Việt Nam bứt phá: từ “giả định xa vời” thành nỗi lo của láng giềng
Việt Nam vượt Thái Lan trong cuộc đua kinh tế Đông Nam Á là cách nói chỉ xu hướng Việt Nam tăng trưởng nhanh, mở rộng thương mại và du lịch, qua đó thu hẹp và dần đảo chiều khoảng cách với các nền kinh tế vốn được xem là dẫn đầu khu vực như Thái Lan và Philippines, khiến trật tự cạnh tranh khu vực thay đổi rõ rệt. Trong nhiều năm, viễn cảnh Việt Nam một ngày nào đó sẽ vượt Thái Lan chỉ được xem là giả định xa vời, nhưng đến nay đã trở thành chủ đề kinh tế được quan tâm nhất khu vực và là đề tài tranh luận sôi nổi. Đây không còn là câu chuyện “nếu” mà là “khi nào”. Các cây bút Philippines công khai đặt câu hỏi “Tại sao Việt Nam vượt mặt chúng ta?”, gọi Việt Nam là “quốc gia kỳ diệu của Đông Nam Á”, đồng thời thừa nhận nước họ đã bị bỏ lại phía sau. Sự thẳng thắn này phản ánh cảm giác hụt hơi của nhiều láng giềng trước đà bứt tốc của Việt Nam.
Động cơ tăng trưởng: chính trị ổn định, thị trường mở và tinh thần làm chủ
Cốt lõi của việc Việt Nam vượt Thái Lan nằm ở sự kết hợp giữa ổn định chính trị, thị trường mở và một xã hội đang chuyển động với năng lượng doanh nhân rõ rệt. Một tác giả Philippines mô tả Việt Nam là “một trong những quốc gia kỳ diệu của Đông Nam Á”, nhấn mạnh nền chính trị ổn định và thị trường mở cửa đã khiến dòng vốn đầu tư nước ngoài ồ ạt chảy vào. Khung quản trị và pháp lý được đánh giá là khuyến khích nhà đầu tư trở thành người tạo ra của cải vật chất và việc làm thực sự, chứ không chỉ tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn. “Việt Nam tỏ ra linh hoạt và nhạy bén hơn Philippines trước những gì đất nước cần, không chỉ để sinh tồn mà còn để phát triển thịnh vượng trong một thế giới cạnh tranh khốc liệt và đầy biến động”. Quan sát rất đời thường cũng cho thấy sự khác biệt: ở Thành phố Hồ Chí Minh, giờ cao điểm là hình ảnh những chủ doanh nghiệp nhỏ, người tự doanh hối hả mở cửa hàng; còn ở Manila là dáng vẻ uể oải của nhân viên văn phòng trên đường tới chỗ làm thuê.
Từ đường phố đến số liệu: khi Việt Nam thách thức trật tự kinh tế Đông Nam Á
Đà tăng trưởng của Việt Nam không chỉ hiện trên báo cáo mà còn in đậm trên đường phố. Một cây bút Philippines kể lại, cách đây 15 năm, Thành phố Hồ Chí Minh chỉ giống phiên bản phóng lớn của một khu phố cổ tại Manila, với nhà hai tầng cũ kỹ, ô tô hiếm hoi giữa biển xe máy. Hôm nay, thành phố phủ đầy nhà chọc trời, ô tô cá nhân đã chiếm nhiều không gian hơn xe máy trên đường. Việt Nam thậm chí có thương hiệu ô tô riêng, với vô số mẫu xe nội địa chạy trên phố, và hệ thống xe buýt nhỏ, nhà chờ hiện đại với bảng điện tử hiển thị chính xác giờ đến, “không khác gì những thành phố lớn ở châu Âu”. Trên bình diện kinh tế Đông Nam Á, các con số càng củng cố cảm giác Việt Nam đang dần vượt Thái Lan. Nikkei Asia được nhắc tới khi cho rằng Việt Nam đang trên đà vượt Thái Lan về GDP danh nghĩa, biến Việt Nam trở thành nền kinh tế lớn thứ hai khu vực, chỉ sau Indonesia. Trong khi Việt Nam tăng trưởng tới 8,02% trong năm 2025, Thái Lan chỉ đạt 2,4% và được OECD dự báo ở mức 1,5%, thấp nhất trong số các nền kinh tế lớn ASEAN.
Thương mại và du lịch: những mặt trận Việt Nam đã vượt Thái Lan
Ngay cả khi GDP danh nghĩa chưa đảo chiều, có ít nhất một cuộc đua đã “ngã ngũ”: thương mại và du lịch. Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đạt 475 tỉ USD vào năm 2025, tăng 17% so với năm trước, trong khi Thái Lan là 335,1 tỉ USD, dù tăng trưởng 12,7% nhưng vẫn kém Việt Nam 140 tỉ USD. Tổng kim ngạch thương mại của Việt Nam lần đầu vượt mốc 930 tỉ USD, đưa nước này vào nhóm 25 nền kinh tế có quy mô thương mại lớn nhất thế giới. Trong du lịch Việt Nam, năm 2025 ghi nhận kỷ lục với 21,2 triệu lượt khách quốc tế, tăng 20,4% và cao hơn gần 18% so với đỉnh trước dịch. Đáng chú ý, Việt Nam đã vượt Thái Lan để trở thành điểm đến hàng đầu của du khách Trung Quốc, đón 5,3 triệu lượt so với 4,47 triệu lượt của Thái Lan. Việt Nam đặt mục tiêu 25 triệu khách quốc tế năm 2026 và hướng tới 50 triệu vào năm 2030. Trong bối cảnh đó, Thái Lan chứng kiến ngành ô tô suy giảm, một số hãng rút hoặc cắt giảm sản xuất, càng làm suy yếu lợi thế truyền thống.
Áp lực cạnh tranh khu vực và bài học cho Việt Nam
Thành công của Việt Nam đang trở thành tấm gương, đồng thời là sức ép buộc láng giềng phải thay đổi. Ở Philippines, có tiếng nói cảnh báo rằng nếu không “chấn chỉnh và hành động quyết liệt” để bắt kịp Việt Nam, nước này thậm chí có thể bị vượt mặt bởi các nền kinh tế nhỏ hơn như Lào hay Campuchia. Tại Thái Lan, Hiệp hội Đại lý Du lịch cảnh báo rằng nếu không kịp thích ứng trong 5–10 năm tới, nước này có nguy cơ mất nhóm khách thế hệ Z, người làm việc từ xa và thế hệ du khách Trung Quốc mới vào tay Việt Nam. Một bài toán lạnh lùng được đưa ra: nền kinh tế tăng trưởng 8% sẽ tăng gấp đôi sau 9 năm, trong khi mức 2% cần tới 35 năm; Việt Nam không cần vượt Thái Lan ở từng hạng mục, chỉ cần Thái Lan dậm chân tại chỗ. Tuy vậy, lợi thế hiện nay không là bảo đảm vĩnh viễn. Nếu Việt Nam tự mãn, để chất lượng đô thị xuống cấp, cải cách chững lại, cán cân cạnh tranh khu vực hoàn toàn có thể đổi chiều lần nữa. Kết luận hợp lý cho cả Việt Nam lẫn láng giềng là: trong kinh tế Đông Nam Á và du lịch, ai dừng lại trước sẽ là người bị bỏ lại phía sau.
