Thông điệp không thuốc lá cần đi cùng người trẻ
Người trẻ không thuốc lá là lựa chọn chủ động bảo vệ sức khỏe, từ chối các sản phẩm chứa nicotine và góp phần xây dựng môi trường sống không khói thuốc. Tọa đàm “Thế hệ người Việt trẻ nói không với thuốc lá” tại Báo Nhân Dân và giải việt dã ở Đắk Lắk đã đưa lựa chọn ấy đến công chúng bằng hai cách khác nhau: trao đổi chính sách và trải nghiệm cộng đồng. Tọa đàm hướng tới trang bị kiến thức, nâng cao nhận thức, đồng thời khuyến khích thế hệ trẻ chọn sức khỏe và tương lai. Giải chạy biến lời kêu gọi thành hoạt động thể chất có thể tham gia, cổ vũ lối sống lành mạnh trong học đường. Kết hợp hai hình thức là điều đáng làm: thông tin giúp nhận diện nguy cơ, còn hành động tập thể khiến thông điệp phòng chống thuốc lá hiện diện trong đời sống thường ngày.
Tọa đàm chỉ ra khoảng trống cần lấp
Buổi tọa đàm quy tụ đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia y tế và tổ chức trong nước, quốc tế, trong đó có Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam. Cuộc trao đổi đặt việc bảo vệ thanh thiếu niên trong một bối cảnh pháp lý cụ thể: Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, số 09/2012/QH13, được Quốc hội thông qua ngày 18/06/2012 và có hiệu lực từ ngày 01/05/2013. Sau hơn 13 năm, nhận thức cộng đồng đã được nâng lên, nhưng các thách thức mới không thể xem nhẹ. Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng được quảng bá bằng hình thức bắt mắt, tinh vi trên mạng xã hội và tại điểm bán, dễ tiếp cận trẻ em, học sinh, sinh viên. Tọa đàm cũng nêu hạn chế ở cảnh báo bao bì: bộ sáu hình ảnh dùng từ năm 2013 chưa đổi, diện tích cảnh báo vẫn là 50%.
Đây không chỉ là câu chuyện điều chỉnh quy định. Nicotine gây nghiện mạnh và đặc biệt có hại với trẻ em, thanh thiếu niên, phụ nữ mang thai và thai nhi; thuốc lá còn làm tăng nguy cơ ung thư, bệnh tim mạch, đột quỵ và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Bởi vậy, phòng chống thuốc lá cần chính sách dựa trên bằng chứng, truyền thông phản bác quan niệm sai lệch và sự tham gia của gia đình, nhà trường, tổ chức xã hội cùng chính thanh thiếu niên. Nếu chỉ trông chờ vào ý thức cá nhân, giới trẻ sẽ phải tự chống đỡ trước hoạt động tiếp thị được thiết kế để thu hút họ.
Hơn 1.200 người mang thông điệp lên đường chạy
Ở Đắk Lắk, giải việt dã với khẩu hiệu “Tắt thuốc lá - Thắp tương lai” thu hút hơn 1.200 vận động viên, gồm cán bộ, giảng viên, đoàn viên, thanh niên, học sinh THPT, sinh viên đại học và người yêu chạy bộ. Tổ chức tại Phân hiệu Trường Đại học Luật Hà Nội ở tỉnh Đắk Lắk, chương trình hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam và hướng tới Ngày Nhà giáo Việt Nam. Nội dung thi đấu gồm nữ chạy 1,5 km, nam chạy 3 km, bên cạnh phần chạy hưởng ứng từ một đến bốn vòng sân. Sự đa dạng này mở rộng cơ hội tham gia, thay vì giới hạn thông điệp trong nhóm vận động viên tranh thành tích. Áo mang dòng chữ “Vì cuộc sống không khói thuốc” và không khí xuất phát đông vui khiến lời kêu gọi trở nên hữu hình: rèn luyện sức khỏe cũng là cách chọn một nếp sống khác với thuốc lá.
Sức hút của giải còn thể hiện ở việc có người đến đăng ký khi cổng đã đóng trước đó nhiều ngày. Đó là dấu hiệu tích cực của nhu cầu tham gia, nhưng cũng nhắc ban tổ chức cân nhắc cách giúp thêm người tiếp cận hoạt động trong những lần sau. Một vận động viên nhỏ tuổi chia sẻ em tham gia vì biết thuốc lá có hại cho dạ dày. Nhận thức ấy, dù giản dị, cho thấy thông điệp sức khỏe có thể bắt đầu từ trải nghiệm gần gũi và dễ hiểu.
Từ nhận thức đến lựa chọn mỗi ngày
Tọa đàm và đường chạy bổ trợ cho nhau: một bên nhấn mạnh luật pháp, kiến thức và những điểm cần hoàn thiện; bên kia tạo không gian để học sinh, sinh viên và cộng đồng cùng hành động. Không hoạt động nào thay thế được việc kiểm soát sản phẩm gây nghiện hay trách nhiệm của người lớn, nhưng cả hai đều góp phần làm cho lựa chọn không hút thuốc trở nên rõ ràng và được ủng hộ. Người trẻ cần được tiếp cận thông tin chính xác về tác hại thuốc lá, nhất là khi thuốc lá mới thường được quảng bá như lựa chọn ít nguy hại. Đồng thời, các môi trường học tập và sinh hoạt không khói thuốc phải được vun đắp bằng quy định nhất quán, sự đồng hành của gia đình và tiếng nói của chính thanh thiếu niên. Khi thông điệp được nhắc lại bằng đối thoại lẫn hành động, “Tắt thuốc lá - Thắp tương lai” có cơ hội vượt khỏi một khẩu hiệu sự kiện.
Điều đáng giữ lại từ hai hoạt động là cách biến phòng chống thuốc lá thành lời mời tham gia, không chỉ là lời cảnh báo. Tọa đàm mở ra cuộc trao đổi về trách nhiệm và chính sách; giải việt dã đem tinh thần ấy ra cộng đồng qua vận động, giao lưu và lối sống lành mạnh. Muốn người trẻ nói không một cách bền vững, cần tiếp tục cung cấp kiến thức đáng tin cậy, ngăn tiếp thị gây hiểu lầm và tạo môi trường để lựa chọn khỏe mạnh được thực hiện mỗi ngày.
