Thủ Thiêm 4: từ cuộc thi kiến trúc đến bước ngoặt kết nối khu Nam
Cầu Thủ Thiêm 4 là dự án hạ tầng giao thông vượt sông Sài Gòn, được TP.HCM kỳ vọng tạo trục kết nối mới giữa khu đô thị Thủ Thiêm và khu Nam, đồng thời tái tổ chức mạng lưới lưu thông, giảm áp lực lên các tuyến đường hiện hữu và mở rộng không gian phát triển đô thị hai bên bờ sông. Việc thành phố vừa phê duyệt kết quả cuộc thi tuyển phương án kiến trúc cầu Thủ Thiêm 4 cho thấy dự án đã rời khỏi giai đoạn ý tưởng để bước sang vòng chuẩn bị đầu tư thực chất. Đáng chú ý, phương án mã số TT42 của liên danh TECCO1, T.Y.Lin và CUBIC đã giành giải Nhất, trở thành nền tảng kỹ thuật và kiến trúc cho các bước thiết kế tiếp theo. "Phương án sau khi hoàn thiện sẽ trở thành cơ sở để triển khai các bước thiết kế tiếp theo của cầu Thủ Thiêm 4" là câu khẳng định rõ ràng về vai trò bước ngoặt của cuộc thi. Về bản chất, thành phố đang dùng cuộc thi kiến trúc cầu TP.HCM như một công cụ quy hoạch, chọn không chỉ hình thức mà cả cách tổ chức giao thông tương lai.
Kiến trúc cầu Thủ Thiêm 4: không chỉ đẹp mà phải dẫn dòng giao thông TP.HCM
Nếu nhìn cầu Thủ Thiêm 4 như một biểu tượng mới bên sông Sài Gòn, ta dễ sa vào tranh luận thuần thẩm mỹ. Nhưng thành phố rõ ràng đang đặt bài toán giao thông TP.HCM lên hàng đầu. Việc yêu cầu liên danh đạt giải Nhất hoàn chỉnh phương án trên cơ sở kết luận Hội đồng thi tuyển cho thấy kiến trúc phải hòa với quy hoạch, khả thi về kỹ thuật và hiệu quả kinh tế trước khi đi vào thiết kế kỹ thuật. Cầu Thủ Thiêm 4 được kỳ vọng mở thêm hướng lưu thông giữa hai khu vực phát triển lớn, giảm áp lực lên những trục vốn đã quá tải, đồng thời tăng khả năng tiếp cận và khai thác quỹ đất hai bên bờ. Nói cách khác, đây là cây cầu được thiết kế để dẫn dòng xe và dòng vốn, chứ không chỉ dẫn ánh nhìn. Nếu quá nhấn mạnh phô diễn kết cấu mà bỏ qua dòng xe thực tế, cầu sẽ trở thành một tác phẩm đẹp nhưng gây tắc nghẽn, điều TP.HCM không thể chấp nhận ở giai đoạn bùng nổ đô thị này.
Cầu Kênh Ngang số 3 gần 600 tỷ: mảnh ghép quan trọng trên trục Hoài Thanh – An Dương Vương
Trong khi Thủ Thiêm 4 xử lý bài toán kết nối qua sông Sài Gòn, cầu Kênh Ngang số 3 lại giải quyết chỗ nghẽn tinh vi hơn trong lòng khu Nam. Dự án này có tổng chiều dài tuyến khoảng 634,55m, trong đó phần cầu dài khoảng 324,5m, mặt cắt ngang từ 13m đến 15,5m, quy mô 4 làn xe cơ giới với vận tốc thiết kế 50km/h. Tổng mức đầu tư sơ bộ đã được điều chỉnh từ 350 tỷ đồng lên hơn 597 tỷ đồng, phản ánh việc thành phố nâng quy mô để đáp ứng tốt hơn nhu cầu kết nối khu vực. Quan trọng hơn, cây cầu mới sẽ liên thông trục Hoài Thanh – Lưu Hữu Phước với đường An Dương Vương và kết nối ra đại lộ Võ Văn Kiệt, đồng thời giảm tải cho tuyến Bến Bình Đông – Mễ Cốc và cầu Kênh Ngang số 3 hiện hữu. Đây không phải là cây cầu trang trí bên kênh; nó là mảnh ghép mạng lưới, sửa một "điểm gãy" giao thông đang chia cắt phường Phú Định và làm chậm nhịp phát triển khu Nam.
Cuộc thi kiến trúc cầu TP.HCM: ưu tiên hiện đại nhưng không cực đoan hình thức
Điểm đáng khen trong cách TP.HCM tổ chức các cuộc thi kiến trúc cầu là không chạy theo hình thức phô trương. Với cầu Kênh Ngang số 3, thành phố đặt mục tiêu tìm phương án "có tính khả thi cao, độc đáo, hiện đại, đặc sắc và có khả năng tạo điểm nhấn" nhưng đồng thời khẳng định không chấp nhận hình thức quá phức tạp, gây khó thi công hoặc tăng chi phí duy tu, bảo dưỡng. Yêu cầu về ngôn ngữ kiến trúc hiện đại, thanh thoát, hài hòa với cảnh quan, kết hợp nghiên cứu chiếu sáng, năng lượng sạch, thiết bị đô thị thông minh cho thấy định hướng rõ ràng: cây cầu phải là hạ tầng tương lai, không phải tượng đài. Thành phố đã từng chứng kiến những dự án đẹp trên bản vẽ nhưng chậm trễ, đội vốn hoặc khó bảo trì. Bài học đó dường như đang được rút kinh nghiệm, khi tiêu chí bền vững, an toàn và hiệu quả kinh tế được đưa vào ngay từ khâu thi ý tưởng. Đó là sự trưởng thành trong tư duy kiến trúc cầu TP.HCM.
Hai cây cầu, một chiến lược: giảm ùn tắc và chuẩn bị cho quy hoạch 2040–2060
Nhìn cùng lúc cầu Thủ Thiêm 4 và cầu Kênh Ngang số 3, có thể thấy một chiến lược giao thông nhất quán: vừa mở các trục lớn liên vùng, vừa gỡ các nút thắt nội khu để khu Nam vận hành trơn tru. Cả hai dự án đều được đặt trong bối cảnh thành phố đẩy mạnh đầu tư hạ tầng chiến lược, từng bước hoàn thiện Quy hoạch chung đến năm 2040, tầm nhìn 2060. Với cầu Kênh Ngang số 3, thời gian thực hiện đã được điều chỉnh sang giai đoạn 2024–2028, dự kiến khởi công quý 2/2027 và hoàn thành quý 4/2028, cùng lộ trình bồi thường, giải phóng mặt bằng và lựa chọn nhà thầu từ quý 3/2026 đến quý 2/2027. Đây là khung thời gian tham vọng nhưng cần thiết nếu thành phố muốn đi trước nhu cầu. Kết luận hợp lý cho người dân khu Nam là: ùn tắc sẽ không biến mất ngay, nhưng với hai cây cầu này, TP.HCM đang chuyển từ đối phó sang chuẩn bị trước. Câu hỏi còn lại không phải "có làm hay không" mà là "làm nhanh tới mức nào".
