Từ “chiếu dưới” lên nhóm dẫn đầu: câu chuyện thu hẹp khoảng cách GDP
Kinh tế Việt Nam đang chuyển từ vị thế kém phát triển sang nhóm dẫn đầu khu vực, khi quy mô GDP tăng nhanh, vượt Philippines, áp sát Thái Lan và thu nhập bình quân tiến gần Indonesia; xu hướng này đặt ra câu hỏi bao lâu nữa Việt Nam sẽ trở thành nền kinh tế lớn thứ 4 Đông Nam Á. Điểm mấu chốt không phải là các con số thống kê đơn lẻ, mà là tốc độ thu hẹp khoảng cách trong so sánh GDP khu vực và khả năng duy trì tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong dài hạn. Từ một nền kinh tế từng xếp sau nhiều nước láng giềng, Việt Nam đã dịch chuyển vị trí trên bản đồ kinh tế Đông Nam Á với nhịp tăng trưởng ổn định, cấu trúc xuất khẩu mở rộng và môi trường đầu tư hấp dẫn. Câu chuyện vượt Philippines chỉ là bước đệm; mục tiêu tiếp theo rõ ràng là Thái Lan, rồi dần tiệm cận Indonesia về thu nhập và chất lượng phát triển.
GDP Việt Nam – Thái Lan: khoảng cách đang khép lại nhanh đến mức nào?
Nếu nhìn lại vài thập kỷ, khoảng cách GDP Việt Nam Thái Lan từng rất rộng; Việt Nam được xếp vào nhóm quốc gia nghèo, còn Thái Lan là một trong những nền kinh tế năng động nhất châu Á. Thế nhưng quỹ đạo đã đổi chiều. Sau Đổi mới, Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ nhờ chuyển sang kinh tế thị trường, mở cửa và hội nhập sâu vào thương mại quốc tế. Một câu nói đáng trích dẫn là: “Từ quy mô GDP chỉ bằng gần 1/8 Philippines vào năm 1990, Việt Nam vươn lên vượt quốc gia này, áp sát Thái Lan và thu hẹp khoảng cách thu nhập với Indonesia”. Điều này hàm ý rằng trên bản đồ kinh tế Đông Nam Á, Việt Nam không còn thuộc nhóm chiếu dưới mà đã leo lên vị trí thứ 4 về quy mô GDP, ngay sau Indonesia, Thái Lan và một nước láng giềng khác. Xu hướng hiện tại cho thấy nếu Thái Lan không tạo ra cú bật mới, việc bị Việt Nam vượt về quy mô kinh tế chỉ còn là câu chuyện thời gian.
Thu nhập bình quân: Việt Nam tiến gần Indonesia, nhưng bẫy trung bình vẫn là cảnh báo
Không chỉ quy mô GDP, khoảng cách về thu nhập bình quân đầu người giữa Việt Nam và các nước trong kinh tế Đông Nam Á cũng đang thu hẹp. Việt Nam đã chính thức bước vào nhóm nước có thu nhập trung bình cao khi GNI bình quân đầu người tăng mạnh, dần áp sát Indonesia – nền kinh tế lớn nhất khu vực. Tuy nhiên, lịch sử khu vực cảnh báo rõ ràng: Thái Lan, Malaysia, Brazil hay Argentina đều từng được coi là câu chuyện thành công, nhưng bị mắc kẹt trong bẫy thu nhập trung bình hàng thập kỷ. Nhận định rằng “để trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045, tăng trưởng nhanh là điều kiện cần, nhưng có thể chưa đủ” nhấn mạnh yêu cầu cải cách thể chế, nâng chất lượng tăng trưởng, thay vì chỉ chạy theo tốc độ. Nơi Việt Nam thực sự phải vượt Thái Lan không chỉ là bảng xếp hạng GDP, mà là độ bền của năng suất lao động, năng lực đổi mới và chất lượng đời sống người dân.
Làn sóng châu Á và vị thế mới của Việt Nam trong dịch vụ tài chính
Diễn biến GDP quốc gia không tách rời khỏi bối cảnh dịch chuyển trọng tâm tài chính toàn cầu về châu Á. Một báo cáo quốc tế gần đây dự báo châu Á – Thái Bình Dương sẽ vượt Mỹ về giá trị gia tăng của ngành dịch vụ tài chính vào năm 2035, trở thành khu vực đóng góp lớn nhất cho hệ thống tài chính toàn cầu. Cùng với Trung Quốc và Ấn Độ, nhóm tăng trưởng nhanh nhất lại nằm ở Đông Nam Á, trong đó Việt Nam được dự báo có tốc độ tăng trưởng dịch vụ tài chính khoảng 9,1% mỗi năm giai đoạn 2024–2035, xếp cùng nhóm với Indonesia và Malaysia. Động lực chủ đạo là sự mở rộng của tầng lớp trung lưu – ước tính hàng trăm triệu hộ gia đình mới gia nhập nhóm này, kéo theo nhu cầu lớn về ngân hàng, bảo hiểm, quản lý tài sản. Nếu Việt Nam biết tận dụng làn sóng này, dịch vụ tài chính có thể trở thành động cơ mới kéo GDP tiến sát, rồi vượt Thái Lan trong chu kỳ tới.
Bao lâu nữa Việt Nam có thể thành kinh tế lớn thứ 4 Đông Nam Á?
Dựa trên xu hướng tăng trưởng kinh tế Việt Nam và so sánh GDP khu vực, khả năng vượt Thái Lan về quy mô kinh tế không còn là giả thuyết xa vời mà là kịch bản ngày càng được nhắc đến nhiều hơn. Việt Nam đã vượt Philippines về GDP, bứt phá về xuất khẩu khi chiếm khoảng 1,8% tổng xuất khẩu hàng hóa toàn cầu – đứng thứ 18 thế giới và thứ hai ASEAN, trong khi Philippines chỉ chiếm khoảng 0,3%. Sự dịch chuyển này cho thấy nền kinh tế đã gắn sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời mở cửa thị trường tài chính trong bối cảnh châu Á tăng tốc. Tuy vậy, thời điểm cụ thể để trở thành nền kinh tế lớn thứ 4 Đông Nam Á còn phụ thuộc vào hai yếu tố: Việt Nam có tiếp tục duy trì quỹ đạo cải cách, giữ được ổn định chính trị và chất lượng thể chế; và Thái Lan có tạo ra được động lực mới để tránh chậm lại. Câu trả lời thực tế là: Việt Nam đang tiến gần, nhưng để vượt và giữ vững vị trí, phải chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu.
