Quy mô huy động lớn, giá trị nằm ở người thụ hưởng
Quỹ khuyến học là nguồn lực do cộng đồng đóng góp để khuyến khích học tập, khen thưởng thành tích và hỗ trợ người học, nhà giáo gặp khó khăn. Trong nhiệm kỳ 2021-2026, các hội khuyến học cấp tỉnh đã vận động gần 989 tỷ đồng bằng tiền và hiện vật, cho thấy phong trào không chỉ dựa vào ngân sách mà còn có sức góp sức rộng rãi từ xã hội. Con số này đáng chú ý, nhưng thước đo quan trọng hơn là nguồn lực có giúp người học tiếp tục đến trường hay không. Theo số liệu tổng kết, các cấp hội đã trao hơn 1,35 triệu suất học bổng giáo dục với tổng trị giá hơn 659 tỷ đồng; đồng thời hỗ trợ gần 60.000 học sinh và 22 sinh viên đại học. Quy mô huy động chỉ có ý nghĩa bền vững khi được chuyển thành cơ hội học tập cụ thể, đúng lúc và đúng đối tượng.
Học bổng và trợ giúp trực tiếp tạo khác biệt
Các khoản hỗ trợ cho thấy công tác khuyến học không dừng ở biểu dương thành tích. Trong nhiệm kỳ, 620 giáo viên được khen thưởng với tổng kinh phí hơn 22,2 tỷ đồng; các hội còn tặng quà cho hơn 199.000 học sinh và 510 sinh viên đại học, đồng thời bảo trợ gần 11.000 học sinh và 258 sinh viên đại học, với tổng kinh phí gần 10 tỷ đồng. Những hình thức này đáp ứng các nhu cầu khác nhau: học bổng khuyến khích nỗ lực, còn quà tặng và bảo trợ có thể giúp người học khó khăn duy trì việc học. Bởi vậy, hỗ trợ học sinh khó khăn cần được nhìn như một phần thiết yếu của chính sách khuyến học, không phải hoạt động bên lề. Dữ liệu về số người nhận là đáng kể, song việc theo dõi tác động lâu dài cũng cần được coi trọng để biết sự trợ giúp có giúp người học tiếp tục học tập hay không.
Quỹ gần 5,9 tỷ đồng ở phường cho thấy sức mạnh tại chỗ
Ở cấp cơ sở, phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám đưa ra một lát cắt cụ thể về cách nguồn lực được tổ chức và sử dụng. Tại hội nghị ngày 28/10 tổng kết hoạt động năm 2026, Hội Khuyến học phường cho biết quỹ khuyến học đến cuối tháng 9 đạt hơn 5,885 tỷ đồng; 35 trong số 40 chi hội đã xây dựng và duy trì quỹ. Hơn 3.700 học sinh được tuyên dương, khen thưởng với tổng số tiền vượt 225 triệu đồng; ngoài ra, 100 phần quà, mỗi phần trị giá 500.000 đồng, được trao để hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Đặt cạnh gần 989 tỷ đồng huy động trên quy mô cấp tỉnh, con số của phường cho thấy phong trào cần cả nguồn lực rộng lớn lẫn mạng lưới địa phương có khả năng tiếp cận từng người học. Một quỹ giáo dục gần dân sẽ dễ xác định nhu cầu, nhưng cũng cần công khai để cộng đồng tin tưởng.
Minh bạch và ưu tiên đúng đối tượng là phép thử tiếp theo
Nhiệm kỳ 2021-2026 được đánh giá là giai đoạn có nhiều nỗ lực và chuyển biến trong khuyến học, khuyến tài và xây dựng xã hội học tập. Tuy nhiên, số tiền lớn không tự động bảo đảm hỗ trợ công bằng: chất lượng còn phụ thuộc vào tiêu chí lựa chọn, công khai thu chi và khả năng duy trì trợ giúp. Tại phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám, định hướng cho năm 2027 nhấn mạnh phát triển quỹ bền vững, bảo đảm minh bạch và trách nhiệm, kết nối thêm doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân, đồng thời ưu tiên học sinh khó khăn và người vượt khó học tốt. Hội cũng được đề nghị nâng chất lượng các mô hình học tập, lấy kết quả thực tế làm thước đo, thúc đẩy chuyển đổi số và hỗ trợ người cao tuổi hoặc người hạn chế kỹ năng công nghệ. Đây là hướng đi cần thiết: huy động rộng là bước khởi đầu, còn phân bổ đúng và chứng minh hiệu quả mới giữ được niềm tin lâu dài.
Gần 989 tỷ đồng là dấu mốc đáng kể của tinh thần sẻ chia, còn quỹ gần 5,9 tỷ đồng tại một phường cho thấy tinh thần ấy có thể được cụ thể hóa thành học bổng và trợ giúp tại chỗ. Kết quả cuối cùng không nên chỉ tính bằng số tiền đã vận động, mà bằng việc người học khó khăn có thể tiếp tục đến trường và giáo viên được tiếp sức đúng lúc. Muốn vậy, mỗi quỹ khuyến học cần công khai cách nhận đóng góp, tiêu chí hỗ trợ và kết quả sử dụng.
