Cầu Thủ Thiêm 4: từ hạ tầng giao thông đến biểu tượng sông nước

Cầu Thủ Thiêm 4: không chỉ là cây cầu nối khu Nam và khu Đông

Cầu Thủ Thiêm 4 là dự án cầu vượt sông Sài Gòn dài khoảng 2,16 km, sử dụng tám làn xe và một tuyến đi bộ – xe đạp độc lập chạy dọc hệ vòm thép uốn cong, với tổng vốn đầu tư hơn 5.000 tỉ đồng, nhằm kết nối trực tiếp khu Nam TP.HCM với khu đô thị mới Thủ Thiêm và tạo thêm không gian công cộng ven sông. Theo tôi, điểm quan trọng của cầu Thủ Thiêm 4 nằm ở chỗ nó được thiết kế ngay từ đầu như một công trình giao thông kết hợp kiến trúc đô thị và cảnh quan, thay vì chỉ là lời giải cho bài toán ách tắc. UBND TP.HCM đã phê duyệt phương án "Nhịp sóng song hành", giành giải Nhất trong cuộc thi tuyển thiết kế kiến trúc, biến dự án này thành phép thử lớn cho cách thành phố nhìn nhận hạ tầng như một phần bản sắc đô thị.

Thiết kế kiến trúc cầu: vòm thép uốn cong và hình tượng sóng nước phương Nam

Điểm gây ấn tượng mạnh nhất của thiết kế kiến trúc cầu Thủ Thiêm 4 là hệ vòm thép uốn cong ba nhịp liên tục, lấy cảm hứng từ hình tượng sóng nước phương Nam trên sông Sài Gòn. Cầu chính gồm ba nhịp vòm dài 85 m + 180 m + 85 m, tổng chiều dài dải vòm khoảng 350 m, bảo đảm tĩnh không thông thuyền 15 m cho giao thông đường thủy. Theo phương án đoạt giải, vòm chính dùng kết cấu thép, dầm chủ là kết cấu liên hợp thép – bê tông; đó là lựa chọn vừa hiện đại vừa phù hợp hình ảnh “nhịp sóng song hành” mà liên danh TECCO1 – T.Y.Lin – CUBIC theo đuổi. Tôi cho rằng việc thành phố chấp nhận một ngôn ngữ hình khối mạnh như vậy là tín hiệu tích cực: hạ tầng không còn giấu mình sau sự an toàn về thẩm mỹ, mà dám mang tham vọng trở thành biểu tượng.

Tuyến đi bộ ven sông: bước ngoặt cho không gian công cộng TP.HCM

Điểm đột phá của cầu Thủ Thiêm 4 là tuyến đi bộ ven sông và đường xe đạp độc lập, chạy dọc theo hệ vòm chính – lần đầu tiên TP.HCM áp dụng mô hình này cho một công trình vượt sông lớn. Tuyến này bắt đầu từ các công viên ven sông ở hai đầu cầu, nâng dần cao độ và đạt vị trí cao nhất tại trung tâm vòm, nơi bố trí ban công ngắm cảnh hướng về trung tâm thành phố. Kinh nghiệm từ cầu Ba Son (Thủ Thiêm 2) cho thấy người dân rất cần một không gian đi bộ an toàn, rộng rãi để ngắm sông Sài Gòn; vỉa hè hẹp trên cầu hiện hữu vừa bất tiện vừa tiềm ẩn rủi ro giao thông. Với cầu Thủ Thiêm 4, không gian đi bộ được kết nối trực tiếp với công viên dưới chân cầu và hạng mục cầu đi bộ, kể cả khả năng neo cầu đi bộ vào kết cấu cầu xe cơ giới để tiết kiệm chi phí đầu tư. Theo tôi, đây là bước chuyển quan trọng: thành phố bắt đầu coi bờ sông là “phòng khách” chứ không chỉ là hành lang kỹ thuật.

Tiến độ, vốn đầu tư và tác động lên giao thông TP.HCM

Về mặt tiến độ, dự án cầu Thủ Thiêm 4 đã được HĐND TP.HCM thông qua chủ trương đầu tư với tổng mức hơn 5.000 tỉ đồng, hoàn toàn từ ngân sách thành phố. Dự kiến công trình sẽ khởi công vào quý IV/2026 và hoàn thành, đưa vào khai thác trong quý IV/2028 – mốc thời gian tham vọng nếu xét tới quy mô hai dự án thành phần bồi thường – tái định cư (khoảng 1.385 tỉ đồng, thu hồi 16,7 ha đất, ảnh hưởng 136 hộ) và phần xây cầu (khoảng 3.678 tỉ đồng). Theo tôi, thách thức lớn không chỉ nằm ở kỹ thuật mà ở việc bảo đảm người dân bị ảnh hưởng được tái định cư thỏa đáng, bởi chính họ là những người đầu tiên sống cạnh công trình khi hoàn thành.

Từ hạ tầng sang biểu tượng đô thị: cầu Thủ Thiêm 4 sẽ “đáng tiền” nếu giữ đúng tinh thần thiết kế

Sau khi hoàn thành, cầu Thủ Thiêm 4 sẽ tạo thêm một trục kết nối trực tiếp giữa khu Nam và khu Đông TP.HCM, rút ngắn hành trình từ Thủ Thiêm về khu vực phía Nam, đồng thời giảm áp lực lên các tuyến đang chịu tải lớn như Tôn Đức Thắng, Nguyễn Tất Thành, cầu Khánh Hội và các nút giao quanh Khu công nghiệp Tân Thuận. Nhưng theo tôi, giá trị dài hạn của dự án còn nằm ở việc nó có thể mở ra chuẩn mới cho thiết kế kiến trúc cầu: vòm thép uốn cong gợi sóng nước, tuyến đi bộ ven sông độc lập, công viên dưới chân cầu và hệ chiếu sáng mỹ thuật ban đêm biến cây cầu thành “dải lụa ánh sáng” trên sông Sài Gòn. Câu hỏi lớn là thành phố có đủ kiên định để giữ nguyên tinh thần thiết kế trong suốt quá trình thi công và vận hành, tránh biến cầu Thủ Thiêm 4 thành một dự án giao thông thuần túy. Nếu làm được, đây sẽ không chỉ là cây cầu mới, mà là bước ngoặt trong cách TP.HCM đối thoại với sông nước và không gian công cộng của mình.