Bao bì xanh phải bảo vệ cả thực phẩm lẫn sức khỏe
Bao bì thực phẩm là vật liệu chứa đựng, bảo quản hoặc tiếp xúc với thực phẩm trong quá trình sản xuất và phân phối, có thể ảnh hưởng đến chất lượng và độ an toàn của món ăn, thức uống bên trong. Vì vậy, nhãn “xanh” tự nó không phải bằng chứng rằng bao bì an toàn. Người tiêu dùng cần đòi hỏi cả hai: giảm gánh nặng môi trường và kiểm soát nguy cơ hóa chất đi từ vật liệu vào thực phẩm. Ngày 28/10, VINAFOSA phối hợp với Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia, Tetra Pak Việt Nam và Tập đoàn TH tổ chức hội thảo về bao bì, công nghệ thực phẩm thế hệ mới và kinh tế tuần hoàn; sự kiện có gần 250 đại biểu tham dự. Cuộc thảo luận đến đúng lúc chuỗi cung ứng, thương mại điện tử và công nghệ đóng gói đổi thay nhanh, khiến bao bì không còn là lớp vỏ thụ động. Chọn theo màu sắc, lời quảng cáo hoặc khả năng giảm nhựa mà bỏ qua kiểm nghiệm là đánh đổi sai.
Thôi nhiễm là rủi ro cần xét theo cách sử dụng
Mối lo không chỉ nằm ở thành phần được chủ động dùng để sản xuất bao bì. Tạp chất, nguyên liệu còn dư sau phản ứng chưa hoàn toàn và chất phát sinh khi vật liệu xuống cấp cũng có thể liên quan đến an toàn. Trong điều kiện nhất định, các chất này có thể thôi nhiễm vào thực phẩm; mức độ rủi ro còn phụ thuộc nhiệt độ, thời gian tiếp xúc và đặc tính của từng món ăn. Điều đó khiến một vật liệu phù hợp để đựng thực phẩm khô ở nhiệt độ thường chưa chắc thích hợp cho đồ nóng, nhiều dầu mỡ hoặc thời gian bảo quản dài. Với túi nilon tái chế, cảnh báo càng cần được lưu tâm: một số loại có thể chứa dư lượng kim loại nặng như chì và cadimi. Phơi nhiễm chì có thể ảnh hưởng hệ thần kinh và các cơ quan khác; cadimi có thể gây tổn thương thận và được xác định là chất gây ung thư ở người. Đây là lý do an toàn bao bì phải dựa trên tiêu chuẩn và kết quả thử nghiệm phù hợp, không thể suy ra từ vẻ ngoài.
Chuyển đổi xanh: ít vật liệu hơn, tái chế được trong thực tế
Giảm nhựa là mục tiêu đáng theo đuổi, nhưng thay vật liệu này bằng vật liệu khác mà không xét toàn bộ vòng đời có thể chỉ chuyển gánh nặng từ nơi này sang nơi khác. Một bao bì xanh thuyết phục cần bảo vệ thực phẩm, phù hợp với công nghệ sản xuất, giảm lượng vật liệu khi có thể và có đường thu gom, tái chế khả thi sau khi sử dụng. Thiết kế nhiều lớp hay vật liệu thay thế không tự động thân thiện hơn nếu hệ thống địa phương không thể xử lý chúng. Hội thảo cũng nêu các ví dụ về giảm vật liệu và thu hồi sau tiêu dùng. Theo số liệu Tập đoàn TH công bố tại sự kiện, cải tiến vật liệu, trọng lượng và thiết kế bao bì giúp doanh nghiệp cắt giảm khoảng 600 tấn nhựa mỗi năm. Hơn 21.000 tấn vỏ hộp sữa đã được thu hồi qua hệ thống PRO Vietnam từ năm 2024 đến nay. Những kết quả này cho thấy tiến bộ cần đo bằng cả lượng vật liệu tiết kiệm lẫn khả năng thu gom thực tế, không chỉ bằng lời hứa trên bao bì.
Người mua nên hỏi gì, và quản lý cần làm gì tiếp?
Khi đánh giá bao bì thực phẩm, người mua có thể tự hỏi: Vật liệu này có được thiết kế cho loại thực phẩm đang đựng không? Bao bì có phù hợp với nhiệt độ và thời gian sử dụng dự kiến không? Nhà sản xuất có thông tin về tiêu chuẩn, quy chuẩn hoặc kết quả kiểm nghiệm liên quan đến vật liệu tiếp xúc trực tiếp không? Sau khi dùng, bao bì có thể được phân loại và thu gom ở địa phương không? Những câu hỏi ấy hữu ích hơn việc chỉ nhìn biểu tượng lá xanh hoặc dòng chữ “thân thiện môi trường”. Tại hội thảo, Cục An toàn thực phẩm cho biết đã rà soát 66 quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, trong đó có 4 quy chuẩn liên quan đến bao bì, dụng cụ và vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Các định hướng trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi cũng được trao đổi; nếu dự thảo được thông qua, nhóm vật liệu này sẽ thuộc diện tự công bố tiêu chuẩn sản phẩm, kết hợp hậu kiểm và lấy mẫu giám sát thị trường. Trong lúc chờ hoàn thiện quản lý, người tiêu dùng nên ưu tiên sản phẩm có thông tin rõ ràng và dùng đúng hướng dẫn; phân loại, thải bỏ đúng cách cũng góp phần giảm rác.
