Khi băng dính trở thành “thiết bị an ninh” bất đắc dĩ trên bầu trời
Hành khách gây rối máy bay là những người có hành vi bạo lực, xúc phạm, cản trở phi hành đoàn hoặc đe dọa an toàn chuyến bay, buộc tổ bay và hành khách khác phải can thiệp bằng các biện pháp khống chế khẩn cấp, đôi khi rất tạm bợ, để ngăn xung đột trên máy bay leo thang thành thảm họa. Câu chuyện một người đàn ông bị “dán” chặt vào ghế bằng băng dính trên chuyến bay 618 của American Airlines không chỉ gây sốc mà còn cho thấy bầu không khí ngày càng căng thẳng trên bầu trời Mỹ. Khi chuyến bay từ Texas đến New Jersey mới đi quá nửa chặng, hành khách hạng nhất này bắt đầu gây náo loạn, đánh người bên cạnh và tấn công cả phụ nữ can ngăn. Trong khoảnh khắc đó, cabin không còn là không gian dịch vụ cao cấp, mà trở thành hiện trường khống chế khẩn cấp đầy lo âu.
Khi khách tự thành lực lượng an ninh: giới hạn mong manh giữa hỗ trợ và hỗn loạn
Điểm đáng chú ý nhất trong sự cố này không phải là băng dính, mà là vai trò bất đắc dĩ của những hành khách khác. Một cựu cảnh sát tên Mejia cùng hai nam hành khách đã phải khống chế người đàn ông đang làm loạn. Họ dùng dây rút và băng dính do tiếp viên đưa để quấn chặt người gây rối vào ghế, tránh vùng miệng để không gây khó thở. Nhưng ngay cả khi đã bị “dán” vào ghế, ông ta vẫn giằng băng dính, buộc hành khách Richard Olenick phải ngồi lên chân cho đến khi máy bay chuyển hướng và hạ cánh khẩn cấp ở Maryland. Việc hành khách phải đóng vai lực lượng an ninh phản ánh một thực tế khó chấp nhận: quy trình xử lý xung đột trên máy bay đang không theo kịp sự cực đoan của hành vi con người, và ranh giới giữa hỗ trợ chính đáng với nguy cơ làm tình hình thêm hỗn loạn ngày càng mờ đi.
Hai ngày đầy báo động: bốn sự cố hàng không Mỹ và nỗi sợ ẩn dưới mỗi chiếc mặt nạ dưỡng khí
Trong khi cabin phải dùng đến băng dính để giữ trật tự, hệ thống kỹ thuật của các hãng lại liên tiếp báo động. Chỉ trong hai ngày, bốn hãng lớn gồm American, Alaska, Delta và Southwest đều gặp sự cố hàng không Mỹ khiến hành khách bất an. Chuyến bay DL2311 của Delta với 181 hành khách và phi hành đoàn phải hạ độ cao khẩn cấp sau khi gặp vấn đề áp suất cabin, mặt nạ dưỡng khí bung xuống và máy bay chuyển hướng tới Las Vegas. Theo cơ quan quản lý, khi mặt nạ được triển khai, hành khách chỉ có 30–60 giây để đeo trước khi thiếu oxy ảnh hưởng đáng kể đến nhận thức và vận động. Cùng ngày, một chuyến Alaska Airlines giảm độ cao gần 30.000 feet rồi chuyển hướng khẩn cấp. Sau đó, một chuyến American phát mã khẩn cấp 7700 và một chuyến Southwest cũng phải phát mã khẩn chỉ vài phút sau cất cánh. Sự trùng hợp này khiến mỗi chuyến bay thương mại trông giống một canh bạc niềm tin hơn là một dịch vụ di chuyển quen thuộc.
An toàn chuyến bay không chỉ là kỹ thuật: nó bắt đầu từ ghế ngồi mỗi hành khách
Điều đáng lo không phải chỉ là hàng loạt mã khẩn cấp, mà là cảm giác bất an dày đặc: từ áp suất cabin cho đến xung đột trên máy bay. Trong sự cố American Airlines, người đàn ông được cho là liên tục hét những câu phân biệt chủng tộc nhắm vào phi hành đoàn. Hành vi này không chỉ xúc phạm mà còn kéo căng tâm lý cả khoang, khi nhiều người liên tưởng đến mốc 11/9 và sợ tình huống leo thang. Tổ bay có thể được đào tạo để xử lý giảm áp suất, đưa máy bay xuống độ cao an toàn trong khi đảm bảo oxy cho mọi người. Nhưng không có mặt nạ nào giúp hành khách chống lại sự kích động, thù ghét và bạo lực. Đáng chú ý, hãng vận hành chuyến bay hỗn loạn khẳng định “không dung thứ cho bạo lực”, và cơ quan quản lý cũng nhấn mạnh hành khách gây rối có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Vấn đề là, mọi quy định đều vô nghĩa nếu mỗi ghế ngồi không trở thành một điểm tự kiểm soát và tôn trọng.
Từ băng dính đến chuẩn mực mới: cần một “văn hóa cabin” trước khi xảy ra thảm họa
Câu hỏi quan trọng không phải là băng dính có phù hợp để khóa một hành khách gây rối hay không, mà là vì sao chúng ta phải đi đến mức đó. Khi hành khách khác phải lao lên khống chế, khi chuyến bay kéo dài từ hơn 3 tiếng thành 8 tiếng vì náo loạn, điều đó cho thấy an toàn chuyến bay đang bị xâm phạm từ chính người sử dụng dịch vụ chứ không chỉ từ lỗi kỹ thuật. Các hãng Mỹ có thể tiếp tục đầu tư hệ thống cảnh báo áp suất, cải thiện quy trình khẩn cấp, kiểm tra đội bay hàng trăm chiếc Boeing. Nhưng nếu không xây dựng một “văn hóa cabin” mới – với việc phổ biến rõ ràng hậu quả pháp lý cho hành khách gây rối máy bay, trao thêm công cụ lẫn quyền chủ động cho tổ bay và khuyến khích tinh thần hợp tác thay vì quay video câu view – thì băng dính sẽ còn xuất hiện nhiều lần nữa trên các chuyến bay. Và mỗi lần như vậy, niềm tin vào bầu trời an toàn sẽ lại bị xé rách thêm một vòng.
