Thông điệp của tọa đàm: phòng ngừa phải đi trước
Phòng chống thuốc lá cho thế hệ trẻ là tập hợp các biện pháp ngăn ngừa việc sử dụng nicotine, giảm tiếp xúc với khói thuốc và bảo vệ sức khỏe, sự phát triển của trẻ em, thanh thiếu niên. Sáng 27/10, Báo Nhân Dân tổ chức tọa đàm “Thế hệ người Việt trẻ nói không với thuốc lá”, hướng đến hoàn thiện khung pháp lý và khuyến khích giới trẻ chủ động lựa chọn sức khỏe. Sau hơn 13 năm thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam đã có những tiến bộ về nhận thức cộng đồng và xây dựng môi trường không khói thuốc tại nơi công cộng. Tuy vậy, những kết quả ấy không thể là lý do để chậm đổi mới chính sách. Tọa đàm đặt đúng trọng tâm: thay vì chỉ xử lý hậu quả khi người trẻ đã lệ thuộc, cần ngăn nguy cơ từ sớm, bằng luật lệ, thông tin dễ hiểu và trách nhiệm chung của gia đình, nhà trường cùng xã hội.
Luật số 09/2012/QH13 được Quốc hội thông qua ngày 18/06/2012 và có hiệu lực từ ngày 01/05/2013; việc sửa đổi, bổ sung luật cần dựa trên bằng chứng khoa học và kinh nghiệm quốc tế. Đây là hướng đi cần thiết khi thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tạo thêm thách thức, còn quảng bá trên mạng xã hội và tại điểm bán có thể tiếp cận học sinh, sinh viên. Quan niệm rằng sản phẩm mới ít hại hơn hoặc có thể thay thế thuốc lá điếu khiến nguy cơ càng khó nhận diện. Một thông điệp “thuốc lá có hại cho sức khỏe” nói chung chưa chắc đủ sức thuyết phục người trẻ chịu ảnh hưởng từ bạn bè và môi trường số. Phòng ngừa hiệu quả phải gọi đúng tên sản phẩm, chỉ rõ nguy cơ và chặn cách tiếp thị khiến nicotine trông có vẻ vô hại.
Cảnh báo sức khỏe phải đủ rõ để người trẻ không xem nhẹ nguy cơ
Một đề xuất đáng chú ý tại tọa đàm là tăng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì, đồng thời đổi mới hình ảnh để thông điệp không trở nên quen mắt. Sáu mẫu cảnh báo hiện hành được sử dụng từ năm 2013, chiếm 50% mỗi mặt trước và sau bao thuốc; theo thời gian, người hút có thể đã quen với những hình ảnh này. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Thị Thanh Hương đề xuất nâng diện tích cảnh báo hình ảnh lên ít nhất 85% trên mỗi mặt chính của bao bì. Đây không phải chuyện trang trí bao thuốc, mà là cách đưa thông tin nguy cơ vào tầm nhìn, thay vì để cảnh báo bị lấn át bởi thiết kế và quảng bá sản phẩm.
Cảnh báo sức khỏe hữu ích cũng cần nói cụ thể về tác hại thuốc lá, thay vì trông chờ một câu cảnh báo chung có thể bị bỏ qua. Nicotine gây nghiện; việc sử dụng chất này ở tuổi vị thành niên đặc biệt đáng lo ngại vì não bộ vẫn đang phát triển. Khói thuốc và khí dung từ một số sản phẩm có thể ảnh hưởng đến hệ hô hấp và sức khỏe nói chung, còn trẻ em cũng chịu tác động khi hít khói thuốc từ người khác. Vì vậy, người trẻ không thuốc lá không thể chỉ là lời kêu gọi cá nhân. Muốn lời kêu gọi có sức nặng, cần kết hợp thông tin dễ nhớ với môi trường không khói thuốc và quy định hạn chế quảng bá, tiếp cận sản phẩm gây nghiện.
Bảo vệ trẻ em cần sự phối hợp, không chỉ lời khuyên
Tọa đàm quy tụ đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia y tế, tổ chức bảo vệ quyền trẻ em và các tổ chức trong nước, quốc tế quan tâm đến chính sách phòng chống thuốc lá. Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam, cũng chia sẻ tại sự kiện. Sự góp mặt của nhiều lĩnh vực phù hợp với bản chất của vấn đề: bảo vệ trẻ em không thể giao riêng cho ngành y tế. Gia đình cần giữ không gian sống không khói thuốc; nhà trường cần giúp học sinh nhận diện nguy cơ và áp lực từ bạn bè; cơ quan quản lý cần kiểm soát quảng cáo, tiếp thị và khả năng tiếp cận sản phẩm. Các biện pháp này có ý nghĩa hơn khi cùng hướng đến một mục tiêu nhất quán: không để thuốc lá hay nicotine được tô vẽ như dấu hiệu của cá tính, sự trưởng thành hoặc hiện đại.
Kết luận đáng nhớ từ tọa đàm là lời kêu gọi người trẻ nói không với thuốc lá phải được hậu thuẫn bằng chính sách và cảnh báo đủ sức thuyết phục. Nâng diện tích, cập nhật hình ảnh cảnh báo là một bước cụ thể; bảo vệ thanh thiếu niên trước quảng bá trên môi trường số và tạo không gian không khói thuốc cũng quan trọng không kém. Khi việc phòng ngừa bắt đầu sớm, người trẻ có thêm cơ sở để lựa chọn sức khỏe thay vì thử nghiệm một sản phẩm gây nghiện. Một thế hệ không thuốc lá sẽ không hình thành nhờ khẩu hiệu đơn lẻ, mà từ những quy định rõ ràng, thông tin trung thực và sự đồng hành bền bỉ của cả cộng đồng.
