nhiều năm tới. Nhưng con số chỉ có ý nghĩa khi soi vào đời sống người dân: các cây cầu mới sẽ giúp những chặng đi làm hằng ngày bớt phụ thuộc vào một vài nút thắt; tuyến trục Bắc – Nam, cao tốc, quốc lộ được nâng cấp sẽ khiến khoảng cách địa lý bớt là rào cản cho cơ hội việc làm; các dự án kênh rạch sẽ quyết định ngập hay khô mỗi mùa mưa. Khi thành phố "đồng thời khởi công các dự án mới và thúc tiến độ khoảng 10 công trình trọng điểm" trong quý cuối năm, trong đó có Vành đai 3, Quốc lộ 50, nút giao An Phú và cầu đi bộ qua sông Sài Gòn, đó là lời hứa rằng những thay đổi trên bản đồ giao thông sẽ sớm chuyển hóa thành sự khác biệt trong hành trình mỗi ngày.
Tất nhiên, quy mô đầu tư khổng lồ luôn đi kèm rủi ro: chậm tiến độ, tăng chi phí, xung đột giải tỏa mặt bằng, hay những thiết kế tổ chức giao thông chưa kịp thích nghi với thói quen di chuyển của người dân. Nếu các dự án cầu Thủ Thiêm 4, cầu Cần Giờ, cầu Phú Mỹ 2 và các tuyến trục không được điều phối tốt, thành phố có thể phải chịu đựng nhiều năm công trường và ùn tắc trước khi hưởng lợi từ mạng lưới mới. Tuy vậy, lựa chọn đối mặt với sự bất tiện ngắn hạn để đổi lấy một cấu trúc giao thông tốt hơn là điều TP.HCM khó có thể né tránh nếu muốn giữ vai trò đầu tàu kinh tế vùng. Kết luận hợp lý lúc này là: người dân và doanh nghiệp nên chuẩn bị cho một giai đoạn chuyển tiếp nhiều công trường, nhưng nếu thành phố giữ được kỷ luật tiến độ và chất lượng, bản đồ giao thông mới sẽ mở ra không ít cơ hội phát triển.
