Phòng thực hành STEM: từ khái niệm đến cơ hội đổi đời cho học sinh vùng sâu
Phòng thực hành STEM là không gian học tập được trang bị thiết bị khoa học, công nghệ và kết nối Internet, cho phép học sinh trực tiếp lắp ráp, thí nghiệm, lập trình và sáng tạo, qua đó biến các môn khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học từ kiến thức sách vở thành trải nghiệm thực hành sống động, giúp học sinh vùng sâu, vùng xa tiếp cận giáo dục công nghệ hiện đại trên nền tảng công bằng hơn với bạn bè ở đô thị. Sáng 5-9, dự án trao tặng phòng thực hành STEM do Bộ Công an phối hợp cùng Công ty cổ phần Viễn thông FPT thực hiện đã đồng loạt bàn giao cho nhiều trường học vùng xa tại Lào Cai, Thái Nguyên, Đắk Lắk, Cần Thơ và Tây Ninh. Trước đó, một điểm trường tại Nghệ An đã nhận phòng STEM vào ngày 28-8. Đây không chỉ là hoạt động thiện nguyện, mà là bước đi rõ ràng nhằm thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa các vùng.
Khi khoa học bước xuống từ trang sách: trải nghiệm mới của học sinh miền núi
Tại Trường phổ thông dân tộc nội trú tiểu học và THCS Mường Khương ở Lào Cai, không khí lớp học ngày khai giảng đã khác hẳn: tiếng cười xen trong tiếng lắp ráp bánh răng, đấu robot trên sa bàn, thử nghiệm mạch điện. Những hoạt động này là bước ngoặt với học sinh vùng sâu, vốn lâu nay chỉ quen với mô tả lý thuyết. Lần đầu tiên, các em được làm quen với công nghệ AI, IoT và cả trạm làm phim hoạt hình ngay trong trường học vùng xa. Khi phòng thực hành STEM xuất hiện, khái niệm "giáo dục công nghệ" với các em không còn là điều xa lạ trên tivi hay điện thoại người lớn, mà là bộ kit, phần mềm, robot nằm trong tầm tay. Những kiến thức khoa học từng khô khan trên trang sách nay trở nên sống động, gần gũi hơn bao giờ hết.
Hạ tầng hiện đại và đào tạo giáo viên: điều kiện để STEM không trở thành phong trào nửa vời
Điểm đáng giá của các phòng thực hành STEM mới không chỉ là dàn máy móc hiện đại, robot, bộ mạch điện hay thiết bị AI, mà là toàn bộ hệ sinh thái đi kèm. Dự án trang bị hạ tầng Internet cáp quang tốc độ cao, biến các trường học vùng xa thành những điểm truy cập tri thức mở. Nhưng công nghệ sẽ vô nghĩa nếu giáo viên bị bỏ lại phía sau. Vì thế, đội ngũ giáo viên ở các điểm trường được chuyên gia STEM trực tiếp đồng hành, tập huấn, chuyển giao để từng bước làm chủ không gian sáng tạo. Một câu nói đáng nhớ là nhận định của Thượng tá Hoàng Việt Anh, Chủ tịch FPT Telecom: "Giá trị của công nghệ không chỉ nằm ở khả năng kết nối, mà còn có thể mở ra những cơ hội mới cho con người". Khi giáo viên tự tin truyền lửa khoa học, phòng thực hành STEM trở thành văn hóa học tập mới, chứ không chỉ là phòng trưng bày thiết bị.
Từ phòng STEM đến công bằng giáo dục công nghệ cho trẻ em khó khăn
Ở các trường học vùng xa, điều kiện dân sinh và kinh tế còn nhiều khó khăn, nên khoảng cách trong giáo dục công nghệ là rất rõ: trẻ em thành phố có phòng lab, câu lạc bộ robot, còn học sinh vùng sâu thường thiếu cả phòng máy. Khi những phòng thực hành STEM xuất hiện ở Lào Cai, Thái Nguyên, Đắk Lắk, Cần Thơ, Tây Ninh, cán cân bắt đầu dịch chuyển. Mỗi phòng STEM là một không gian để học sinh tự khám phá, thực hành và sáng tạo, nuôi dưỡng niềm yêu thích khoa học và tự tin hình dung về tương lai của mình. Cùng lúc, các chương trình an sinh khác như xây mới, sửa chữa, cải tạo và bổ sung cơ sở vật chất cho các trường mầm non, tiểu học tại Cà Mau cho thấy một bức tranh thống nhất: hạ tầng sống và hạ tầng học phải đi song song. Chính sự đồng bộ này mới giúp STEM không bị treo lơ lửng trên nền đời sống thiếu ổn định.
Không dừng ở vài phòng học: cần một chiến lược dài hơi cho học sinh vùng sâu
Việc trao tặng phòng thực hành STEM ở nhiều tỉnh cho thấy nỗ lực mở rộng giáo dục công nghệ đến các nhóm học sinh ít được chú ý nhất. Tuy nhiên, để STEM trở thành cơ hội thực sự cho học sinh vùng sâu, câu chuyện không dừng ở bàn giao phòng học hay vài buổi tập huấn. Dự án đã tính đến yếu tố bền vững khi cam kết đồng hành lâu dài cùng giáo viên; tương tự, các chương trình của Quỹ Kiến tạo ước mơ với tổng kinh phí hơn 15 tỉ đồng cho giáo dục và an sinh tại nhiều tỉnh, từ Đắk Lắk đến Cà Mau và Trường Sa, cho thấy một hướng đi dài hạn. Kết luận thẳng thắn là: nếu phòng thực hành STEM được duy trì, cập nhật liên tục và gắn với định hướng nghề nghiệp, chúng sẽ trở thành bệ phóng giúp học sinh vùng sâu không bị bỏ lại trong cuộc đua công nghệ. Nếu không, chúng sẽ chỉ là những căn phòng đẹp trong vài mùa khai giảng.
