Tháo gỡ rào cản phòng học và kinh phí
Giáo dục STEM là cách tổ chức dạy học tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, giúp học sinh vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề thực tiễn, phát triển năng lực và định hướng nghề nghiệp. Vì vậy, chất lượng STEM không nên được đo bằng số phòng chuyên biệt hay thiết bị đắt tiền, mà bằng những gì học sinh có thể khám phá và làm được.
Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo không bắt buộc trường phải bố trí phòng STEM riêng; nhà trường được khai thác lớp học, phòng bộ môn, phòng thực hành và thiết bị đã có. Đây là thay đổi đáng chú ý với những trường còn hạn chế ngân sách: phòng học STEM không cần thiết phải là điều kiện tiên quyết, còn khoản đầu tư mới có thể dành cho nhu cầu thực sự. Quan trọng hơn, trường không phải mua sắm đồng loạt chỉ để đáp ứng hình thức. Thiết bị bổ sung nên dựa trên mục tiêu dạy học, điều kiện vận hành và khả năng sử dụng của giáo viên, thay vì chạy theo một mô hình phòng học giống nhau ở mọi nơi.
Bắt đầu từ bài học và vật liệu quanh trường
Cách triển khai hợp lý là đưa tích hợp STEM trong trường vào kế hoạch dạy học hiện có, thay vì lập thêm một chương trình tách biệt. Thông tư cho phép nội dung STEM nằm trong kế hoạch giáo dục, kế hoạch môn học, hoạt động giáo dục và bài dạy; không yêu cầu kế hoạch STEM riêng. Các môn Toán, Khoa học tự nhiên, Công nghệ và Tin học có thể kết nối qua nhiệm vụ gắn với đời sống, tùy nội dung và điều kiện từng trường.
Với STEM với tài nguyên hiện có, giáo viên có thể dùng thiết bị dạy học sẵn có, vật liệu dễ tìm, an toàn, chi phí thấp hoặc tái chế; học liệu số và mô phỏng cũng hỗ trợ học sinh thử ý tưởng trước khi làm sản phẩm. Một ví dụ tại Trường THCS Trần Văn Ơn là học sinh lớp 8 chế tạo dụng cụ thử tính dẫn điện của dung dịch. Các em vận dụng kiến thức Khoa học tự nhiên, đo đạc bằng Toán học, chọn vật liệu rồi thử và điều chỉnh thiết kế khi sản phẩm chưa hoạt động như mong muốn. Giáo viên hướng dẫn quy trình và an toàn, không cần biến mỗi dự án thành một buổi mua sắm thiết bị mới.
STEM có ý nghĩa khi gắn với đời sống và nghề nghiệp
Giáo dục STEM linh hoạt không phải là giảm yêu cầu học tập; đó là đổi cách học để kiến thức có chỗ vận dụng. Khi học sinh thiết kế, thử nghiệm và sửa sản phẩm, giáo viên chuyển từ giảng giải đơn thuần sang giao nhiệm vụ, đặt câu hỏi và hướng dẫn các em tìm nguyên nhân. Cách dạy này giúp học sinh rèn tư duy, hợp tác, giải quyết vấn đề và hình dung rõ hơn những lĩnh vực nghề nghiệp liên quan đến khoa học, kỹ thuật và công nghệ.
Tại một dự án do giáo viên Hà Ánh Phượng hướng dẫn, học sinh ở vùng miền núi dùng tre, nứa làm ống hút, tìm cách xử lý nấm mốc và chế tạo máy cắt từ vật liệu tiết kiệm; dự án kết nối với hơn 50 quốc gia. Trường Tiểu học và THCS Vĩnh Hưng ở Hà Nội cũng tổ chức Ngày hội Khoa học và Công nghệ với hoạt động STEM, STEAM và trí tuệ nhân tạo, thu hút hơn 1.000 học sinh. Những ví dụ này cho thấy trải nghiệm có thể mở rộng từ bài học đến sân chơi công nghệ mà không phụ thuộc hoàn toàn vào phòng thí nghiệm hiện đại.
Đổi mới nhưng không chất thêm áp lực
Thông tư nêu rõ STEM không làm phát sinh môn học, hoạt động bắt buộc, thời lượng bắt buộc, đầu điểm hay hồ sơ riêng; hoạt động phải phù hợp chương trình và không gây quá tải cho giáo viên, học sinh. Đây là giới hạn cần được giữ nghiêm. Nếu mỗi chủ đề STEM trở thành một dự án lớn, kéo dài ngoài giờ và đòi hỏi sản phẩm cầu kỳ, mục tiêu đổi mới sẽ nhanh chóng biến thành gánh nặng. Nhà trường nên chọn vấn đề vừa sức, lồng ghép vào bài học đang dạy và đánh giá quá trình vận dụng kiến thức, thay vì chạy theo số lượng sản phẩm.
Việc nâng cấp cơ sở vật chất vẫn cần thiết với những nội dung đòi hỏi thực hành chuyên sâu, lập trình hoặc nghiên cứu, nhưng nên theo lộ trình, ngân sách, nhu cầu và năng lực sử dụng thực tế. Song song, giáo viên cần được tập huấn bài bản, có thời gian trao đổi kinh nghiệm và được hỗ trợ phù hợp, nhất là ở vùng khó. Thông tư đã gỡ bỏ yêu cầu phải có phòng STEM riêng; bước tiếp theo là giúp mỗi trường chọn cách làm vừa sức, để STEM trở thành phương pháp dạy học thiết thực chứ không phải một khoản đầu tư hình thức hay một đầu việc mới.
